Volgens de meest recente schattingen leeft zeker één op de twintig huishoudens in energiearmoede. Zij besteden een groot deel van hun inkomen noodgedwongen aan gas en elektriciteit. Huizen isoleren en verder verduurzamen is een groot deel van de oplossing. Maar hoe pak je dat aan?
Dat weten ze bij KnopOm, een bedrijf dat woningcorporaties helpt te verduurzamen om energiearmoede aan te pakken. Medeoprichter Renee Snoek staat er sinds 2024 aan het roer: ‘Het kan toch niet zo zijn dat er mensen in armoede leven in een welvarend land, terwijl we de oplossingen gewoon hebben?’
‘Het Tijdelijk Noodfonds Energie, dat in 2026 hopelijk opnieuw opent, is een mooie stap voor mensen in energiearmoede, maar geen structurele oplossing voor het probleem. Vanuit de politiek gaat er nog niet structureel geld naar de verbetering van woningen’, zegt de changemaker. ‘Terwijl dáár de oplossing zit.’
Met die aanpak wil KnopOm energiearmoede in Nederland tegen 2030 beëindigen. ‘Dan hopen we niet meer te bestaan.’
Voorheen had je een eigen adviesbureau, ook voor woningcorporaties. Waarom zette je de stap naar KnopOm?
‘Op weg naar mijn werk fietste ik altijd door de Van der Pekbuurt in Amsterdam-Noord. Daar hingen posters: “Nee tegen het warmtenet”. Dat zette me aan het denken. Met alleen adviseren zorg je er nog niet voor dat de woning ook echt wordt verduurzaamd. Daar heb je in de meeste gevallen ook goedkeuring van de bewoners voor nodig.
Bij KnopOm gaan we verder dan alleen adviseren. We nemen bewoners actief mee en zijn betrokken tot en met de uitvoering. Daardoor bereiken we echt iets.’
KnopOm helpt woningcorporaties verduurzamen. Hoe gaan jullie te werk?
‘We beginnen altijd met een uitgebreide scan van het gebouwenportfolio van een corporatie, ontwikkeld in samenwerking met TNO. Daarmee maken we voor corporaties inzichtelijk waar de energiearmoede het hoogst is en wat er verbeterd kan worden. We scannen op tien woningen nauwkeurig.
Daarna gaan we aan de slag met verbeteren. Daarin zijn bewoners onmisbaar. Zonder draagvlak kom je nergens. Daarom gaan we al in een vroeg stadium langs bij bewoners. Zij kennen hun woning goed en weten bijvoorbeeld waar het tocht, of waar een deur klemt. Dat nemen we mee als we met de uitvraag naar de markt gaan. Uiteindelijk zorgt die betrokkenheid voor minder weerstand op het moment dat we richting de uitvoering gaan.’
Hoe ga je dat gesprek aan?
‘Dat proberen we op een leuke manier te doen. Bijvoorbeeld met een sjoelbak die herkenbare woningproblemen met oplossingen verbindt. Zo ontstaan gesprekken over isoleren en woningverbetering. Of met uitnodigingen op papier waar bloemzaadjes in zitten.
Als we een collectieve cv-ketel kunnen vervangen door een collectieve hybride warmtepomp, is er geen toestemming van huurders nodig. Sommige corporaties slaan die gesprekken in zo’n geval liever over. Wij zullen altijd zeggen: betrek die bewoners wél.’
Waarom?
‘Het gaat over hun woning, dan is het logisch om hen te betrekken. Bovendien moeten we mensen meenemen in de energietransitie en laten zien dat die er ook voor hen is. Juist degenen die het meeste baat hebben bij een lagere energierekening zouden vooraan moeten staan in de energietransitie.’
Wat is de reden dat jullie alleen op woningcorporaties focussen?
’70 procent van de mensen in energiearmoede woont in een sociale huurwoning. Daar zit dus de meeste winst. Tegelijkertijd sluiten we andere complexen niet helemaal uit. Uiteindelijk hebben we schaal nodig om de prijs te drukken. Als we de prijs van verduurzaming van sociale huurwoningen kunnen verlagen door ook middenhuur mee te nemen, dan doen we dat.’
Eén van jullie pijlers is ‘ctrl c + ctrl v’. Hoe ziet dat eruit?
‘Nu is het zo dat elke woningcorporatie per complex kijkt wat de beste verduurzamingsoplossing is, vaak samen met dure adviseurs, terwijl veel gebouwen heel erg op elkaar lijken. Daarom doen we samen met woningcorporaties onderzoek naar welke verduurzamingsconcepten – bijvoorbeeld een collectieve warmtepomp, zonnepanelen en CO2-gestuurde ventilatie – het beste bij een bepaald gebouwsegment passen. Op basis van bijvoorbeeld het aantal woonlagen en de huidige manier van verwarmen kunnen we verschillende segmenten onderscheiden, elk met eigen oplossingen.
