In 2050 moet Nederland ‘leefbaarder, groener en beter bereikbaar’ zijn. Dat klinkt mooi. Maar zie dat maar eens te bereiken op een postzegel met ontzettend veel inwoners.
Daarom presenteert de Rijksoverheid maandag de Nota Ruimte, een nationale visie op de inrichting van Nederland tot 2050. Daarin zijn plannen gemaakt voor bijvoorbeeld woningbouw, (energie-)infrastructuur, landbouw en water.
Water is daarin niet alleen een los, maar vooral ook een overkoepelend thema. ‘Nederland blijft op de lange termijn veilig bewoonbaar, ook bij een versnelde zeespiegelstijging. Maar achter de dijken en duinen zal de inrichting van ons land veranderen’, staat in de Nota. ‘We moeten rekening houden met extremer weer, een stijgende zeespiegel, een dalende bodem, een onregelmatiger, rivierafvoer en daardoor meer verzilting en langere perioden van droogte.’
Anders gezegd: we redden het wel met de zeespiegelstijging, maar de problemen achter de dijken worden groter. Onder andere periodieke watertekorten in perioden van grote droogte vormen een grotere uitdaging.
Land met meer functies
Dit jaar drukte ons met de neus op de feiten. De zomer van 2026 was niet alleen de warmste ooit gemeten in Nederland, maar ook één van de droogste. En dat leidt tot ingewikkelde keuzes.
Idealiter wil Nederland niet alleen (drink)water besparen, maar ook meer ruimte vrijmaken voor het watersysteem. Zo kan er in natte winters water worden opgeslagen voor de droge zomers.
Maar in een land met beperkt oppervlak kan niet alles naast elkaar bestaan. Daarom zet het Rijk in op ‘meervoudig ruimtegebruik’. Wateropslag moet samengaan met onder meer landbouw en natuur, en ook steden en bedrijventerreinen moeten (tijdelijk) water kunnen opslaan.
Dat moet samengaan met een ‘natuurinclusieve samenleving’, waarin ook buiten beschermde natuurgebieden een ‘minimumniveau voor biodiversiteit’ per gebied wordt gehanteerd. Zo moeten bedrijventerreinen vergroenen en komt er in het landelijk gebied een netwerk van natuurlijke elementen zoals houtwallen, heggen, sloten en beken. Ook de defensie-uitbreiding moet ‘waar mogelijk’ gecombineerd worden met de natuuropgave, al gaan die twee meestal niet zo goed samen.
Wateropslag in landelijk gebied
Veel boeren zoeken nu al naar manieren om water op te slaan. Steeds meer boeren hebben die ruimte ervoor over, zei Peter Prins van kenniscluster Salta eerder tegen Change Inc. ‘Als je vijfentwintig jaar geleden met Zeeuwse boeren sprak, peinsden ze er niet over om een deel van hun kostbare grond op te geven voor wateropslag. Nu verschijnen er toch steeds meer waterbassins, vooral om uien te kunnen blijven telen. “Het gaat wel ten koste van land, maar we moeten ook overleven”, zeggen ze dan.’
Tegelijkertijd kan het zouter worden van de bodem ook mogelijkheden bieden voor nieuwe teelten, ziet het Rijk. Denk aan zeekraal of schelpdieren. Ook het eiwitrijke quinoa staat bekend als een gewas dat goed tegen zout in de bodem kan.
Minder landbouwgrond komt er waarschijnlijk niet, ‘vanwege het grote belang van voedselproductie en de diverse andere waarden die landbouwgrond biedt’, vermeldt de Nota.
Plannen voor energie en industrie
De Nota Ruimte bevat nog een aantal andere belangrijke richtlijnen. Zo wordt er prioriteit gegeven aan ‘de forse uitbreiding en verzwaring van de energie-infrastructuur’, bijvoorbeeld door nieuwe of dikkere kabels aan te leggen. Dat is belangrijk voor andere ontwikkelingen, zoals woningbouw of duurzamere industrie. Tegelijkertijd zet het Rijk in op oplossingen waardoor elektriciteit minder ver getransporteerd hoeft te worden, bijvoorbeeld via lokale opwek en gebruik energie door energiehubs.
Het Rijk kijkt ook naar manieren om energietransport meer ondergronds te laten verlopen. Denk aan de Delta Rhine Corridor, die waterstof en CO2 tussen Duitsland en Rotterdam moet transporteren.
Die waterstof wordt ‘bij voorkeur’ aan de Nederlandse kust geproduceerd. Voor elektrolyse (het splitsen van water in waterstof en zuurstof met elektriciteit) kan dan mogelijk zout of brak water worden gebruikt. Het water moet dan wel eerst worden ontzilt. Hetzelfde geldt voor proceswater voor de industrie, hoewel die mogelijk ook kan werken met bijvoorbeeld luchtkoeling en gesloten koelsystemen.
Lees ook:
- Boeren zoeken naar manieren om water op te slaan: ‘Dat we hier gewoon datacenters neer moeten zetten, is onzin’
- PureTerra zet in op startups die het watertekort tackelen: ‘Decentrale waterbehandeling heeft de toekomst’
- Deze Friese startup gaat drinkwaterverspilling tegen door lekkages in het waternet op te sporen



