Roy op het Veld
Roy op het Veld
25 februari 2025, 14:00

Hoog tijd voor wat meer creatieve destructie in de energietransitie

Klimaatbeleid en energietransitie richten zich op het ‘decarboniseren’ van allerlei producten en processen. Maar niet iedere consument laat zich leiden door CO2-reductie en duurzaamheid. Innovative moet leiden tot technologieën en producten die niet alleen groener en duurzamer zijn, maar ook beter, comfortabeler, mooier en/of goedkoper, meent columnist Roy op het Veld.

Column Roy op t Veld

Afgelopen december kocht ik een tweedehands elektrische auto. Ik moet zeggen: het rijdt fantastisch. Ik heb meteen besloten nooit meer terug te gaan naar een benzine-auto. De aanschafprijs viel mee, mede dankzij een overheidssubsidie van 2.000 euro en een goede inruildeal. Nu ben ik voor ‘slechts’ 7.500 euro de trotse eigenaar van een Peugeot e-208, bouwjaar 2020. De auto trekt lekker snel op en rijdt vooral heel erg soepel.

Zijn er geen negatieve punten? Jawel. De batterij van 50 kilowattuur is volgens de fabrieksspecificaties goed voor een bereik van ruim 300 kilometer. Dat klopt van geen kant. Laatst heb ik tijdens een ritje van 185 kilometer het laatste kwartier met samengeknepen billen afgelegd. Maar ik heb het gehaald. Het ligt aan het koude weer, zeggen ervaringsdeskundigen, dan daalt het bereik van de accu. Dat zal wel, maar ik vind een range van circa 200 kilometer te weinig als er meer dan 300 kilometer wordt beloofd. In mei rij ik naar Italië. Ik ben benieuwd hoe vaak ik moet laden onderweg.

De prijs van het opladen van de accu viel me eerlijk gezegd ook wat tegen. Een ritje van een uur en 20 minuten van Amstelveen (waar ik woon) naar de TU Eindhoven (voor werk) is circa 120 kilometer. Mijn auto verbruikt tijdens die rit ongeveer 25 kilowattuur. Bij een openbare laadpaal op de TU/e-campus of bij mij in de wijk betaal ik 62 of 74 eurocent per kilowattuur. Een enkeltje Eindhoven kost me dus 15 tot 19 euro. Toegegeven, het Openbaar Vervoer is duurder (26,72 euro volgens de NS-website) en duurt langer (ruim 2 uur), maar ik had verwacht dat elektrisch rijden goedkoper zou zijn.

Het zijn precies de argumenten om géén elektrische auto te nemen: duur in aanschaf en niet praktisch in gebruik, want het bereik is te beperkt. Elektrische auto’s die wel een groot bereik hebben, zijn heel helemaal duur. Kortom: elektrisch rijden is een speeltje voor de groene elite!

Vernieuwing omarmen

Het zette me aan het denken over innovatie en vooruitgang. Wanneer klampen mensen zich vast aan het oude? Wanneer omarmen ze vernieuwing? Als ik naar mezelf kijk kan ik zeggen dat mijn elektrische Peugeot klimaatvriendelijker en comfortabeler is dan een benzine-auto.

Pas als de voordelen evident zwaarder wegen dan de nadelen, dán kiezen mensen voor vernieuwing. Elektrisch rijden zit al behoorlijk in de lift, maar als de prijs en het bereik gunstiger zouden zijn, dan zou de elektrificatie van het wagenpark nog een stuk sneller gaan. Ik ben een fan van de theorie van ‘creatieve destructie’ van de Oostenrijkse econoom Joseph Schumpeter. Hij omschreef creatieve destructie als een proces van voortdurende innovatie, waarbij succesvolle toepassingen van nieuwe technieken de oude vernietigen. Innovatie is een nooit eindigend proces van opkomst en ondergang van technologieën.

Ik bekijk klimaatbeleid en de energietransitie graag door de bril van creatieve destructie. Want vernieuwen is in mijn ogen meer dan vergroenen. Als CO2-reductie het enige doel is, dan loopt de energietransitie snel vast in een ingewikkeld en moreel debat met een groeiende politieke en maatschappelijke groep die eerder minder in plaats van meer aandacht wil voor klimaatbeleid.

Creatieve destructie

Effectief klimaatbeleid is gebaat bij creatieve destructie van de fossiele wereld. Daarvoor zijn technologieën en producten nodig die niet alleen groener en duurzamer zijn, maar ook beter, comfortabeler, mooier en/of goedkoper. Als ik groene ondernemer was, dan zou ik me niet alleen richten op de duurzaamheid van mijn producten, maar ook op het gebruiksgemak, de prijs en het design.

