‘We gaan flink investeren in klimaat’, zegt een vrolijke Rob Jetten (D66) in een vrijdagochtend gepubliceerde video op X. Enkele uren later staat hij samen met Henri Bontenbal (CDA) en Dilan Yeşilgöz (VVD) op het podium om hun gezamenlijke coalitieakkoord te presenteren. Ze hebben het Aan de slag genoemd.
Klimaatdoelen behalen
‘Het klimaatdoel van 2030 wordt lastig,’ schrijft de nieuwe coalitie, ‘maar we houden die ambitie vast.’ Jetten, Bontenbal en Yeşilgöz houden vast aan de klimaatdoelen uit de nationale Klimaatwet. Dat betekent dat Nederland in 2040 netto 90 procent minder broeikasgassen moet uitstoten dan in 1990.
Toch komt de coalitie niet met ambitieuze nieuwe maatregelen om dat doel te behalen. Sterker nog: de nationale CO2-heffing wordt afgeschaft ‘met oog voor een gelijk Europees speelveld’. In plaats daarvan wil de coalitie ‘duidelijke bestuurlijke afspraken’ met de industrie maken om het tempo van verduurzaming te borgen.
Ook het openen van Lelystad Airport voor burgerluchtvaart, ‘met initieel 10.000 vliegbewegingen’, zal niet bevorderlijk zijn voor de CO2-emissies van Nederland. Zeker niet nu de rechtbank heeft geoordeeld dat de uitstoot van lucht- en scheepvaart moet worden meegenomen in nieuwe wettelijke emissiereductiedoelen.
De coalitie stelt wel dat ze de inzet van biobrandstoffen voor wegverkeer en binnen- en zeevaart wil normeren voor de periode na 2030. En de totale CO2-uitstoot van de burgerluchtvaart op Schiphol en Lelystad Airport moet in 2030 lager moet zijn dan in 2024 op Schiphol. Verdere uitwerking wordt daarbij niet genoemd.
Investeren in schone energie en industrie elektrificeren
‘Het aanpakken van de netcongestie heeft onze hoogste prioriteit’, meent de nieuwe coalitie. Er komt een Crisiswet Netcongestie waarmee de procedures voor vergunningen versneld moeten worden. Ook prikkels in de nettarieven, flexcontracten, warmtenetten en energiehubs worden genoemd om het net te ontlasten.
Die sterke energienetten zijn nodig voor de beoogde elektrificatie van de industrie. Fabrieken gaan minder betalen voor elektriciteit. Om ervoor te zorgen dat er altijd voldoende stroom beschikbaar is, wil de coalitie een zogenoemde capaciteitsmarkt introduceren. De overheid gaat dan vaste vergoedingen betalen aan energieleveranciers voor het beschikbaar stellen van reservecapaciteit die niet direct gekoppeld is aan de dagprijzen op de groothandelsmarkt.
De SDE++-subsidie wordt verlengd en de coalitie gaat zogenoemde contracts for difference aanbieden voor 40 gigawatt aan wind op zee. Daarbij biedt de overheid compensatie als stroomprijzen onder een vooraf bepaald minimumniveau zakken. Aan de andere kant mag de overheid overwinsten afromen als de prijzen boven een bepaald maximum stijgen.
Niet alleen wind op zee, ook groene waterstof en kernenergie krijgen aandacht. De coalitie wil doorwerken aan de bouw van ten minste vier nieuwe kerncentrales, met budget uit het Klimaatfonds. Er wordt ook geïnvesteerd in CO2-opslag onder de Noordzee.
Nederland blijft gas winnen op de Noordzee, maar er komen geen nieuwe vergunningen voor gaswinning onder de Waddenzee.
Van het stikstofslot af
Waar BBB-landbouwminister Wiersma nog sprak van een ‘aanzienlijke vermindering’ van de stikstofuitstoot in 2035, wil de nieuwe coalitie concrete reductiedoelen voor stikstof stellen en in de wet vastleggen. In 2035 moet de landbouw minstens 42 procent minder ammoniak uitstoten dan in 2019, voor de industrie moet dat 50 procent minder zijn.
Auto’s en ander verkeer moeten de helft minder stikstofoxide uitstoten. ‘Als het stikstofdoel van 2035 niet wordt gehaald, zal als ultieme remedie worden gekort op dier- of fosfaatrechten bij landbouwbedrijven.’
De vrijwillige beëindigingsregelingen worden voortgezet, met ‘ een aparte regeling voor het versneld uitfaseren van verouderde bedrijven’.
De drie partijen willen ook het stikstoffonds, teruggedraaid door het vorige kabinet, herstellen. De kritische depositiewaarde (KDW) wordt ‘zo snel als mogelijk is’ vervangen door een alternatief dat uitgaat van de feitelijke staat van de natuur. En er komt een nieuwe vergunningsverleningssystematiek, gebaseerd op doelvoorschriften. De coalitie wil doelen voor stikstof, CO2 en water vaststellen per gebied of zelfs bedrijf.
In het coalitieakkoord is speciale aandacht voor stikstofreductie rond Natura 2000-gebieden. De coalitie wil per gebied een plan opstellen. Gebieden met ‘de hoogste nood’ krijgen prioriteit. In onder meer de Peel en de Veluwe moet dit jaar al worden gewerkt aan ‘stikstofreductie, natuurbehoud en –herstel, waterkwaliteit, het tegengaan van verdroging en het herstel van ecosystemen’.
Extensivering en innovatie in de landbouw
De coalitie schrijft te ‘kiezen voor een toekomstbestendige landbouw en een toekomstgericht voedselsysteem’. Er wordt geld uitgetrokken om boeren te ondersteunen die verduurzamen of omschakelen naar minder intensieve of meer natuurinclusieve landbouw. Als boeren noodgedwongen moeten verplaatsen of stoppen, krijgen ze daar een financiële compensatie voor. De consumptie van biologische en duurzame producten moet worden gestimuleerd.
Daarnaast wordt het belang van ‘AI, drones, groen gas, sensortechnologie, robotisering, biotechnologie/genetica, kweekvlees en innovatieve fermentatie‘ expliciet genoemd. De coalitie wil private investeringen in zulke technologieën ondersteunen met subsidies en kredieten.
Voor het totale investeringspakket voor stikstof, natuur en landbouw wordt 20 miljard euro uitgetrokken. Tijdens de perscongerentie lacht Jetten: ‘Wie had gedacht dat juist een coalitie met CDA en D66 zou zorgen voor het meest ambitieuze beleid voor boeren, natuur én het doorbreken van het stikstofslot?’
