Wie in Nederland aan staal denkt, ziet vrijwel automatisch de hoogovens in IJmuiden voor zich. Maar staal maken kent in Europa en daarbuiten nog een andere veel gebruikte productiemethode. Die gaat niet uit van ijzererts en kolen als belangrijkste grondstoffen, maar van de circulaire verwerking van schroot. Dat wordt in zogenoemde elektrische vlamboogovens verwerkt tot nieuw staal.
De hoogovenroute gaat gepaard met een veel hogere CO2-voetafdruk. Dat komt vooral door de hoge CO2-uitstoot van het proces waarbij ijzererts met behulp van kolen wordt ontdaan van zuurstof. Volgens de Europese Commissie gaat het gemiddeld om een uitstoot van 1,8 ton CO2-equivalent per ton staal. Producenten die met een electric arc furnace (EAF) werken, komen daarentegen gemiddeld uit op 0,3 ton CO2-equivalent per ton staal.
Staal produceren met schroot
Verduurzaming van de staalproductie bij producenten die starten met ijzererts draait om alternatieven voor de hoogoven. EAF-producenten die schroot gebruiken, hebben heel andere uitdagingen. ‘Voor ons proces zijn het aanbod van schroot en de prijzen van elektriciteit cruciaal voor de kostenontwikkeling’, vertelt directeur energietransitie en ecologie Maurizio Fusato van de Italiaanse staalproducent Feralpi aan Change Inc. ‘Europa kan op beide vlakken meer doen voor de eigen staalindustrie.’
Directeur energietransitie en ecologie Maurizio Fusato van Feralpi. | Credits: Feralpi
Feralpi is een typisch voorbeeld van een EAF-producent die zijn productieprocessen al verregaand heeft geëlektrificeerd. Afgelopen jaar produceerde het bedrijf 2,7 miljoen ton staal met twee fabrieken in Italië en één in Duitsland. Daar worden onder meer balken, staven, staaldraad en rollen gemaakt voor sectoren als de bouw en constructie-industrie.
Het gros van de gebruikte energie komt van elektriciteit (1,7 terawattuur in 2025). Zowel de elektrische vlamboogovens waarin het schroot wordt omgesmolten als de warmwalserij en andere afwerkingsmachines gebruiken hoofdzakelijk elektriciteit.
De officiële milieuvoetafdruk van Feralpi lag in 2025 op 0,23 ton CO2-equivalent per ton staal voor directe en indirecte uitstoot.
Ruim helft van energieverbruik hernieuwbaar
‘Afgelopen jaar kwam 56 procent van de gebruikte energie uit hernieuwbare bronnen’, vertelt Fusato. ‘Een klein deel van die hernieuwbare energie produceren we zelf. Verder sluiten we power purchase agreements voor de inkoop van groene stroom en kopen we ook stroom in op de groothandelsmarkt.’
Verdere verduurzaming draait onder meer om het verhogen van het aandeel van hernieuwbare energie in de bedrijfsoperaties. Maar dat is niet altijd even simpel. ‘We willen graag meer eigen capaciteit van hernieuwbare energie, maar in Italië is het niet eenvoudig om dat te realiseren. Dat heeft onder meer te maken met moeizame processen rond vergunningen voor zonneparken’, zegt Fusato.
Afhankelijk blijven van de inkoop van elektriciteit via groothandelsmarkten is echter ook niet ideaal. Voor zowel Italië als Duitsland geldt dat er nog een sterke koppeling is tussen elektriciteits- en gasprijzen. Zeker in de huidige tijd van hoge gasprijzen is dat nadelig, zegt Fusato: ‘Op dit punt is er geen gelijk speelveld in Europa. In een land als Frankrijk zorgt kernenergie er bijvoorbeeld voor dat elektriciteitsprijzen veel minder gevoelig zijn voor de ontwikkeling van de gasprijs. Elektriciteitskosten zijn daarom voor Franse staalproducenten relatief laag.’
Steun voor staalindustrie van uit de EU
Feralpi hoopt dat recente voorstellen vanuit de Europese Commissie om elektriciteitskosten in de EU te verlagen snel worden uitgewerkt. In juli stelde de Commissie onder meer voor dat lidstaten elektriciteit niet hoger mogen belasten dan gas. ‘Dat is in Italië nog wel het geval en betekent dus een nadeel als je voorop loopt met elektrificatie’, zegt Fusato.
Vanuit het oogpunt van circulair grondstoffengebruik verdient de schrootmarkt ook meer aandacht, wat Feralpi betreft. Fusato wijst hierbij op de hoge export van schroot vanuit de EU naar onder meer Turkije. ‘Op zich hoeft het aanbod van schroot voor staalproducenten in de EU geen probleem te zijn, maar dan moet er op Europees niveau wel scherper gekeken worden naar de export van schroot. Als er door grootschalige export kunstmatige krapte ontstaat in de EU, kan dat de schrootprijzen hier opdrijven.’
Elektrische vlamboogoven van Feralpi. | Credits: Feralpi
Garanties voor inkoop CO2-arm staal
Naast stabiele prijzen van elektriciteit en schroot heeft Feralpi vooral behoefte aan betere garanties voor de vraag naar duurzamer staal. Fusato: ‘Dat is voor ons het belangrijkste. We hebben heel veel geïnvesteerd in circulaire productieprocessen en het verlagen van onze CO2-voetafdruk. Die behoort nu tot de laagste in de Europese staalindustrie, maar je wordt daar niet voor beloond door de markt. Er zijn maar weinig klanten die specifiek vragen om staal met een lage CO2-impact.’
Daarom is het des te belangrijker dat het publieke inkoopbeleid voor groen staal in de EU wordt opgeschaald. De Europese Commissie heeft daar eerder dit jaar voorstellen voor gedaan in het kader van de Industrial Accelerator Act. ‘Bindende verplichtingen voor het aandeel van groen staal bij publieke aanbestedingen in de bouw en automotive sector kunnen veel verschil maken. We hopen op ambitieuze doelstellingen’, zegt Fusato.
Daarnaast zou meer standaardisatie bij certificatieverplichtingen voor duurzaam staal helpen. ‘Ook daar zie je nog flinke verschillen tussen EU-landen. Op productniveau wordt vaak gewerkt met een Environmental Product Declaration, maar Frankrijk heeft bijvoorbeeld eigen certificeringen die net anders zijn. Dat levert extra administratieve kosten op als je daar staal wilt verkopen. We zouden dus willen dat er ook wat dit betreft veel meer één lijn wordt getrokken in Europa.’
Feralpi-directeur energietransitie en ecologie Maurizio Fusato is één van de sprekers op de conferentie Step by Polluctec, die op 1 en 2 december in Parijs wordt gehouden. Belangrijke thema’s zijn decarbonisatie en circulaire economie, waarbij een groot aantal internationale en specifieke oplossingen aan bod komt.