Eén van die segmenten is een eengezinswoning die vrij slecht geïsoleerd is en aardgasvrij moet worden gemaakt. Daarvoor weten we wat efficiënte oplossingen zijn. Via een marktuitvraag hebben we aanbieders gezocht die dit concept voor woningcorporaties willen uitvoeren. Dat leverde woningcorporatie Parteon een kostenreductie van 50 procent op vergeleken met eerder verduurzaamde eengezinswoningen.
Het is fijn dat we nu weten dat we kunnen waarmaken wat we beloven. Nu is het een kwestie van opschalen.’
Waardoor zijn die uitvoeringskosten zo veel lager?
‘Deels door schaal en een efficiënt proces, maar ook door kennisdeling tussen corporaties. Corporaties hebben vaak dezelfde vragen: mag je voor dit type systeem bijvoorbeeld wel of geen servicekosten vragen? Als we die vragen bundelen, hoeft niet elke corporatie apart een jurist in te huren.
Bovendien besparen we op marges. Woningcorporaties geven vaak opdracht voor een geheel verduurzamingsconcept. Dan vraagt de aannemer een marge op de installateur en krijg je lucht op lucht. Dat doen wij niet. Het concept zelf bespaart ook kosten. We weten bijvoorbeeld dat we niet veertien zonnepanelen hoeven te leggen, maar dat zes ook al voordelig is. En dat lang niet alle radiatoren vervangen hoeven te worden bij verduurzaming.
KnopOm vraagt, naast een commissie van de aanbieders per opgeleverde woning, ook een fee voor het programmamanagement. Het zou mooi zijn als we dusdanig kunnen opschalen dat we kunnen leven van de commissies, en corporaties helemaal niets extra’s aan ons hoeven te betalen.’
Gaan de energiekosten van bewoners in de praktijk ook omlaag?
‘In ons programma van eisen voor uitvoerders verwachten we een daling van de energierekeningen met 20 procent. In de praktijk hebben we nog niet voldoende stookseizoenen meegemaakt om dat te toetsen, maar de voorspelling is dat dat lukt.
Het mooie van omschakelen van gas naar elektra is dat de vaste kosten van een gasaansluiting sowieso wegvallen. Dat scheelt al. Daarnaast wordt gas alleen maar duurder, terwijl de prijs van elektriciteit niet in die mate meestijgt.’
Wat zijn voor jou de grootste uitdagingen?
‘Het is soms moeilijk om een balans te vinden tussen het betrekken van bewoners en het snel opschalen van projecten. We proberen dat te doen door bewoners mee te nemen in specifieke keuzes die we maken. Dan is het concept in grote lijnen hetzelfde, maar geven we bewoners bijvoorbeeld de keuze over de uitvoering. Willen ze liever dat alles binnen drie dagen gefikst is, of twee weken lang in de ochtend installateurs over de vloer?
Persoonlijke uitdagingen zitten voor mij vooral in het leiderschap. Ik ben heel erg gedreven op de inhoud, ik geloof zó dat het sneller kan en moet. Maar een team leiden zit ‘m ook in kleinere dingen. In vragen hoe iemands weekend was.’
Op welke projecten ben je trots?
‘Het MEER-project, waarin we bijna 2.400 woningen versneld verbeteren in samenwerking met zeven woningcorporaties, zit nu in de uitvoeringsfase. Onze partner Energy Bridge heeft laatst de eerste grote warmteskids (prefab installaties met meerdere warmtepompen, red.) bij woningcorporatie Stek het dak opgehesen.
Daarnaast loopt er een project met De Vernieuwde Stad, waar de grootste woningcorporaties van Nederland bij aangesloten zijn. Samen met zes corporaties gaan we onderzoeken hoe individueel verwarmde twee- tot vierlaags woningen het beste verduurzaamd kunnen worden. Zulke samenwerkingen geven energie. Dat is ook het mooie aan corporaties: die willen heel graag hun kennis en kunde delen.’
Met wie zou je nog graag willen samenwerken?
‘We werken al veel samen met TNO als onderzoekspartner, en met Milieu Centraal en Sterk uit Armoede als het om bewonersparticipatie gaat. Daarnaast zijn we altijd op zoek naar nieuwe leveranciers. Als conceptontwikkelaars een goede oplossing hebben voor een bepaald woningsegment, werk ik daar graag mee samen. Dat kan ons helpen op grote schaal te gaan verduurzamen. Niet complex voor complex, maar segment voor segment. Steeds sneller en goedkoper.’
