Jeroen de Boer
19 november 2026, 10:33

Energietransitie achter de voordeur: hoe neem je consumenten mee?

De verduurzaming van woningen vraagt veel van huishoudens. Die moeten lastige keuzes maken over warmtepompen, thuisbatterijen en slim verbruik van elektriciteit. Daar ligt ook een opgave voor de installatiebranche, bleek tijdens een vakcongres.

Hoe nemen we Nederlanders mee in de energietransitie van hun woning? | Credits: Zaptec via Unsplash

‘We komen uit een wereld waarin elektriciteit door de meeste Nederlanders niet wordt gezien als een product. Het is zoiets als de stoep: hij ligt er, je kunt ‘m gebruiken en er is al voor betaald. Dus hoe nemen we consumenten mee in een transitie waarin elektriciteit een fundamenteel andere rol krijgt?’

Aan het woord is Diederik Samsom: voormalig Greenpeace-activist, PvdA-politicus, architect van de Europese Green Deal én bedenker van de Nederlandse salderingsregeling voor zonnepanelen. Samsom is één van de sprekers op het congres Solar Storage 2026, dat woensdag plaatsvond in Den Haag.

Over het afschaffen van de fiscaal gunstige salderingsregeling per 1 januari 2027 maakt Samsom zich niet al te druk. Belangrijker vindt hij de vraag hoe huishoudens meegenomen kunnen worden in een wereld vol onzekerheden. Consumenten worden opgezadeld met ingewikkelde keuzes over warmtepompen, meer zelfverbruik van zonnestroom en de meerwaarde van thuisbatterijen. Plus de vraag hoe ze dat alles moeten inpassen als ze geen grotere netaansluiting kunnen krijgen.

Anders omgaan met elektriciteit in huis

In die nieuwe wereld spelen zaken als timing bij het opwekken en gebruiken van elektriciteit, en schommelende prijzen, een veel grotere rol. Toch heeft Samsom er vertrouwen in dat huishoudens kunnen leren om daarmee om te gaan. ‘Als er één ding is dat iedere Nederlander weet, is dat hoe je boodschappen moet doen. Dus hoe je tijdens de route door de supermarkt kunt besparen, door bijvoorbeeld lager in het schap te kijken, zodat je aan het eind toch een tientje goedkoper uit bent. Dat biedt op z’n minst een goed startpunt om anders om te gaan met elektriciteit.’

Samsom is geen voorstander van al te gedetailleerde nationale regelgeving voor specifieke producten voor het verduurzamen van woningen. Hij verwijst naar het wisselende Nederlandse beleid rond verplichtingen voor warmtepompen om te illustreren dat het lastig is om een consistente aanpak te garanderen voor de langere termijn.

‘Ik zou er daarom niet voor zijn om thuisbatterijen nu afhankelijk te maken van subsidies. Echt impactvolle regelgeving voor de lange termijn kan het best op Europees niveau worden doorgevoerd, met een beperkt aantal harde productvoorschriften’, aldus Samsom. ‘Dan kun je bijvoorbeeld denken aan verplichtingen voor autoproducenten om elektrische modellen standaard te voorzien van bidirectionele laadmogelijkheden. Dan kan de accu altijd een functie krijgen binnen het energiesysteem van woningen.’

Zelfverbruik van zonnestroom

In een bredere discussie met algemeen directeur Wijnand van Hooff van brancheorganisatie Holland Solar en programmamanager Thomas Piessens van Techniek Nederland duikt de vraag op waar de focus moet liggen bij verduurzaming van de gebouwde omgeving – en wat daarin de rol is van batterijopslag.

Piessens en Van Hooff zijn het erover eens er belangrijke opgave ligt bij het stimuleren van meer zelfverbruik van zonnestroom en in bredere zin de slimme afstemming van elektrische apparaten in woningen. ‘Voor installateurs betekent dat dat het niet meer draait om individuele producten zoals een thuisbatterij of warmtepomp. Het gaat om de beste totaaloplossing voor specifieke woonsituaties’, zegt Piessens. ‘Advies op dat gebied wordt steeds belangrijker.’

