In dit drieluik neemt Change Inc. de verkiezingsprogramma’s van twaalf politieke partijen door, op alfabetische volgorde. Daarbij wordt puur gekeken naar de uitingen in die programma’s, niet naar het daadwerkelijk stemgedrag van partijen in de Tweede Kamer. De redenaties bij de opgesomde standpunten zijn partij-eigen en worden niet aangevuld met factchecks of reflecties door Change Inc.
BBB
Het motto van de BoerBurgerBeweging (BBB) over energie en klimaat is niet veranderd ten opzichte van 2023: ‘Wie rood staat, kan niet groen doen.’ De eerste alinea van het betreffende hoofdstuk vermeldt dat ‘de temperatuur op aarde voortdurend verandert’ en stelt de mate van menselijke invloed expliciet ter discussie. De BBB erkent weliswaar dat we ‘onze negatieve invloed op het milieu moeten beperken’, maar alleen als dat ‘haalbaar, betaalbaar en effectief’ is. Stoppen met fossiele brandstoffen kan alleen als er goede alternatieven zijn, zoals kernenergie. De meeste natuur-, klimaat-, en stikstofdoelen moeten worden afgezwakt.
Ook wat betreft de eiwittransitie kunnen we van de BBB weinig verwachten. De partij wil voortaan spreken over ‘landbouwinclusieve natuur’, in plaats van over natuurinclusieve landbouw.
Een greep uit de klimaatstandpunten van de BBB:
- Klimaatbeleid moet democratisch gelegitimeerd zijn, met inspraak van burgers zonder activistische vooringenomenheid;
- Uitgaan van een kosten-batenanalyse van impact, ook in relatie tot onze minimale wereldwijde CO2-bijdrage;
- Pas met fossiele energie stoppen als er echt betrouwbare en betaalbare alternatieven zijn. Daarom de sluiting van kolencentrales per 2030 intrekken, en de bouw van kerncentrales versnellen;
- Geen nationale regels boven op Europese regelgeving, en dus ook stoppen met de extra CO2-heffing voor de industrie;
- Zo snel mogelijk het energienet uitbreiden, maar geen juridisch vastgelegde CO2-vrije elektriciteit in 2035;
- Geen nieuwe vergunningen voor wind op land en op zee, en stoppen met de Stimulering Duurzame Energieproductie en Klimaattransitie (SDE++);
- Slimme, decentrale energiehubs mogelijk maken, waarin burgers en bedrijven de ruimte krijgen om energie met elkaar te delen.
CDA
Geheel volgens het christelijke idee van rentmeesterschap noemt het Christen-Democratisch Appèl (CDA) de aarde ‘een kostbaar geschenk dat we in bruikleen hebben’. Toch wordt duurzaamheid met name genoemd in relatie tot ‘een toekomstgerichte economie’.
Net als de BBB wil het CDA de Nederlandse klimaatwet af laten hangen van de Europese klimaatdoelen, ten gunste van een gelijk speelveld voor ondernemers als zij verduurzamen. Dat Europese klimaatbeleid moet dan wel weer ambitieus zijn, met een ‘stevige, tijdige en onvoorwaardelijke aanpak’ van de uitstoot van CO₂ en stikstof.
Een greep uit de klimaatstandpunten van het CDA:
- In Europees verband streven naar een verlaging van de uitstoot van broeikasgassen en klimaatneutraliteit in 2050;
- Schrappen van de nationale CO2-heffing om verduurzamende industrie te behouden;
- Bindende afspraken maken met de grootste vervuilers, met passende beleidsregels en adequate financiële ondersteuning;
- De vraag naar duurzame producten stimuleren via Europese productnormering, en het Nationaal Programma Circulaire Economie versnellen;
- Investeren in een mix van kernenergie, windenergie, zonne-energie, waterstof, groen gas, duurzame biomassa, aardwarmte en schone brandstoffen, en blijven investeren in opslag van CO2 onder de Noordzee (CCS);
- Vereenvoudigen en versnellen van het vergunningsproces van elektriciteitsprojecten, onder meer door versnelde beroepsprocedures en meer vergunningsvrije ruimte;
- Energiebesparing stimuleren via het Nationaal Isolatieprogramma, het warmtefonds en de Investeringssubsidie duurzame energie en energiebesparing (ISDE).
ChristenUnie
Nederland zit op slot, concludeert de ChristenUnie (CU). Niet alleen op het stikstofslot; de partij noemt in dit verband ook onder meer netcongestie. Beleid om Nederland van het slot te krijgen moet zich volgens de partij dan ook niet eenzijdig richten op stikstofreductie, maar op natuurherstel- en ontwikkeling in samenhang met klimaat-, water- en milieubeleid.
