‘Magisch.’ Het is een woord dat Rolf Heynen herhaaldelijk laat vallen, als hij het over zonne-energie heeft. Begonnen als elektricien en daarna doorgegroeid als ondernemer in de wereld van de zonnepanelen en systemen voor energiemanagement, heeft Heynen de opmars van zonne-energie in Nederland in de afgelopen twintig jaar van nabij meegemaakt.
‘In Nederland hebben inmiddels ruim 3 miljoen huishoudens zonnepanelen. Daarvan is 80 procent in de afgelopen zeven jaar geplaatst. Mede daardoor is zonne-energie nu goed voor 20 procent van de elektriciteitsopwekking in Nederland. Dat is toch ongelooflijk, als je er even bij stil staat!’, vertelt Heynen opgetogen tegen Change Inc.
Deze maand verscheen ‘Hier komt de zon’, het derde boek van Heynen, met een knipoog naar het bekende nummer van The Beatles. Directe aanleiding vormde de onrust onder bezitters van zonnepanelen over de afschaffing van de fiscaal voordelige salderingsregeling.
Heynen: ‘Ik hoorde verhalen over mensen die hun zonnepanelen van het dak wilden halen. Dat prikkelde me om iets te doen met de inzichten die ik de afgelopen jaren heb opgedaan. Ik hoop daarmee mijn eigen enthousiasme over zonne-energie te kunnen overbrengen.’
‘Hier komt de zon’ bevat veel praktische handreikingen over wat je met zonnepanelen kunt doen, in combinatie met thuisbatterijen en een energiemanagementsysteem. In de nieuwe realiteit draait het immers niet meer alleen om zonnepanelen. De sleutel ligt bij het slimmer afstemmen van de opwek en het verbruik van energie achter de meter. Dat wil zeggen: het zo goed mogelijk laten samenwerken van verschillende elektrische apparaten en systemen.
Naast praktische aanbevelingen geeft Heynen ook een breder overzicht van de opkomst van zonnepanelen, de strijd tegen vooroordelen en de kansen voor verdere groei van hernieuwbare energie.
In Nederland wordt veel geklaagd over het afschaffen van de salderingsregeling, maar dat heeft ook geleid tot meer aandacht voor het zelf verbruiken van zonne-energie. Beschouw je dat als positief?
‘Vijftien jaar geleden werd er al geroepen dat de salderingsregeling niet houdbaar was. Het was dus wel te voorzien dat er een einde aan zou komen. Daar komt bij dat iedereen die vóór het uitbreken van de energiecrisis van 2022 zonnepanelen heeft gekocht, die inmiddels wel heeft terugverdiend. De groep die zich nu aan het oriënteren is, begrijpt inderdaad dat je breder moet kijken.
Met zonnepanelen heb je een energiecentrale op je dak. Als je dat combineert met thuisbatterijen en een energiemanagementsysteem, word je minder afhankelijk. Dat is best aantrekkelijk, gelet op alle onzekerheden in de wereld. Je ziet dat nu ook weer met de kwetsbaarheid van energieleveranties uit het Midden-Oosten.’
Je verwijst in je boek naar het begrip ‘creatieve destructie’ van econoom Joseph Schumpeter om de opkomst van zonne-energie en het naderende afscheid van fossiele energie te duiden. Toch verkondigen olie- en gasbedrijven dat hun producten nog lange tijd nodig zullen zijn.
‘Het klopt dat olie en gas voorlopig nog een rol hebben in onder meer de petrochemie en bij het maken van kunstmest en medicijnen. Je ziet alleen wel dat er steeds minder domeinen zijn waar olie en gas onmisbaar zijn. Dat gaat harder dan lange tijd werd gedacht.
Elektrisch rijden is qua energie-efficiëntie superieur. Met de almaar dalende kosten van hernieuwbare energie en batterijen gaat de markt voor transport wegvallen voor de olie-industrie. Dit gaat verder dan personenauto’s, want inmiddels rukt elektrificatie ook op bij zware voertuigen als graafmachines en een deel van de scheepvaart. Daarnaast zie je dat hoge-temperatuurwarmte voor de industrie eveneens die kant op beweegt.
Doordat de technische en economische superioriteit van elektrificatie op basis van hernieuwbare energie de overhand krijgt, neemt de behoefte aan fossiele energie de komende decennia af. Dat is precies het idee achter creatieve destructie: de economisch en technologisch betere oplossing komt als winnaar naar voren.’
De Amerikaanse hoogleraar Marc Jacobson zegt in je boek dat het uitrollen van duurzame technologie die nu werkt, zo snel mogelijk moet gebeuren. Ongeacht of dat in China, Europa of elders in de wereld gebeurt. Hoe kijk je daar zelf naar?
