Maaike Kooijman
17 november 2026, 17:00

Cultuursector zet klimaat op de kaart met eigen 'burgerberaad', maar zelfs hier ligt beleidstaal op de loer

Liedjes, voorstellingen en tentoonstellingen zijn bij uitstek een bron van verbeelding en verwondering. Toch praat het Cultuurberaad Klimaat vooral over verduurzaming van de eigen sector. Zijn de ambities groot genoeg?

Een vrouw bij een tentoonstelling over het klimaat | Credits: Getty Images

‘Dit is hoe cognitieve dissonantie eruitziet. Zing maar mee!’

Cor Burger slaat wat akkoorden aan op zijn gitaar. Hij heeft net gezongen over hoe de wereld eruitziet bij twee, drie, vier, zelfs zes graden opwarming. Verzuurde oceanen, honger in Europa, een onbewoonbaar Australië. ‘De toekomst is niet meer wat die is geweest. Maar nu is er niets aan de hand’, besluit hij vrolijk. De zaal zingt braaf mee: ‘Nu is er niets aan de hand.’

Normaal staat Burger – de helft van theaterduo Burger Koekoek – voor theaterbezoekers, scholieren of op evenementen. Maar vandaag zijn het collega’s die hij toezingt. 75 mensen uit de culturele sector hebben zich verzameld in de zaal van poppodium Nobel in Leiden. Ze kijken geboeid naar de collega die hele voorstellingen wijdt aan de klimaatcrisis. Hij is één van de weinige.

‘Burgerberaad’ in de culturele sector

Wat wereldleiders momenteel doen op de klimaattop in Turkije, gebeurt in Leiden in het klein. Mensen uit alle hoeken van Nederland komen samen om na te denken over de rol van de cultuursector in de klimaatcrisis. Met één groot verschil: waar de meningen in Turkije uiteenlopen over de noodzaak van grote veranderingen, is het ‘Cultuurberaad Klimaat’ het daar volmondig over eens. Ze hebben zich immers zelf voor dit beraad aangemeld.

De vraag is alleen nog: wat moet er gebeuren?

De 75 mensen in het beraad zijn geselecteerd op basis van leeftijd, gender, regio, functie en cultuurdiscipline. Het zijn schrijvers, theatermakers, museummedewerkers, managers. Van september tot november kwamen ze vier keer samen. Vandaag is de laatste keer. Aan het einde van de dag moet er een document met plannen en hulpvragen liggen, aan te bieden aan de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. Hier hebben initiatiefnemers Chris Julien en Maurice Seleky – zelf geen onderdeel van het beraad – jarenlang naartoe gewerkt.

Hoop of doembeelden

Cultuur, daar zijn de raadsleden het over eens, kan een grote rol spelen in het aanjagen van klimaatactie. ‘Systemen zijn gebaseerd op verhalen. Wij hebben invloed op die verhalen’, zegt iemand. Een ander: ‘Nu bepaalt politiek rechts waar het gesprek over gaat. Wij moeten die rol overnemen. We moeten nieuwe verhalen scheppen die mensen meekrijgen en activeren. Onze kracht is verbeeldingskracht.’

Wát voor verhalen mensen dan activeren, daar gaat het weinig over. Welke boodschap brengt de urgentie over, zonder verlammend te werken? Geef je hoop, of juist doembeelden?

Het is niet makkelijk om kunst te maken over de klimaatcrisis, weet ook Cor Burgers. Hij benutte de coronajaren om er een drietal voorstellingen over te schrijven. Ook het lied over de opgewarmde Aarde is daar onderdeel van. Zulke doembeelden schuwt hij niet. ‘Dat is net alsof de coronacommissie had gezegd: al die doden, laten we het daar maar niet over hebben. We gaan uit van het meest positieve scenario. Dat kan natuurlijk niet. Mensen moeten ook weten hoe de realistische scenario’s eruitzien.’

En nee, misschien zit niet iedereen te wachten op die boodschap. Maar tegelijkertijd ziet hij ook dat die wél effect kan hebben. ‘Laatst trad ik op voor een zaal vol duurzaamheidsexperts. Na afloop kwam er iemand naar me toe. Of ik niet een beetje te pessimistisch was. Er wordt elk jaar toch meer duurzame energie opgewekt? Toen ik zei dat er óók nog elk jaar meer CO2 wordt uitgestoten, geloofde hij het eerst niet. Hij googelde het en trok wit weg. Zelfs voor dit soort mensen is deze informatie vaak nog een wake-up call.’

