We drukken de waarde van een economie graag uit in bruto binnenlands product (bbp), ook wel het nationaal inkomen genoemd. Maar is dat wel representatief? Nee, stelt de Amsterdamse non-profitorganisatie Circle Economy. Want het nationaal inkomen meet de toegevoegde waarde van economische activiteiten, maar niet het behoud of het verlies van waarde.
Reken je dat wel mee, dan zie je dat de lineaire economie voor structurele waardeverliezen zorgt. De lineaire economie is het tegenovergestelde van een circulaire economie: grondstoffen worden na kort gebruik niet hergebruikt of gerecycled, maar afgedankt. Zo wordt er niet het maximale uitgehaald − integendeel.
Die waardeverliezen samen tellen op tot zo’n 25.000 miljard euro per jaar, rekende Circle Economy uit voor het Circularity Gap Report 2026. Om het in perspectief te plaatsen: dat is bijna een derde van de omvang van de wereldeconomie. Er gaat dus ongeveer 1 euro verloren voor elke 3 aan wereldwijd gecreëerde waarde.
Lineaire economie zorgt voor economische waardeverliezen
Waar komt dat waardeverlies door? In het Circularity Gap Report wordt dat onderverdeeld in vijf categorieën, waarvan er drie voor de meeste verliezen zorgen.
Veruit de grootste is zogenoemde end-of-life waste: de waarde die verloren gaat als producten en materialen te snel worden afgedankt. Die waarde kan deels behouden worden door recycling. Al is dat niet altijd de beste manier, blijkt uit het rapport. Beter onderhoud, hergebruik of renovatie zorgt er juist voor dat een product langer zijn waarde behoudt.
Ook energieverlies is een grote kostenpost. Dat ontstaat op verschillende manieren. Zo treedt er verspilling op bij het winnen van fossiele brandstoffen, maar ook bij het omzetten van die brandstoffen in bijvoorbeeld elektriciteit en in slecht geïsoleerde gebouwen.
De waardevermindering van vast kapitaal, een derde categorie, bestaat deels uit normale afschrijvingen door slijtage en veroudering. Toch kan ook deze kostenpost flink omlaag, stelt Circle Economy. Bijvoorbeeld door regelmatiger onderhoud en updates. Ook een andere manier van ontwerpen, waardoor je bijvoorbeeld makkelijker één onderdeel van een apparaat kunt vervangen in plaats van het hele apparaat, bespaart kosten.
Deze waardeverliezen bestaan deels uit directe economische kosten en deels uit de nu verborgen maatschappelijke kosten, waaronder vervuiling en gezondheidsrisico’s.
Kansen voor circulaire initiatieven
De auteurs van het rapport benadrukken dat het weliswaar om waardeverlies gaat, maar dat de kloof tussen huidige waarde en potentiële waarde juist ook een kans is voor circulaire initiatieven en ondernemers. Zij kunnen helpen bij het behouden van waarde en het verminderen van afval.
Maar zij kunnen het niet alleen, schrijven de auteurs. Voor een circulaire economie moeten bedrijven, financierders en beleidsmakers samenwerken. Daarvoor is het handig om te weten over wat voor bedragen het gaat. Met het nieuwe rapport hebben de auteurs de omvang van vermijdbare waardeverliezen naar eigen zeggen voor het eerst gekwantificeerd.
Lees ook:
- Een nieuw oer-Hollands exportproduct: ‘Circulaire economie kan het nieuwe watermanagement van Nederland worden’
- Circulariteit steeds vaker verankerd in bedrijfsstrategie, maar moet nog meer uit hoek van ‘duurzame bijzaak’
- ‘Europa is aan de late kant, maar recente ontwikkelingen stemmen hoopvol over circulaire economie’