‘Om te beginnen: ik ben een enorme fan van Jacobson en was heel blij dat ik hem voor dit boek kon spreken. Hij is degene die in 2009 samen met Mark Delucchi een uitgebreide studie publiceerde over hoe je de wereld voor 100 procent op hernieuwbare energie kunt laten functioneren. Dat riep destijds veel weerstand op.
Aanvankelijk werd er geroepen dat duurzame bronnen hooguit 5 procent van de elektriciteitsvoorziening konden invullen. Later schoof dat op naar 75 procent van het stroomverbruik. Inmiddels zijn er studies die stellen dat zonne-energie in z’n eentje goed kan worden voor 60 procent van de totale energievoorziening.
Zoiets is nu bijna niet voor te stellen. En toch: telkens zie je dat de exponentiële groei van zonne-energie zo snel gaat, dat prognoses te conservatief blijken.’
Groei van zonne-energie in de wereld
Het opgestelde vermogen van zonne-energie in de wereld groeit razendsnel. In de afgelopen zes jaar is sprake van een ruime verdrievoudiging: van 816 gigawatt in 2020 naar 2.874 gigawatt afgelopen jaar. Dat komt vooral door de enorme groei van zonne-energie in China.
Uit data van energiedenktank Ember blijkt dat zonne-energie in 2015 goed was voor 256 terawattuur aan opwek van elektriciteit. Tien jaar later was dat bijna tien keer zoveel met een productie van 2.143 terawattuur in 2024.
‘Hoe je kijkt naar de uitrol van zon en wind, hangt sterk af van je startpunt: mijn uitgangspunt is de urgentie van klimaatverandering. Boven de 1,5 graden opwarming van de aarde maakt elke tiende van een graad uit. Dit betekent dat je als de sodemieter alle oplossingen die we hebben, moet gaan uitrollen. Het heeft geen zin om te wachten tot bijvoorbeeld kernfusie over twintig jaar werkt. Alles beweegt richting elektrificatie en daar kun je nu mee aan de slag.
Tegenover mensen die minder aanslaan op klimaatargumenten, houd ik een ander verhaal. Zo spreek ik ook wel eens voor groepen uit de olie- en gasindustrie. Wanneer je laat zien hoe hard het gaat met kostendalingen van zonne-energie en batterijen, en wat je wint op het gebied van energie-efficiëntie, kijken ze daar toch wel van op.’
Intussen gaat de innovatie bij zonnetechnologie nog steeds door. TNO lanceerde eerder deze maand een spin-off die op grotere schaal flexibele zonnefolie op basis van perovskietcellen wil gaan produceren. Bieden dat soort toepassingen nieuwe kansen?
‘Dat geloof ik wel, want elke incrementele innovatie op het gebied van zonne-energie kan weer grote stap vooruit betekenen. Als zonne-energie de dominante energiebron in de wereld wordt, zullen we alle vormen daarvan nodig hebben. Dus naast de klassieke kristallijne panelen inderdaad ook kunststofvarianten en flexibele folie.
In het bredere perspectief van elektrificatie op basis van CO2-arme bronnen zijn ook wind, water, geothermie – en voor een deel kernenergie – van belang. Van al die bronnen groeit de capaciteit van zonne-energie wel veruit het snelst.’
Naast zonne-energie noem je warmtepompen, thuisbatterijen en elektrisch rijden als een manier om minder kwetsbaar te worden voor de grillige prijzen van fossiele energie.
‘Wat er de afgelopen weken rond Iran is gebeurd, heeft mensen hopelijk de ogen weer wat meer geopend. Tot de Oekraïne-crisis uitbrak, waren we afhankelijk van Russisch gas. Daarna werd het vloeibaar aardgas uit de VS en Qatar. Het is vrij duidelijk dat het uiteindelijk niet veel uitmaakt of je door de hond of de kat wordt gebeten. Toch is de lobby van de fossiele sector er tot nog toe steeds in geslaagd om ons in slaap te sussen.
Elektrificeren met hernieuwbare energie is ook om geopolitieke redenen de enige route voor Europa om onafhankelijker te worden. Je mag hopen dat het kortetermijngeheugen van de politiek wat minder slecht gaat functioneren en dat men dit keer wel in staat is om vast te houden aan investeringen in een duurzaam energiesysteem.’
Lees ook:
- Optimisme over zonne-energie: ‘Snelheid van technologische ontwikkeling én kostendaling nog steeds onderschat’
- Niks mis met techno-optimisme, maar geloof in kernenergie mag wind en zon niet remmen
- ‘Energie moet voor iedereen beschikbaar zijn’, en dus ontwierp Hans Veenemans een zelfstandig energiefabriekje: de Ecoplant