Toch blijven veel kunstenaars van het onderwerp weg. Wordt er alleen nog kunst gemaakt over klimaat en natuur, dan schrikt dat veel bezoekers af, is het idee.

Duurzaamheid mét creatieve vrijheid

Veel gesprekken gaan daarom niet over het veranderen van de verhalen, maar over de duurzaamheid van de sector zélf. Zo wordt er nagedacht over fossielvrij vervoer en plantaardige catering voor medewerkers en bezoekers. De conclusie: duurzaamheid moet leidend worden in beleid en bedrijfsvoering.

Dat is zo makkelijk nog niet. Want al die ambities moeten opboksen tegen één heilig huisje – zeg maar gerust villa: creatieve vrijheid.

‘Ik voel veel voor elektrische vrachtwagens en plantaardige catering’, zegt Michiel van Schijndel, hoofd producties bij Internationaal Theater Amsterdam. ‘Dat zijn aanpassingen die veel effect hebben, zonder dat ze de creatieve vrijheid inperken.’ Het theater neemt materiaalimpact wel mee in bijvoorbeeld briefings over decor- en kostuumontwerp, maar harde eisen zijn het niet.

Sommige raadsleden vinden dat die creatieve vrijheid ook beperkingen moet kennen. ‘Ik mag ook geen 300 kilometer per uur rijden en me beroepen op creatieve vrijheid’, zegt iemand. Een ander begint over een theatergroep die na elke voorstelling kilo’s spaghetti weg moet gooien, gebruikt als attribuut. ‘Voedselverspilling!’ Van Schijndel is er niet zo van onder de indruk. ‘Soms staat zoiets juist in dienst van een bepaalde boodschap.’

The bare minimum

Ook over de vraag hoe specifiek doelen moeten zijn, wordt lang gesteggeld. Waar sommigen liever wegblijven van jaartallen en percentages, pleiten andere raadsleden juist voor bindende doelen voor de sector, met gevolgen voor wie geen verantwoordelijkheid neemt. Het blijkt lastig laveren tussen vrijblijvendheid en brede steun.

De diversiteit binnen de groep maakt dat extra ingewikkeld. Een groot poppodium kan zijn menu volledig vegetarisch maken, maar moet een freelancende architect dan ook vegetarisch gaan eten? Ze weten het niet.

‘Liever dat we 30 procent van de sector meekrijgen en dat de rest later volgt, dan dat iedereen een slappe hap ondertekent’, vindt iemand. De handen gaan massaal omhoog voor een voorstel over méér radicaliteit. Maar in de onderlinge gesprekken sneuvelen veel uitspraken en afspraken. Zelfs in een ruimte vol creatieven ligt lege beleidstaal op de loer. ‘Een gezonde en duurzame wereld klinkt nog steeds als the bare minimum.‘

Uniek in zijn soort

Het is inmiddels half 5 in Leiden. Handen klemmen om koppen thee, iemand pakt er een breiwerkje bij. Vier dagen blijken niet lang genoeg om 75 mensen op dezelfde lijn te krijgen. Zelfs in een groep mensen die unaniem vóór klimaatactie is, en in één van de weinige sectoren waarin winstmarges niet de boventoon voeren. Er wordt afgesproken om toch nog een laatste keer bijeen te komen.

Effectief of niet, dit beraad is een interessant experiment. Alleen al doordat het niet de (duurzaamheids)directeuren zijn die met elkaar in gesprek gaan, maar medewerkers en freelancers zelf. ‘Normaal moeten bestuurders ervoor zorgen dat top-down beslissingen worden uitgevoerd’, zegt initiatiefnemer Chris Julien. ‘Nu is het een keer andersom.’

