Maaike Kooijman
05 maart 2026, 07:30

Nieuwsupdate: Water in Nederland wordt maar niet schoner en oplossing voor warmtepomp in huizen met zwakke isolatie

Nederland boekt weinig vooruitgang bij het tegengaan van schadelijke industriële stoffen in water. Verder in het nieuws: EU wil ook vleesnamen voor hybride vlees verbieden en warmtepomp ook effectief in minder goed geïsoleerde huizen.

Glas water (drinkwater) Vervuiling van oppervlaktewater zet de beschikbaarheid van toch al schaars drinkwater onder druk. | Credits: Pexels

Water in Nederland wordt maar niet schoner

Nederland boekt weinig vooruitgang bij het tegengaan van schadelijke industriële stoffen in het oppervlaktewater. Dat concludeert de Algemene Rekenkamer in een nieuw rapport. Van de vijftien onderzochte schadelijke stoffen zijn er maar drie die overal aan de normen voldoen. Voor de rest is dat niet het geval. Bij sommige stoffen, zoals trichloorbenzeen, is zelfs sprake van achteruitgang.

De Rekenkamer noemt het ‘onwaarschijnlijk’ dat we uiterlijk in 2027 voldoen aan de normen uit de Kaderrichtlijn Water, zoals binnen Europa is afgesproken. Ze waarschuwt dat vervuiling van oppervlaktewater gevolgen kan hebben voor de gezondheid van mensen, dieren en planten. Ook zet dat de beschikbaarheid van toch al schaars drinkwater onder druk. Voldoen we volgend jaar niet aan de normen, dan kan Nederland bovendien op boetes vanuit Europa rekenen.

Lees ook: Is decentrale waterzuivering de oplossing voor het aanstaande drinkwatertekort?

Warmtepomp ook effectief in minder goed geïsoleerde huizen

Willen we dat alle sociale woningen in 2050 CO2-vrij zijn, dan moet de inzet van warmtepompen flink omhoog. Dat concludeert TNO, dat de effectiviteit van verschillende combinaties van isolatie en verwarmingsinstallaties onderzocht. Nu krijgen er per jaar zo’n 18.000 woningen een warmtepomp. Maar als we de doelen willen halen, moeten dat er zo’n vier keer zo veel zijn, berekende TNO.

Het helpt niet dat woningen nu eerst geïsoleerd moeten worden voordat er een warmtepomp wordt geïnstalleerd. Dat vertraagt de transitie, zegt TNO. Een zogenoemde full-electric ready hybride warmtepomp kan een oplossing zijn. Die kunnen ook in niet-geïsoleerde woningen worden geplaatst en zijn bovendien goedkoper dan volledig elektrische warmtepompen. Na isolatie kunnen ze worden omgeschakeld.

Lees ook: Innovatie uit Eindhoven opent de deur voor warmtepompen in meer huishoudens

EU wil ook vleesnamen voor hybride vlees verbieden

Brussel wil ‘vleesnamen’ als ‘burger’ en ‘steak’ niet alleen verbieden voor vegetarische producten, maar ook voor hybride vlees. Dat blijkt uit een gelekt EU-document dat in handen is van Vivera en De Vegetarische Slager en is ingezien door Change Inc. In het document staat dat ‘vleestermen bedoeld zijn voor producten die zijn afgeleid van vlees. Ingrediënten die nodig zijn voor de vervaardiging ervan mogen worden toegevoegd, mits ze niet worden gebruikt om een bestanddeel van vlees geheel of gedeeltelijk te vervangen’.

Hybride vlees, dat deels bestaat uit plantaardige eiwitten, is de afgelopen tijd door supermarkten omarmd als manier om hun duurzaamheidsdoelen te halen. Het bevat minder vet dan andere vleesproducten en de productie ervan stoot minder CO2 uit. Vandaag vergadert de EU opnieuw over het voorstel.

Lees ook: Burgers met bonen: zo loodsen supermarkten meer plantaardige eiwitten de winkelmandjes in

Groen staal vrijgesteld van Made in EU-eisen

De Europese Commissie presenteerde woensdag een nieuw wetsvoorstel: de Industrial Accelerator Act. Dat kan grote gevolgen hebben voor de verduurzaming van staal en cement, maar ook voor de productie van onder meer zonnepanelen en batterijen in de Europese Unie. De IAA introduceert eisen voor aanbestedingen, inkoop en steunregelingen waar de publieke sector bij betrokken is. Het gaat dan om CO2-arme producten en/of producten die grotendeels lokaal zijn geproduceerd (Made in EU).

Voor groen staal wordt de vraag vanuit de publieke sector gestimuleerd, maar Made in EU-eisen ontbreken voor de staalsector. Cement en aluminium krijgen te maken met eisen voor zowel CO2-arme productie als het aandeel van Made in EU. Voor zonnepanelen, warmtepompen, windtechnologie, elektrolysers en nucleaire technologie komen er Made in EU-eisen.