Piessens laat de term ‘transportschaamte’ vallen. ‘Je wilt eigenlijk dat er zo min mogelijk elektriciteit uitgewisseld hoeft te worden met het net. De duurzaamste kilowatt blijft in huis.’ Dat betekent dat er voor individuele woningen en op wijkniveau slimme aansturing nodig is die zorgt voor zo veel mogelijk voor lokale productie, opslag en consumptie van elektriciteit.

Dat is ook het ideaal van Samsom: ‘We praten nu over netcongestie als belemmering. Dat is het natuurlijk ook, maar ik hoop dat we onszelf over twintig jaar afvragen wat er nou zo problematisch was in 2026. Als het lukt om woonwijken zo in te richten dat zonnepanelen, warmtepompen en elektrische auto’s elkaar in evenwicht houden, wordt de capaciteit van het elektriciteitsnet vanzelf minder relevant. Je wilt bij wijze van spreken dat er in een wijk geen elektron meer in- of uitgaat.’

Inclusieve energietransitie

Samsom plaatst wel een kanttekening. ‘We leven in een tijdperk van ongekend snelle technologische verandering. De meeste mensen vinden dat helemaal niet aantrekkelijk. Die ervaren dat vooral als een bedreiging. Want technologie is niet neutraal, maar maakt krachten los die de samenleving kunnen splijten. Toenemende ongelijkheid gaat dit keer niet zozeer over geld, maar vooral over een ongelijke verdeling van hoop, optimisme en perspectief. Dat vraagt om het organiseren van tegenkracht waar we met z’n allen verantwoordelijk voor zijn.’

Praktisch gezien hebben ook bedrijven in de energiesector hier een maatschappelijke opdracht, vindt Samsom: ‘Natuurlijk is het makkelijker om je te richten op verduurzaming van grote huizen waar twee auto’s voor de deur staan. Maar met de diepgaande expertise die installateurs hebben, zou het mooi zijn als ze intensiever gaan samenwerken met gemeenten en woningcorporaties om te zorgen dat iedereen mee kan komen.’

Lees ook:

Nieuwsupdate: Snellere vergunningen voor uitbreiden elektriciteitsnet en aandeel groen in steden neemt af