Lees ook:

Haagse startup helpt organisaties met digitale toegankelijkheid: 'Minder aandacht voor diversiteit, maar menselijkheid werkt nog steeds'

Negenduizendhonderdvierendertig. Zo veel sites en apps bezit de Nederlandse (semi-)overheid. Maar nog geen 10 procent daarvan is voor elke Nederlander te gebruiken.Wie 'digitale toegankelijkheid' hoort, denkt al snel aan mensen op leeftijd die moeite hebben met een maatschappij die steeds meer digitaal is. Maar het begrip is breder dan dat, zegt Vincent van Brakel. Het gaat ook over de vraag of websites te gebruiken zijn door mensen die slechtziend, kleurenblind of slechthorend zijn, die (tijdelijk) geen muis kunnen gebruiken door een motorische beperking of een operatie, of die bijvoorbeeld snel zijn afgeleid omdat ze ADD hebben.In totaal, zegt Van Brakel, behoort zeker 20 procent van de Nederlanders tot die groep. 'We gaan er allemaal een keer mee te maken krijgen, zeker met de vergrijzing in dit land.'Daarom richtte hij de startup Audit House op. Die helpt organisaties om hun websites en apps wél digitaal toegankelijk te maken. Van Brakel: 'Voorheen optimaliseerde ik websites voor vindbaarheid door zoekmachines. Maar optimaliseren voor mensen bleek veel leuker.' Een toegankelijke website Hoe een compleet toegankelijke website eruitziet is moeilijk te omschrijven. Elke groep heeft weer andere behoeften, zegt Van Brakel. Mensen die doof of slechthorend zijn, hebben bijvoorbeeld ondertiteling bij video's nodig. Bewegende of knipperende beelden kunnen sommige mensen sterk afleiden en moeten daarom kunnen worden gestopt. En wie geen muis kan gebruiken, moet kunnen navigeren met alleen het toetsenbord.Belangrijk is in elk geval dat zowel de voor- als de achterkant van de website goed zitten. 'Een site kan qua design nog zo overzichtelijk en makkelijk te gebruiken zijn, maar als de code erachter niet klopt, kan het zomaar zijn dat blinde mensen die een schermlezer gebruiken op een webshop niet 'Winkelwagen' horen, maar alleen 'Knop'', legt Van Brakel uit. In totaal zijn er 55 eisen waaraan overheids- en commerciële sites en apps moeten voldoen.De scans van Audit House nemen sites dan ook geheel onder de loep. En met de software die het bedrijf verkoopt, kunnen organisaties dat ook zelf doen. Meer interesse door wetgeving Het is voor zowel overheden als bedrijven verplicht om toegankelijke websites te maken. Voor de overheid geldt dat sinds 2020 onder de Wet digitale overheid, voor grote commerciële partijen sinds 2025 onder de European Accessibility Act (EAA). Alle bedrijven die iets verkopen aan consumenten, moeten nu digitaal toegankelijke websites, apps en andere digitale producten hebben.[caption id="attachment_188788" align="alignright" width="300"] Vincent van Brakel: 'Voorheen optimaliseerde ik websites voor vindbaarheid door zoekmachines. Maar optimaliseren voor mensen bleek veel leuker.' | Credits: Rogier Chang[/caption]Van Brakel, die zich nu zes jaar bezighoudt met digitale toegankelijkheid, ziet de interesse daardoor sterk toenemen. 'Met Audit House richtten we ons in eerste instantie op overheden en semi-overheden. Maar door de nieuwe wetgeving kloppen ook steeds meer bedrijven bij ons aan. We werken nu veel voor webwinkels en bedrijven in de financiële sector. Iedereen zou immers een bankrekening moeten kunnen openen, of kunnen beleggen.' Menselijkheid én omzet De wetgeving is er. Maar als Van Brakel bij bedrijven komt, richt hij zich toch liever op het menselijke aspect van digitale toegankelijkheid. 'Iets moeten, daar houden veel bedrijven niet van. Motivatie ontstaat niet als we alleen met een rode pen door een website gaan. Maar als ik zeg dat een organisatie 20 procent van de mensen buitensluit, komt dat wel aan. Ondanks de tegenwind voor diversiteit en inclusie merk ik dat menselijkheid werkt.'Het liefst brengt hij iemand mee die dat in de praktijk kan laten zien. 