Lees ook: Groen staal vrijgesteld van Made in EU-eisen, die gaan gelden voor cement, zonnepanelen, batterijen en windmolens

Nederlandse banken scoren slechter op duurzaamheid

Nederlandse banken zijn minder duurzaam dan drie jaar geleden. Dat blijkt uit het nieuwe onderzoek van de Eerlijke Bankwijzer naar het duurzaamheidsbeleid van banken. Vooral NIBC, Rabobank en Van Lanschot Kempen scoren nu slechter op thema’s als klimaatverandering en biodiversiteit dan in 2023. Ook ING doet het niet goed.

De Eerlijke Bankwijzer kijkt ook naar zaken als wapeninvesteringen en gendergelijkheid bij bedrijven waarin banken investeren. Daaruit komt voor elke bank een gemiddelde score. De score van Rabobank daalde de afgelopen jaren het sterkst; Triodos en Bunq voeren juist verbeteringen door. Daarmee stoot Triodos concurrent ASN Bank van de troon.

Lees ook: Mondiale, groene bankenalliantie stopt ermee: Europese banken kunnen nu het voortouw nemen

Europese bedrijven zetten duurzaamheidsrapportage vrijwillig voort

Ook nu de verplichting tot duurzaamheidsrapportage grotendeels wegvalt, blijft een groot aantal bedrijven ermee doorgaan. Dat blijkt uit onderzoek van ESG-softwarebedrijf Osapiens, dat 400 Europese bedrijven ondervroeg.

90 procent van de bedrijven die buiten de scope van rapportagewetgeving CSRD vallen, zegt de rapportage te behouden of zelfs uit te breiden. Dat helpt hen om klimaat-, supply chain- en operationele risico’s beter in kaart te brengen. De rapportage helpt bedrijven ook bij investeringsbeslissingen. Osapiens concludeert dat duurzaamheidsrapportage steeds minder wordt gezien als wettelijke verplichting, en meer als strategisch stuurinstrument.

Lees ook: Zelfs nu Trump vol voor olie gaat, doen clean tech-bedrijven het beter op de beurs

Ook in de media:

  • Fout ontdekt in honderden studies: zeespiegelstijging raakt veel meer mensen dan verwacht (de Volkskrant)
  • Groen gas en waterstof onmisbaar voor een betrouwbaar, betaalbaar en duurzaam energiesysteem (Netbeheer Nederland)
  • Na verwoestende stormen weten Spanje en Portugal dat ze nog lang niet klaar zijn voor klimaatverandering (FD)
  • De droom van de Hyperloop, het vervoerssysteem van de toekomst, is uiteengespat (de Volkskrant)
  • Zijn eco-schoonmaakmiddelen echt beter voor de natuur of ben je vooral extra geld kwijt? (Trouw)
  • Het nieuwe Chinese vijfjarenplan draait om zelfredzaamheid: de vijf prioriteiten op een rijtje (FD)
  • Kleurt de app rood, dan halen de Sporenburgers de stekker uit de elektrische auto (NRC)

Groen staal vrijgesteld van Made in EU-eisen, die gaan gelden voor cement, zonnepanelen, batterijen en windmolens

