Van België en Frankrijk tot Spanje, Italië en Griekenland: de hittegolven van deze zomer gaan gepaard met grootschalige bosbranden die zorgen voor extra CO2-uitstoot. Tegelijk lijkt op mondiaal niveau sprake van lichte verbetering in de balans tussen ontbossing en aangroei van bos. Als je op de langere termijn kijkt tenminste.
Uit nieuwe schattingen van het Global Carbon Project blijkt dat er sinds 2015 sprake is van lichte verbetering wat betreft de CO2-uitstoot als gevolg van ‘verandering van landgebruik’.
CO2-uitstoot door verlies natuurgebieden
De mondiale CO2-uitstoot die mensen veroorzaken heeft twee belangrijke componenten. Het grootste deel is te wijten aan het gebruik van fossiele brandstoffen. Die uitstoot bereikte afgelopen jaar een recordniveau van 38,1 miljard ton. Daarnaast zorgt verandering van landgebruik, waarbij natuurgebied verdwijnt, voor CO2-uitstoot. Afgelopen jaar ging dat naar schatting per saldo om 4,1 miljard ton CO2.
Hoewel landgebruik nog steeds enorm veel emissies veroorzaakt − meer dan wat Europa in een jaar aan CO2 uitstoot − lijkt de trend op de langere termijn dalend.
Tussen 2015 en 2024 bedroeg de netto CO2-uitstoot door verandering van landgebruik gemiddeld 5 miljard ton CO2 per jaar. Dat is 19 procent lager dan het gemiddelde tussen 2005 en 2014, en 23 procent lager dan het gemiddelde tussen 1995 en 2004, schrijft Carbon Brief.
Ontbossing versus opname van CO2 door vergroening
Wetenschappers van het Global Carbon Project berekenen elk jaar het saldo van CO2-uitstoot door verandering van landgebruik. Daarvoor kijken ze aan de ene kant naar ontwikkelingen rond ontbossing en anderzijds naar projecten voor herbebossing en natuurlijke vergroening.
Tussen 2015 en 2024 zorgde ontbossing jaarlijks voor ongeveer 7 miljard ton aan CO2-uitstoot. Daarnaast veroorzaakte het droogleggen van veengebieden door kunstmatige verlaging van grondwaterstanden voor substantiële CO2 uitstoot. De reden daarvoor is dat zuurstof uit de lucht gaat reageren met biomassa. Verder zorgen houtplantages jaarlijks voor veel CO2-uitstoot. Drooglegging van veengebieden en houtplantages zijn samen goed voor een kleine 3 miljard ton aan CO2-uitstoot per jaar.
Tegenover de bij elkaar circa 10 miljard aan CO2-uitstoot door verandering van landgebruik staat per jaar ongeveer 5 miljard ton aan nieuwe opname van CO2 door vergroening. Dan gaat het om aanplanting van nieuw bos en uitbreiding van bestaand bosgebied, plus aangroei van bosland dat tijdelijk is gebruikt voor landbouw en daarna is verlaten.
In de grafiek hieronder is aan de uitstootkant de ontwikkeling van ontbossing, houtplantages en drooglegging van veengronden weergegeven en aan de opnamekant alle vormen van bosaangroei. Als je dat tegen elkaar wegstreept, kom je op een netto uitstootsaldo van ongeveer 5 miljard ton per jaar over de afgelopen tien jaar.
Minder boskap in Brazilië en Indonesië, aangroei in China
De trendmatige verbetering van het uitstootsaldo door verandering van landgebruik wordt gedreven door twee ontwikkelingen. Als je kijkt naar de landen met de meeste ontbossing, zijn Brazilië, Indonesië en de Democratische Republiek Congo samen goed voor meer dan de helft van de mondiale CO2-uitstoot door ontbossing. In vooral Brazilië en Indonesië is de omvang van de jaarlijkse boskap de afgelopen tien jaar echter significant gedaald.
Een tweede positieve ontwikkeling komt uit China, dat sinds 2010 via projecten voor bosaangroei sterk heeft bijgedragen aan extra opname van CO2.
Toch kun je uit de historische data niet de conclusie trekken dat de netto daling van de CO2-uitstoot door verandering van landgebruik doorzet, waarschuwt klimaatexpert Pierre Friedlingstein, directeur van het Global Carbon Budget-project. Tegen Carbon Brief zegt hij: ‘Als het huidige beleid rond landbeheer wordt doorgezet, zou de ontbossing verder moeten afnemen. Maar dat weten we niet zeker.’
Europese ontbossingswet ook voelbaar buiten EU
Voor de korte termijn is onder meer de invoering van nieuwe Europese wetgeving van belang. Die moet ervoor zorgen dat consumentenproducten niet bijdragen aan ontbossing. De Europese Unie importeert naast hout ook volop producten als koffie, cacao, palmolie, soja en rundvlees. De EU Deforestation Regulation (EUDR) richt zich dan ook expliciet op de risico’s van ontbossing elders in de wereld als gevolg van de eigen importen.
Voor multinationals en middelgrote bedrijven gaat de nieuwe wetgeving per 30 december 2026 in, kleinere bedrijven moeten er per 30 juni 2027 aan voldoen.
De wetgeving eist dat producten niet bijdragen aan ontbossing, geproduceerd zijn in lijn met de wetgeving van landen van herkomst en voorzien zijn van certificaten van herkomst. De EUDR had eigenlijk eind vorig jaar al van kracht moeten worden, maar de invoering is door lobbydruk vanuit lidstaten met een jaar uitgesteld.
De wetgeving is door amendementen ook wat afgezwakt. Zo zijn eisen rond de bewijsvoering die bedrijven moeten leveren in bepaalde gevallen versoepeld, terwijl bijvoorbeeld papieren drukwerk en sommige leersoorten zijn uitgezonderd van de wetgeving.
Toch lijkt de EUDR al wel gevolgen te hebben buiten Europa. Analisten van het World Resources Institute merken op dat landen als Indonesië, Ghana en Vietnam al zijn begonnen met campagnes om lokale bedrijven te informeren over de eisen waaraan ze moeten voldoen voor export naar de EU. Het lijkt er dus op dat Europa vanwege de omvang van zijn consumentenmarkt wel degelijk kan bijdragen aan het tegengaan van ontbossing elders in de wereld.
