Met nog iets meer dan drie maanden te gaan tot het nieuwe jaar draaien de marketingmachines van aanbieders van thuisbatterijen op volle toeren. Per 1 januari 2027 wordt de fiscaal gunstige salderingsregeling voor particulieren met zonnepanelen afgeschaft. Dat dwingt de circa 3 miljoen huishoudens met panelen op hun dak om opnieuw na te denken over het eigen gebruik van zonnestroom.
Verhoging van het eigen verbruik van zonne-energie wordt financieel voordeliger en daarbij komen thuisbatterijen in beeld. Die vormen een belangrijke schakel om opwek en verbruik van zonnestroom beter op elkaar af te stemmen.
De markt voor thuisbatterijen is relatief jong en dat maakt het voor huishoudens lastig om goed in te schatten óf de aanschaf van een thuisbatterij zinnig is en waar ze dan precies op moeten letten. Een goede aanleiding voor energiecoach en publicist Keesjan Deelstra om – met gevoel voor timing – een nieuw boek uit te brengen: ‘De Thuisbatterij Gids’.
Hoewel het boek zich primair richt op consumenten, biedt het een behoorlijk compleet overzicht van belangrijke zaken die ook voor zzp’ers en kleinzakelijke bedrijven relevant zijn. Een ondernemer met een bedrijfspand en zonnepanelen die naar oplossingen zoekt om het verbruik ‘achter de meter’ te optimaliseren, staat voor keuzes die veelal vergelijkbaar zijn met die van huishoudens.
Decentrale energiehuishouding
Het grotere plaatje waar de thuisbatterij in past, draait om de decentralisatie van het energiesysteem. Voor elektriciteit betekent dit dat combinaties van lokale opwek met hernieuwbare energie (zonnepanelen) en gebruik van elektrisch aangedreven apparatuur (warmtepomp, inductiekookplaat, elektrische auto) vragen om intermediaire apparaten voor afstemming in de tijd (batterijopslag).
Door het afschaffen van de salderingsregeling wordt het terugleveren van stroom aan het net vanaf 2027 veel minder gunstig voor consumenten. Dit komt mede doordat de zogenoemde terugleververgoedingen van energieleveranciers fors dalen. Verhoging van het eigen verbruik van zonnestroom gaat dan meer opleveren.
Daarnaast wordt de timing van afname van netstroom en teruglevering aan het net belangrijker. Niet in de laatste plaats omdat netbeheerders vanwege de problemen met netcongestie gebruik van het elektriciteitsnet buiten piekmomenten willen stimuleren. Doel is om vanaf 2029 zogenoemde tijdgebonden nettarieven in te voeren voor consumenten en zakelijke kleinverbruikers. Wie gebruik maakt van netstroom in de vroege avond betaalt meer en op andere momenten wordt nettarieven juist goedkoper.
Trias batterias
Kort gezegd vraagt enerzijds de afstemming van eigen opwek en gebruik van elektrische apparaten binnenshuis meer aandacht en anderzijds de interactie met het elektriciteitsnet. Om dat in goede banen te leiden benoemt Deelstra in De Thuisbatterij Gids drie essentiële componenten: de ‘trias batterias’.
Het gaat dan om de combinatie van een thuisbatterij, een energiemanagementsysteem (EMS) dat de coördinatie van alle apparatuur en de interactie met het net regelt, en de keuze van contracten bij energieleveranciers.
Wat het laatste betreft gaat Deelstra uitgebreid in op de rol van thuisbatterijen in combinatie met zogenoemde dynamische energiecontracten. Daarbij bewegen prijzen voor de afname en levering van elektriciteit mee met de groothandelsmarkt, waar elk kwartier een nieuwe prijs wordt bepaald. Dit in tegenstelling tot contracten waarbij de prijzen voor enkele maanden gelijk blijven (variabele contracten), of voor één tot drie jaar vaststaan (vaste contracten).
De thuisbatterij kan er dan voor zorgen dat overtollige zonnestroom niet meteen hoeft te worden teruggeleverd als marktprijzen relatief laag zijn, maar tijdelijk wordt opgeslagen. Stroom kan dan op de markt worden verkocht op momenten dat er meer vraag is en prijzen hoger zijn. Omgekeerd kan netstroom worden ingekocht en opgeslagen op momenten dat prijzen relatief laag zijn.
Waarom zou je een thuisbatterij aanschaffen?
Een van de kernhoofdstukken in De Thuisbatterij Gids gaat over de vraag met welk doel je een thuisbatterij aanschaft.
