In de zoektocht naar duurzame alternatieven voor fossiele brandstoffen kan aardwarmte, ofwel geothermie, in Europa een belangrijke rol spelen. Energiedentank Ember ziet mogelijkheden om geothermie te laten concurreren met kolen- en gascentrales bij de opwekking van elektriciteit.
In een nieuw rapport stelt Ember dat er in EU-landen een potentieel van ongeveer 43 gigawatt aan vermogen ligt om met aardwarmte elektriciteit op te wekken tegen gestandaardiseerde kosten van minder dan 100 euro per megawattuur. Hiermee zou jaarlijks zo’n 300 terawattuur aan stroom kunnen worden opgewekt: twee vijfde van wat kolen- en gascentrales nu leveren.
De analisten van Ember wijzen op technologische innovaties bij het ontwerp van geothermieprojecten. Geavanceerde boortechnieken zorgen voor nieuwe mogelijkheden om kostenefficiënter te werken. Aardwarmte kan dan worden gebruikt om via turbines elektriciteit op te wekken, of via warmtedragers direct worden benut.
In onderstaande tabel zie je dat vooral Hongarije veel potentieel biedt, gevolgd door Polen, Duitsland en Frankrijk.
Bodemwarmte, geothermie en ultra-diepe geothermie
De mogelijkheden van geothermie die in het rapport van Ember aan bod komen, gaan over een heel andere tak van sport dan warmteprojecten voor nieuwbouw. Dat zijn doorgaans bodemwarmteprojecten met boordieptes tot zo’n 150 meter diep voor installaties die worden aangesloten op warmtepompen van gebouwen en appartementen.
Van geothermie wordt vaak pas gesproken bij boordieptes vanaf 500 meter. Pas bij dieptes van zo’n 3.000 meter worden bodemlagen bereikt met temperaturen van meer dan 100 graden Celsius.
Het potentieel voor gebruik van geothermie voor elektriciteitsopwekking neemt volgens het rapport van Ember vooral flink toe bij boordieptes van meer dan 2.000 meter.
Nederlandse plannen met geothermie
In Nederland lijken de kansen voor geothermie vooral te zitten bij het leveren van warmte voor de gebouwde omgeving en de industrie. Nederland leunt traditioneel zwaar op aardgas om in zijn warmtebehoefte te voorzien. Met het wegvallen van de eigen aardgasbel in Groningen zijn daar dringend alternatieven voor nodig.
Warmte omzetten in elektriciteit ligt in eerste instantie minder voor de hand. Volgens analyses van brancheorganisatie Geothermie Nederland moet voor de inzet van warmte voor elektriciteitsopwekking gebruik worden gemaakt van ultradiepe geothermie. Dat lijkt niet erg aantrekkelijk in Nederland, gezien de relatief hoge kosten per megawattuur.
Nederland heeft wel een enorme behoefte aan alternatieven voor aardgas als leverancier van warmte. Hier kan geothermie een belangrijke bijdrage leveren. In 2024 waren er in totaal 42 aardwarmteputten actief die samen ruim 2 terawattuur aan energie opleverden. Er zitten momenteel meer dan honderd projecten in de pijplijn voor verdere uitbreiding.
Volgens een enkele jaren geleden geformuleerd sectorplan kan Nederland doorgroeien naar ongeveer 14 terawattuur aan aardwarmte in 2030. In 2050 is de potentie ongeveer 56 terawattuur.
De totale Nederlandse warmtevraag in 2050 bedraagt naar verwachting ongeveer 242 terawattuur. Geothermie kan daar bij verdere uitbreiding ruim eenvijfde van dekken. Zowel woningen en gebouwen als de glastuinbouw en industrie kunnen hiervan profiteren.