Ambitieus natuurbeleid en minder schadelijke uitstoot zijn belangrijk om de ‘grenzen van Gods schepping’ te respecteren. De ‘zelfzucht van de mens’ moet daarom beheerst worden. De CU belooft ook grootschalige investeringen in de (energie)infrastructuur, onder meer om bedrijven perspectief op een duurzame toekomst te bieden.
Een greep uit de klimaatstandpunten van de ChristenUnie:
- Duurzaamheid als morele verantwoordelijkheid: hoe doen we recht aan mens en natuur?
- Hogere CO2-reductie in 2030, zodat tegenvallers er niet direct toe leiden dat we het minimale doel uit het Akkoord van Parijs niet halen;
- Extra geld uit het Klimaatfonds beschikbaar stellen voor netverzwaring en projecten die het elektriciteitsnet ontlasten een lager nettarief geven;
- De stikstofuitstoot in de komende tien jaar halveren ten opzichte van 2019, zowel in de mobiliteit en industrie als in de landbouw, onder meer door bindende stikstofdoelen voor de industrie en minder vliegbewegingen in Nederland;
- Streven naar een lokaal vormgegeven energiesysteem van volledig hernieuwbare energie. Wind op zee als basis van de energiemix, aangevuld met zonne-energie en twee nieuwe grote kerncentrales. Investeren in batterij-opslag;
- De nationale CO2-heffing behouden, maar op nul zetten voor bedrijven waar de overheid in gebreke blijft;
- Focus op een rentmeesterseconomie waarin vakmanschap en duurzame, repareerbare producten centraal staan, onder meer door niet-repareerbare
gebruiksproducten te weren van de Nederlandse markt; - Boeren en natuurorganisaties belonen voor het onderhoud van landschapselementen en het beheer van soorten en leefgebieden;
- True pricing van producten invoeren, idealiter op Europees niveau;
- Investeren in openbaar vervoer om onnodig verkeer te voorkomen.
D66
De klimaatminister in het demissionaire kabinet komt van VVD-huize, maar het ministerie van Klimaat & Groene Groei moet D66 als muziek in de oren klinken. We citeren: ‘Een leefbare aarde en een sterke economie kúnnen hand in hand gaan. […] Zo bouwen we een economie van de toekomst, voor ondernemers, werknemers en de planeet.’
De partij mikt op groene stroom en wil verduurzamende ondernemers meer steunen middels een ‘Nationale Investeringsbank voor grote transities’, beschikbaar in het hele Koninkrijk. Het Nationaal Groeifonds moet daar onderdeel van worden.
Een greep uit de klimaatstandpunten van D66:
- Vervuiling een voorspelbare prijs geven en fossiele subsidies sneller afbouwen. Per sector een duidelijke einddatum voor fossiele technieken stellen;
- Prioriteit geven aan de verzwaring van het elektriciteitsnet, onder meer door netbeheerders sneller te laten investeren en extra technisch personeel uit heel Europa aan te trekken. Mensen uit de fossiele industrie begeleiden naar werk in de energietransitie;
- Per sector circulaire doelen stellen, producenten verantwoordelijk maken voor het afvalbeheer van de producten die ze in Nederland verkopen, en zowel gebouwen als producten een materialenpaspoort geven;
- Bodem en water sturend laten zijn in gebiedsontwikkeling om te voorkomen dat op termijn dure aanpassingen nodig zijn door klimaatverandering en natuurverlies. Klimaatadaptief bouwen de norm maken;
- Een nationaal vergroeningsoffensief om steden en dorpen hittebestendig te maken, en 50.000 hectare extra natuur realiseren;
- PFAS zo snel mogelijk verbieden, het gebruik van milieubelastende bestrijdingsmiddelen op termijn verbieden. Betere regels en normen om de bodem, lucht, het water en biodiversiteit te beschermen;
- Boeren een eerlijke beloning geven voor hun bijdrage aan de natuur en het landschap. Voedselinnovaties voor plantaardige en innovatieve eiwitbronnen, zoals kweekvlees, helpen versnellen met snellere toelating en gerichte investeringen;
- Mensen met lage inkomens ondersteunen bij verduurzaming van hun woning door subsidies, persoonlijk advies en energiecoaches. Het Noodfonds Energie structureel maken en vergroten;
- Inwoners een aandeel geven in lokale energieprojecten, zodat ze zeggenschap krijgen via coöperaties of participatiefondsen en kunnen delen in de opbrengst van energie.