Snellere vergunningen voor uitbreiden elektriciteitsnet Onderhandelaars van EU-lidstaten en het Europees Parlement hebben een overeenkomst gesloten over snellere vergunningverlening voor uitbreidingen van het stroomnet. Zulke projecten worden vrijgesteld van de nu verplichte stikstoftoets, schrijft de Volkskrant. In het akkoord staat dat 'de snelle aanleg van elektriciteitsinfrastructuur op geen enkele wijze wordt belemmerd door de tijdelijke uitstoot die het gevolg is van de aanleg ervan'.Als alle 27 lidstaten ook officieel instemmen, moet het akkoord binnen anderhalf jaar in nationale wetgeving worden omgezet. Naast netuitbreiding komen ook projecten voor energieopslag, laadpalen en waterstofinfrastructuur in aanmerking voor de versnelde vergunningverlening.Lees ook: Speciale gevel voor gebouwen filtert stikstof uit de lucht Weinig ambitieuze Wopke Hoekstra op wereldwijde klimaattop Meestal gaat de Europese Unie, de laatste jaren gerepresenteerd door Eurocommissaris Wopke Hoekstra, met grote ambities naar klimaattoppen. Maar op COP31 is er iets geks aan de hand, schrijven verschillende media. Hoekstra lijkt de hoop op goede resultaten bij voorbaat al te hebben opgegeven.Zo praat de Eurocommissaris over 'laaggespannen verwachtingen' en een 'realistische blik'. Voor hij naar de klimaattop in Turkije vertrok, waarschuwde hij al dat 'met niks naar huis gaan' een 'reële mogelijkheid' is. Dat beslissingen op de top alleen unaniem genomen kunnen worden, maakt COP volgens Hoekstra 'volstrekt onvoldoende fit for purpose'.Ook zei Hoekstra tijdens een persconferentie dat een EU-routekaart waarin staat hoe en wanneer afscheid wordt genomen van fossiele brandstoffen, niet nodig is. Het doel van 90 procent minder CO2-uitstoot in 2040 is volgens hem voldoende. Hoekstra wil bovendien niets extra's uitgeven aan klimaatfinanciering voor arme landen.Lees ook: Cultuursector zet klimaat op de kaart met eigen 'burgerberaad', maar zelfs hier ligt beleidstaal op de loer € 1 miljoen voor plantaardig ijs Goodoo, producent van plantaardige ijsjes, heeft 1 miljoen euro aan financiering opgehaald bij het Amsterdams Klimaat & Energiefonds. Dat meldt RetailTrends. Met het geld wil Goodoo de productie opschalen. Het ijs ligt onder andere al bij Albert Heijn, PLUS en DekaMarkt.Goodoo wil ook investeren in verdere productontwikkeling. Nu worden de ijsjes gemaakt van cashewnoten van Johnny Cashew, een Nederlands notenmerk dat een goed inkomen voor boeren garandeert. Goodoo wil die cashewnoten vervangen door tuinbonen. Dat zijn peulvruchten, die naast gezondheidsvoordelen ook grote voordelen hebben voor de landbouwgrond. Met de vervanging van cashews door tuinbonen wil Goodoo de voetafdruk van zijn ijs verder verlagen. Het merk wil zelf een regionale keten rondom Amsterdam bouwen.Lees ook: Plantaardig ijs is in trek, zien ze bij Goodoo: ‘Groei zit er goed in’ Geopolitiek heeft weinig invloed op klimaatambities bedrijven Nederlandse bedrijven hebben minder ambitieuze klimaatdoelen dan een paar jaar geleden, maar die zijn wel stabiel. Dat concludeert de Universiteit van Amsterdam in haar Nederlandse Innovatie Monitor 2026, waarvoor leidinggevenden en bestuurders van Nederlandse bedrijven naar hun houding is gevraagd.De geopolitieke situatie lijkt vooralsnog weinig invloed te hebben op de klimaatambities. 'Geopolitieke ontwikkelingen kunnen verduurzaming zowel afremmen, doordat andere prioriteiten voorrang krijgen, als stimuleren, doordat bedrijven hun afhankelijkheid van buitenlandse energiebronnen willen verminderen. Mogelijk houden deze tegengestelde effecten elkaar vooralsnog in evenwicht', zegt hoogleraar strategie & innovatie Henk Volberda in een persverklaring.Wel zijn bedrijven actiever geworden in het in kaart brengen van hun strategische afhankelijkheden. Volberda: 'Verduurzaming en geopolitieke weerbaarheid kunnen elkaar versterken, bijvoorbeeld als bedrijven minder afhankelijk worden van fossiele energie en schaarse grondstoffen.'Lees ook: Hoogleraar innovatie Henk Volberda: 'Duurzaamheid moet geen rituele regendans worden' Aandeel groen in steden neemt verder af Veel steden zetten in op bomen en struiken om hittestress en wateroverlast tegen te gaan. Maar het aandeel van groen in steden neemt juist af, concludeert ingenieursbureau Arcadis in zijn Gezonde Stad Index 2026. Steden worden uitgebreid door de bevolkingsgroei, maar er komt niet meer groen bij.Arcadis heeft 25 Nederlandse steden gerankt op basis van kenmerken als luchtkwaliteit, fiets- en voetpaden, buitenspeelplekken, veiligheid en dus ook groen. Apeldoorn blijkt de gezondste Nederlandse stad, gevolgd door Maastricht en Amersfoort. De Randstad scoort minder goed: Amsterdam, Den Haag en Rotterdam bungelen onder aan de ranglijst. Eerder dit jaar bleek al dat geen enkele Nederlandse stad de fijnstofnorm van de wereldgezondheidsorganisatie haalt.Lees ook: Zo ziet de stad van de toekomst eruit: 'Er zijn geen argumenten tégen meer groen' Change Inc. volgen via Google? Dat kun je hier doenOok in de media:Rekenkamer maant EU meer te doen om burgers tegen pfas te beschermen (NOS) The Urban Woods in Delft wint Nationale Houtbouwprijs 2026 (Vastgoedjournaal) Internationale wijnsector dreigt structureel te krimpen door klimaat en dalende vraag (BNR) Duurzaamheidsrisico’s raken ruim acht op de tien grote Europese bedrijven in hun keten (Duurzaam ondernemen) € 4,7 miljoen voor duurzame investeringen op het boerenerf (Provincie Limburg)