'Dat overtuigt meer dan als ik het als consultant zeg', merkt hij. 'Ineens zou het een familielid, vriend of iemand uit je straat kunnen zijn. Dan leeft het probleem niet alleen in de code en wetgeving, maar wordt duidelijk dat het voor veel mensen een barrière is in hun dagelijks leven.' Audit House werkt daarom samen met Voorall, een Haagse stichting voor mensen met een lichamelijke, verstandelijke of zintuiglijke beperking.Voor bedrijven die niet overtuigd zijn van het menselijke argument, heeft Van Brakel nog een andere troef achter de hand. 20 procent van de mensen betekent immers ook 20 procent van de klanten. 'Een toegankelijke site betekent in veel gevallen ook meer omzet. En als extra bijvangst word je ook nog beter vindbaar voor zoekmachines en AI-modellen.' Van audits naar trainingen Kunstmatige intelligentie maakt websites steeds beter, én kan binnen een paar jaar een groot deel van de websitechecks overnemen. Ziet Van Brakel wel een toekomst voor zijn relatief jonge bedrijf? Ja, zegt hij overtuigd. 'Zolang er menselijk werk gedaan blijft worden, blijven wij nodig. Dat overheden na zes jaar nog niet aan de wet voldoen, zegt genoeg. Bovendien zijn websites en apps nog maar het begin. Er is veel wat nog toegankelijk gemaakt moet worden, van podcasts tot nieuwsbrieven.'Wel ziet hij de rol van Audit House de komende jaren veranderen. Waarschijnlijk verschuift de focus van het doen van audits naar softwareontwikkeling, consultancy en andere dienstverlening. Zo werkt het bedrijf veel samen met websitebouwers om ervoor te zorgen dat sites direct toegankelijk worden opgeleverd. Ook geeft het trainingen over het belang van digitale toegankelijkheid. 'Of denk aan een rol als kwartiermaker binnen een organisatie, die veranderingen begeleidt en zichzelf uiteindelijk overbodig maakt.'Als lichtend voorbeeld noemt Van Brakel de samenwerking met iLost, een landelijke 'zoekmachine' voor gevonden voorwerpen. 'Er was niet één audit en één oplevermoment, maar regelmatig contact. Als het platform iets had veranderd in zijn testomgeving, controleerden wij dat eerst voor het werd toegepast.' Trots: 'iLost heeft nu nul geconstateerde toegankelijkheidsfouten.' Impactbedrijven in Den Haag Audit House huist in hartje Den Haag. Het ondernemersklimaat in die stad is 'erg gunstig' voor kleine impactondernemers, zegt Van Brakel. 'Uiteindelijk wil iedereen wonen in een inclusieve stad waar iedereen mee kan doen. Dat begrijpt de gemeente ook.'Hij is lovend over Den Haag Inspireert, een gratis evenement waar Haagse ondernemers elkaar kunnen ontmoeten. 'Maar denk ook aan het ondernemersloket in het stadhuis. Daar kun je heen voor vragen en vrijblijvend advies.'Hij lacht. 'Toen we net waren begonnen, zijn we naar dat loket gegaan met tips om de site van de gemeente te verbeteren. Daar is uiteindelijk geen samenwerking uit gekomen, maar ze konden ons wel doorverwijzen naar ImpactCity, het netwerk van impactbedrijven in Den Haag. Zo heeft onze brutaliteit toch iets opgeleverd.'Bekijk hoe ImpactCity ook jouw impactbedrijf vooruit kan helpen. Dit artikel is gemaakt door een van onze expertredacteuren in samenwerking met onze partner ImpactCity. Change Inc. werkt met partners die de klimaattransitie aanjagen. Zij kunnen cases presenteren waar anderen zich aan kunnen optrekken en zijn eerlijk over de uitdagingen. Niet één bedrijf is al 100 procent duurzaam, maar veel zijn onderweg. Dankzij ons partnermodel zijn onze artikelen gratis toegankelijk voor iedereen. Benieuwd naar hoe wij werken? Klik hier. Lees ook:Vanuit Den Haag spreekt dit bedrijf met mensen in crisissituaties, van Bangladesh tot Syrië: 'Betrekken hen bij belangrijk beleid' Sociaal ondernemerschap hielp dit bedrijf weer relevant worden in een 'cowboymarkt' De innovatieve watertechnologie van Sensiblue kan de energietransitie drastisch versnellen