De Europese Commissie heeft woensdag een wetsvoorstel naar buiten gebracht dat strategische industrieën in de EU moet ondersteunen en verduurzamen: de Industrial Accelerator Act (IAA).De IAA moet sectoren met een zeer hoge CO2-uitstoot helpen om over te schakelen op CO2-arme productieprocessen. Ook mikt de Commissie op een versterking van schone-energietechnologie van eigen bodem en komt er steun voor de Europese auto-industrie. Doel is om de Europese maakindustrie te versterken, bedrijven te laten groeien en banen te creëren, terwijl ondernemingen werk maken van de duurzame transitie. Europese industrie moet goed worden voor 20 procent van de economie De maakindustrie was in 2024 goed voor 14,3 procent van de Europese economie. Doel van de IAA is om dat aandeel op te schroeven naar 20 procent in 2035. De wet richt zich daarbij op een aantal specifieke sectoren, die samen ongeveer 15 procent van de Europese industrie uitmaken.Gekozen is voor industrieën die volgens de Commissie van bovengemiddeld strategisch belang zijn: energie-intensieve sectoren (staal, cement, aluminium), schone-energietechnologie en de auto-industrie. Verplichting voor publieke inkoop: CO2-arme producten en Made in EU De IAA introduceert gerichte eisen voor aanbestedingen, inkoop en steunregelingen waar de publieke sector bij betrokken is. Het gaat dan om CO2-arme producten en/of producten die grotendeels lokaal zijn geproduceerd (Made in EU). De Commissie heeft staal uitgezonderd van Made in EU-vereisten. Wel komen er eisen voor de publieke inkoop van CO₂-arm staal, voor zover dat wordt gebruikt in de auto-industrie en de bouw.Voor cement en aluminium gaat een gecombineerd eisenpakket gelden: zowel Made in EU als CO₂-arm bij gebruik in de auto-industrie en de bouw. Ook voor enkele schone-energietechnologieën gaan Made in EU-eisen gelden bij aanbestedingsprocedures en subsidies. Dit betreft batterijen, energieopslagsystemen (BESS), zonnepanelen, warmtepompen, windtechnologie, elektrolysers voor de productie van waterstof en nucleaire technologie. Verder komen er Made in EU-bepalingen voor elektrische voertuigen en onderdelen van EV's.Specifieke richtlijnen, bijvoorbeeld over het inkoopaandeel van groen staal of het aandeel van Made in EU bij de publieke aanschaf van zonnepanelen, verschillen per sector.Zo mikt het wetsvoorstel voor publieke inkoop op een aandeel van 25 procent voor groen staal in de auto-industrie en de bouw in 2030. Voor het gebruik van CO2-arm cement noemt de Europese Commissie een doel van 5 procent voor de bouw. Voor Co2-arm aluminium gaat het om een aandeel van 25 procent in de bouw en auto-industrie. Voorwaarden aan grote buitenlandse investeringen De IAA heeft ook gevolgen voor handelspartners van de EU en directe buitenlandse investeringen; discussie daarover zorgde dat het wetsvoorstel later kwam dan gepland. Landen die Europese bedrijven via handelsakkoorden toegang geven tot hun markten, worden bij overheidsopdrachten en publieke steunregelingen op dezelfde manier behandeld als Europese aanbieders. Hun producten tellen dan mee als 'Europees'.Tegelijkertijd stelt de IAA duidelijke voorwaarden aan grote buitenlandse investeringen in strategische sectoren. Bij investeringen van meer dan 100 miljoen euro vanuit een niet-EU-land dat meer dan 40 procent van de wereldwijde productiecapaciteit controleert, gelden specifieke vereisten. Zo moeten de investeringen hoogwaardige banen in de EU creëren, innovatie en groei stimuleren, en echte meerwaarde genereren voor Europa via technologie- en kennisoverdracht.Deze vereisten lijken vooral gericht op China, dat bijvoorbeeld goed is voor zo’n 80 procent van de mondiale productie van zonnecellen en -panelen. Industrial Accelerator Act: economische waarde en klimaatwinst De Europese Commissie stelt dat de IAA met het stimuleren van CO2-arme productie in de staal-, aluminium- en cementsector tegen 2030 meer dan 600 miljoen euro aan extra toegevoegde waarde kan genereren. Voor de automotivesector gaat het naar schatting om ruim 10 miljard euro aan extra economische waarde.Ook het werkgelegenheidseffect wordt positief ingeschat. Voor batterijprojecten levert de IAA naar verwachting 85.000 extra banen in de EU op, bij de productie van zonnepanelen gaat het om 58.000 banen. Daarnaast worden bestaande banen in de staal-, aluminium- en cementindustrie beschermd tijdens de overgang naar schonere productieprocessen.En, niet onbelangrijk: invoering van de wet leidt volgens de Commissie tot extra CO2-reductie. Voor staal, cement, aluminium, batterijen en auto-onderdelen gaat het om ruim 30 miljoen ton CO2. Dat komt onder meer door stroomlijning van vergunningsprocedures, waardoor decarbonisatieprojecten sneller kunnen worden uitgevoerd. Milieuorganisaties: duurzame ambities industriewet schieten tekort De Nederlandse Vereniging Duurzame Energie (NVDE) vindt dat de Industrial Accelerator Act een stap in de goede richting is, maar de wet had ambitieuzer gekund. Zo is het belangrijk dat de eisen voor CO2-arme producten zo gedefinieerd worden dat 'dit Europa ook echt dichter bij de verduurzaming van onze economie en industrie brengt en Europa laat draaien op duurzame energie. Het risico van alleen Made in Europe is dat dit de snelheid van de energietransitie in de weg kan staan, doordat de prijs van bewezen duurzame technieken hoger wordt.'Ook non-profitorganisatie Natuur & Milieu vindt dat de IAA krachtiger had gemogen. 'Het moet vooral ‘made green in Europe’ zijn, want alleen met schone productie heeft de Europese industrie nog toekomst’, zegt programmaleider Industrie Michèlle Prins in een persverklaring. Lees ook:Dit Nederlandse bedrijf wil vanuit Delfzijl meebouwen aan een duurzame industrie voor zonnepanelen, batterijen en chips Hoe houdt Nederland zijn basischemie groen, circulair én winstgevend? Overheid en bedrijven moeten samen aan de bak We hebben meer huizen nodig, maar die hoeven we niet allemaal te bouwen – liever niet, zelfs