Waar circulaire economie eerst vooral werd gedreven door ecologische idealen, zien bedrijven nu steeds meer de economische noodzaak voor concurrentiekracht en risicobeheersing. En hoewel organisaties circulariteit steeds vaker strategisch omarmen, blijft de daadwerkelijke uitvoering en opschaling nog achter door barrières als investeringsonzekerheid, kennisgebrek, beperkte capaciteit, complexe regelgeving en onvoldoende marktvraag. Willen we de circulaire economie een impuls geven, dan speelt samenwerking in de regio een sleutelrol.
Het is slechts een kleine greep uit de conclusies van het rapport Staat van Circulair Ondernemen 2026 opgesteld door Route Circulair in samenwerking met onder andere de Technische Universiteit Eindhoven. Vandaag nemen koningin Maxima en minister van Klimaat en Groene Groei Stientje van Veldhoven het rapport in ontvangst tijdens het congres Circulair Ondernemen.
Circulaire sector pakt de handschoen op
Vorig jaar werd dit congres nog georganiseerd door het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, maar door bezuinigingen leek er dit jaar een streep door het event te gaan. Daarom besloot Route Circulair zelf de handschoen op te pakken. ‘Vorig jaar werd al duidelijk dat we een grotere zaal nodig hadden voor het aantal geïnteresseerden’, zegt Guido Braam, oprichter van de adviesorganisatie.
Met behulp van een verschillende regionale partners en het bedrijfsleven lukte het hem om alsnog een grootschalig circulair event voor ruim duizend deelnemers uit de grond te stampen. ‘Voorheen waren de werelden van overheid en regionaal bedrijfsleven enigszins gescheiden’, zegt Braam. ‘Dit jaar doen we dat anders en staat de ondernemer in de regio centraal, gecentreerd rond concrete thema’s zoals textiel, bouw en zorg.’
Geld verdienen met circulariteit
Het event en de bevindingen uit het gelijknamige rapport laten zien dat circulariteit aan terrein wint, aldus hoofdauteur Krista Smit. ‘Eerder voerden we gesprekken over circulariteit met duurzaamheidsmanagers die intrinsiek gedreven werden door de ecologische noodzaak. Maar steeds vaker zoeken bedrijven naar commerciële toepassingen van circulariteit en gaat het over het verkennen van nieuwe omzetstromen of kostenbesparing. Wie het nieuws volgt, weet hoe afhankelijk we zijn van andere landen voor onze grondstoffen. Sinds de oorlog in Iran is de aluminiumprijs omhoog geschoten. Dat heeft bijvoorbeeld direct impact op fietsproductie hier.’
Volgens Braam worden we door de huidige geopolitieke situatie met de neus op de feiten gedrukt. ‘Eerder zag je dat met de oorlog in Oekraïne en de coronacrisis. Toen was de hoop op verandering ook groot. Maar het verschil met nu is dat Europa nu wel degelijk industrieplannen maakt om onze onafhankelijkheid te versterken.’
Circulaire volwassenheid groeit gestaag
Ondanks dat circulariteit door steeds meer organisaties wordt omarmd, groeit de circulaire volwassenheid – een wetenschappelijk onderbouwde graadmeter van de status van de circulaire economie – in Nederland maar gestaag. Op basis van de ruim 400 benaderde bedrijven steeg de gemiddelde circulaire volwassenheid in 2025 licht naar 2,86 op een schaal van 5. Dat is een verbetering van 3 procent ten opzichte van het jaar ervoor.
‘De groei is minder groot dan je zou willen zien’, zegt Braam. ‘Circulariteit is zelden topprioriteit bij bedrijven, al helemaal niet bij het mkb waar veel sneller de waan van de dag speelt. Maar ik ben ervan overtuigd dat er een vernieuwende golf energie aankomt.’
Volgens Smit moeten bedrijven ook niet onderschatten hoe complex de transitie naar een circulaire economie is. ‘Het betekent dat je aan de slag moet met de kern van je organisatie. Het vraagt een omslag in cultuur, leiderschap, het inrichten van retourstromen en communicatie naar al dan niet welwillende klanten.’
Kracht ligt bij de regio
Mede daarom is de ontwikkeling van de circulaire economie op regionaal niveau zo belangrijk, luidt een van de aanbevelingen uit het rapport. ‘Als je op een half uur rijden van elkaar ligt, zie je elkaar vaker en creëer je onderling vertrouwen’, zegt Braam. ‘En vertrouwen is een voedingsbodem voor innovatie. Bovendien is de grens tussen publiek-privaat in de regio minder hard waardoor overheid en bedrijven elkaar sneller kunnen helpen.’
Praktisch is het vaak onmogelijk om een keten als geheel om tafel te krijgen, mede door het internationale karakter van grondstofketens. ‘Regionaal kun je bedrijven makkelijker om bepaalde innovaties verzamelen. Naarmate initiatieven volwassen worden, groeit ook de noodzaak om regio-overstijgend samen te werken. Maar het belangrijkste voor circulaire bedrijven is dat ze continue afnamegaranties hebben. Die schaalgrootte kun je op regionaal niveau best maken.’
Ook stellen de rapportmakers voor om circulair rendement op te nemen in nationaal beleid, waarbij doelen zich niet alleen richten op minder materiaalgebruik, maar ook op circulaire waardecreatie. Volgens de onderzoekers wordt circulariteit zo een economische voorwaarde ‘in plaats van een duurzame bijzaak.’
Circulariteit biedt economische kansen
Braam put in ieder geval hoop uit Stientje van Veldhoven (D66) als nieuwe minister van Klimaat en Groene Groei. ‘Zij heeft ontzettend veel verstand van het thema circulaire economie. Dat heeft ze als staatssecretaris al bewezen. Het is de beste minister die we hadden kunnen krijgen.’
Smit en Braam hopen dat de overhandiging van het rapport en het congres een startpunt zijn voor nieuwe circulaire samenwerkingen. Het uitbrengen van het rapport moet meer zijn dan een presentatie van de stand van zaken, als het aan Smit ligt. ‘Ik hoop dat alle aanwezigen de energie voelen om verder te bouwen aan de circulaire economie, dat de interventies die we voorstellen hun weg vinden naar nationaal beleid en het duidelijk wordt dat circulariteit juist economische kansen biedt.’
Lees ook:
- Een nieuw oer-Hollands exportproduct: ‘Circulaire economie kan het nieuwe watermanagement van Nederland worden’
- Hoe houdt Nederland zijn basischemie groen, circulair én winstgevend? Overheid en bedrijven moeten samen aan de bak
- In de strijd om kritieke grondstoffen wordt circulariteit een geopolitiek wapen: deze Nederlandse bedrijven lopen voorop