Er zijn grofweg vier hoofdredenen: het vergroten van het eigen gebruik van zonnestroom, verschillende vormen handel op de elektriciteitsmarkt (dus inzet van de thuisbatterij om te timen wanneer je respectievelijk stroom afneemt of levert aan het net), het managen van de piekbelasting van je netaansluiting (zodat er niet teveel apparaten zijn die tegelijk stroom vragen) en de beschikking over noodstroom (de thuisbatterij als back-up bij tijdelijke uitval van het publieke stroomnet).
Afhankelijk van waar je de grootste waarde aan hecht, zijn er verschillende keuzes mogelijk rond het type thuisbatterij en bijbehorende voorzieningen zoals de omvormer.
Waar moet je op letten bij de keuze van een thuisbatterij?
Bij de keuze van het soort thuisbatterij zijn verschillende factoren van belang. Tot de belangrijkste dingen om op te letten behoren de energiedichtheid (die van invloed is op het totale gewicht en het volume van een batterijpakket en daarmee het ruimtebeslag), de brandveiligheid, de combinatie van vermogen en capaciteit (hoeveel energie een batterij per minuut of uur kan leveren of opslaan, versus de totale hoeveelheid elektriciteit die kan worden opgeslagen) en duurzaamheid (onder andere de milieuvoetafdruk van de gebuikte grondstoffen).
Deelstra behandelt verschillende soorten lithiumbatterijen en enkele alternatieven zoals gel-loodzuur. Bij lithiumbatterijen gaat het onder meer om de voor- en nadelen van NMC-batterijen. Die kenmerken zich door een hoge energiedichtheid en zijn relatief compact, maar ook iets duurder en afhankelijk van ‘conflictmaterialen’ zoals kobalt, nikkel en mangaan.
Daar tegenover staan bijvoorbeeld LFP-batterijen. Die kunnen bogen op een lange levensduur, scoren relatief goed op brandveiligheid en zijn niet afhankelijk van kobalt en nikkel, Maar ze hebben een lagere energiedichtheid, presteren minder bij koud weer en kennen een lager piekvermogen.
Ook het verschil tussen stekkerbatterijen die je op een gewoon stopcontact kunt aansluiten, en vaste thuisbattterijen komt aan bod. Tegenover de lage prijs en eenvoud van installatie van stekkerbatterijen plaatst Deelstra nadelen als beperktere capaciteit, de relatief lage efficiëntie en last-but-not-least een hoger brandrisico bij onkundige plaatsing.
Rol thuisbatterij bij CO2-besparing
Tegen het eind van het boek, onder kopje 2.17, geeft Deelstra een beknopt maar zeker lezenswaardig overzicht van de milieubelasting van thuisbatterijen. Daarin zet hij eerlijk uiteen dat de schattingen over het CO2-besparende effect flink uiteenlopen.
Aan de ene kant is de milieuvoetafdruk van de productie redelijk goed in te schatten. Daarbij wordt veelal 80 tot 100 kilogram uitstoot in CO2-equivalent per kilowattuur aan batterijcapaciteit aangehouden. Dat betekent dus dat productie en transport van een nieuwe 5 kilowattuur-thuisbatterij naar schatting goed is voor zo’n 500 kilo CO2-uitstoot.
Voor de CO2-besparing moet vervolgens gekeken worden naar het zogenoemde substitutie-effect. Stel bijvoorbeeld dat je zonnestroom opslaat in een thuisbatterij en die elektriciteit later gebruikt om de wasmachine te laten draaien. De vraag is dan: als je in plaats van de zonnestroom gebruik had gemaakt van netstroom hoe ‘grijs’ was die stroom dan geweest? Het aandeel vermeden grijze stroom in de elektriciteitsmix bepaalt in dit geval het CO2-besparende effect.
Afhankelijk van welk rapport je raadpleegt, loopt de CO2-terugverdientijd van thuisbatterijen uiteen van naar schatting één jaar tot acht à tien jaar. ‘De gekozen waarden achter de berekening bepalen grotendeels de uitkomst en zijn daarmee nogal manipuleerbaar’, concludeert Deelstra.
Maar, om met een positieve noot te eindigen. Er wordt hard gewerkt aan nieuwe typen batterijen, zoals natrium-ion. Die maken gebruik van minder milieubelastende grondstoffen.
Daarnaast kan het aanscherpen van verplichtingen voor recyling van batterijgrondstoffen een positieve milieu-impact hebben. Verder bieden oude auto- en fietsbatterijen die nog niet zijn versleten, kansen voor hergebruik bij vaste batterijopslag.
Lees ook:
- Natrium-ionbatterij voor grootschalige opslag en thuisgebruik komt naar Europa: veiliger en minder ‘kritiek’ als grondstof
- EV als batterij voor je huis of bedrijf? Veel meer auto’s blijken al geschikt voor bidirectioneel laden dan gedacht
- Nu energiekosten stijgen, loont verduurzamen met warmtepomp, zonnepanelen en thuisbatterij juist extra
