‘Het duurzaamste wat we kunnen doen is niet bouwen.’ Dat is één van de conclusies van Carbon Confessions, de reizende tentoonstelling van MVRDV. Daarin concludeert het architectenbureau onder meer dat een gebouw met veel bomen erop er weliswaar groen uitziet, maar dat niet opgaat als je naar de CO2-uitstoot kijkt. Voor sommige gebouwen geldt zelfs dat één boom op een balkon gelijkstaat aan het verwijderen van 250 bomen uit bossen.
Toch ontwierp MVRDV een behoorlijk begroeid gebouw voor de internationale ontwerpwedstrijd van Shift Embassy. Het ontwerp, met de naam ‘Rotterdam ROCKS!’, bestaat uit een vijftal enorme rotsen waar bezoekers doorheen en overheen kunnen lopen.
Het leverde hen de winst op; in 2032 moet het gebouw opengaan aan de Maas, in de nog te bouwen wijk Waterkant in Rotterdam-Zuid.
‘Rotterdam ROCKS!’ bestaat uit een vijftal enorme rotsen waar bezoekers doorheen en overheen kunnen lopen. | Credits: MVRDV
‘Biotopia’
Tegenstrijdig? Nee, zegt Winy Maas, architect en medeoprichter van MVRDV. De bouw van het 60 meter hoge gebouw mag − ondanks gebruik van hergebruikt staal, CO2-arm beton en biobased materialen − dan gepaard gaan met de uitstoot van enkele duizenden tonnen CO2, duurzaamheid is meer dan CO2-uitstoot alleen. Maas: ‘Het gaat ook om positieve effecten als biodiversiteit, wateropslag, het koelen van de omgeving. Dat moet allemaal meewegen. Als alle daken groen zouden zijn, kunnen steden bijvoorbeeld wel 1 graad koeler worden.’
Rotterdam ROCKS! is zo ontworpen dat het naadloos overgaat in het omliggende landschap, legt Maas uit. Het architectenbureau noemt het ontwerp ook wel een ‘vertical park’ naast de rivier. Liefst 2.500 vierkante meter begroeid dakoppervlak moet bijvoorbeeld een aantrekkelijke plek worden voor bestuivers en vogels. Een combinatie van onder meer mossen, bloemen, klimplanten en bomen moet de biodiversiteit ondersteunen.
De stip op de horizon: een ‘biotopia’. Een toekomst waarin architectuur, landschap, technologie en ecologie niet langer als losse systemen functioneren, maar samenkomen.
De buitenkant van het gebouw moet een aantrekkelijke plek worden voor bestuivers en vogels. | Credits: MVRDV
Shift Embassy in Rotterdam
Nu denk je wellicht: voor het ondersteunen van die biodiversiteit hoeft niet per se iets te worden gebouwd. En dat klopt. Maar Shift-oprichter Don Ritzen, initiatiefnemer van het nieuwe Rotterdamse ‘wereldwonder’, had goede redenen om júist een architecturale wedstrijd uit te schrijven, zegt hij. ‘Shift gaat niet over een gebouw. Het is een beweging om een brede doelgroep te inspireren en activeren. Waar de Sagrada Familia symbool staat voor religie en de Eiffeltoren voor industriële revolutie, moet Shift symbool staan voor een duurzame toekomst.’
Het gebouw biedt niet alleen onderdak aan kantoren, horeca en een hotel, maar ook aan onder meer een tentoonstellingsruimte. Daarin wordt gefocust op de planetaire impact van de mens, inclusief de effecten van persoonlijke keuzes en manieren om het anders te doen. Bij het verlaten van het gebouw doen bezoekers een CO2-scan van hun eigen gedrag. Via een app ontdekken ze vervolgens manieren om hun gedrag met kleine aanpassingen te verduurzamen en worden ze in contact gebracht met bestaande duurzame initiatieven.
Dat is nuttig, zegt Ritzen, want veel mensen willen heus wel een bijdrage leveren aan een duurzamere wereld. Gemiddeld staat een meerderheid van de Nederlanders open voor circa driekwart van de duurzame gedragingen, weet Milieu Centraal. Maar slechts een minderheid wordt daadwerkelijk uitgevoerd. Ritzen: ‘Inspiratie, kunst en verbeeldingskracht kunnen dat veranderen. Mensen hebben veel meer macht dan ze denken.’
Symbool voor een duurzame toekomst
Het netto effect van het gebouw moet op die manier positief uitpakken, is het idee. Tegenover de 15 duizend ton CO2 die Shift Embassy in vijftig jaar uitstoot met bouw en energie, zetten Shift en MVRDV liefst 335 miljoen ton CO2-vermindering door gedragsverandering van bezoekers. Daarvoor moeten er in die vijftig jaar wel 25 miljoen mensen naar het gebouw komen, waarvan ongeveer 20 procent zijn gedrag substantieel verandert.
Shift Embassy komt aan de Maas, in de nog te bouwen wijk Waterkant in Rotterdam-Zuid. | Credits: MVRDV
Voor de bouwsector zelf moet Shift Embassy zowel een inspiratie als een living lab zijn. ‘We hebben bewust gekozen voor een gebouw dat de sector uitdaagt’, zegt Maas van MVRDV. Zo wordt er voor een deel gebruikgemaakt van beton zonder cement. En er wordt onderzoek gedaan naar nieuwe productietechnieken, waaronder robotproductie en grootschalig 3D-printen. Dat heeft volgens de ontwerpers de potentie om nationaal én internationaal te inspireren.
Ritzen: ‘Ja, het is duurzamer om niets te bouwen. Maar dan gebeurt er ook niets.’
Lees ook:
- Duurzaam cement en beton: schalen van groene oplossingen is grote uitdaging, maar Europa komt in actie
- Niet technologie, maar samenwerking lijkt de sleutel tot het versnellen van circulaire bouw
- Nieuwbouw wordt steeds groener, maar juist in bestaande wijken valt veel winst te behalen voor biodiversiteit