Volgens de app van mijn laadpas heb ik in de eerste twee maanden tijd 325 kilo CO2-uitstoot vermeden met mijn elektrische Peugeot. Dat is goed nieuws voor het klimaat. Maar als ik eerlijk ben, is het vooral de rij-ervaring waar ik blij van word. En als ik in mei Italië weet te halen, dan zeur ik ook niet meer over het bereik!

Roy op het Veld is freelance journalist, spreker en dagvoorzitter. Hij is gespecialiseerd in energie, economie en klimaat.

Meer columns:

Nieuwsupdate: Leidse eiwitstart-up Vivici haalt tientallen miljoenen op en minder stikstofuitstoot door krimp veestapel

Eiwitstart-up Vivici haalt 32,5 miljoen euro op De Leidse start-up Vivici heeft 32,5 miljoen euro opgehaald bij onder meer pensioenfonds ABP en Invest-NL, meldt het FD. Het bedrijf produceert duurzame eiwitten via precisiefermentatie, een technologie die al decennia wordt gebruikt voor vitamines. Vivici produceert momenteel wei-eiwit, een bijproduct van de kaasproductie dat veel wordt gebruikt in proteïnedranken. “Ons eiwit wordt op een duurzamere manier geproduceerd en kan efficiënter worden opgeschaald dan traditionele zuiveleiwitten”, zegt CEO Stephan van Sint Fiet. Met de nieuwe investering wil Vivici een exclusiever en kostbaarder eiwit ontwikkelen: lactoferrine. ‘Dit eiwit ondersteunt het immuunsysteem en is daarom gewild in babyvoeding,’ aldus Van Sint Fiet. ‘Momenteel kost een kilo tussen de 600 en 1500 dollar, maar wij willen het op grotere schaal en tegen lagere kosten produceren.’ Vivici ontstond uit een samenwerking tussen DSM-Firmenich en Fonterra en bracht elf maanden geleden zijn eerste product op de Amerikaanse markt. ESG-waarschuwing van multinationals: “Doos van Pandora weer geopend” Grote bedrijven als Nestlé, IKEA, Unilever en Signify waarschuwen de Europese Commissie tegen het herzien van al aangenomen duurzaamheidsregels. Ze vrezen onder meer voor het verdwijnen van een gelijk speelveld als de wetgeving wordt aangepast. Dat zou volgens Unilever bovendien kunnen leiden “tot rechtsonzekerheid en een gebrek aan dringend benodigde planningszekerheid”, schrijft NRC. Ook Signify laat weten een sterke behoefte aan voorspelbaarheid te hebben. “We vrezen dat de doos van Pandora weer wordt geopend en de onderhandelingen worden heropend”, zegt hoofd Public Affairs Mario Giordano van Signify. Tsvetelina Kuzmanova van het Cambridge Institute for Sustainable Leadership stelt te vrezen voor “een heel gevaarlijk precedent”. “Het lijkt om concurrentievermogen te gaan, maar in feite draait het om vertraging en die helpt bedrijven niet als ze zich al jaren voorbereiden.”Groen Amsterdams experiment voor vervuilende bestelbussen Amsterdam lanceert Park + Switch bij het Centraal Station. Ondernemers met vervuilende bestelbussen kunnen daar overstappen op elektrische scooters, bakfietsen of kleine stadsauto’s. De gemeente hoopt zo de luchtkwaliteit te verbeteren en de stad toegankelijker te maken. Hoewel het initiatief kansen biedt, zijn er uitdagingen. De alternatieven zijn kleiner dan traditionele bestelbussen, en eerdere groene logistieke projecten in de stad kenden wisselend succes. Deelname is niet gratis. Een scooter kost 40 euro per dag en de duurste optie, een altijd beschikbare Birò met vaste parkeerplaats, kost 650 euro per maand. Om Park + Switch succesvol te laten zijn, is een duurzaam verdienmodel cruciaal, stelt Walther Ploos van Amstel, lector stadslogistiek aan de Hogeschool van Amsterdam. Meer dan helft van landen negeert biodiversiteitsbeloften Meer dan de helft van de landen die in 2022 het Kunming-Montreal Global Biodiversity Framework ondertekenden, hebben nog geen plannen ingediend om de afgesproken natuurbeschermingsdoelen te bereiken. Dat blijkt uit een analyse van de Britse denktank Carbon Brief, meldt The Guardian. 61 landen, waaronder Nederland en de Verenigde Staten, hebben ondanks een deadline nog geen nationale strategieën gepresenteerd. Deze week komen vertegenwoordigers van de betrokken landen bijeen in Rome om financiering en implementatie van de doelen te bespreken.Het Kunming-Montreal Global Biodiversity Framework, aangenomen in december 2022, streeft ernaar om tegen 2030 minstens 30 procent van het land- en zeeoppervlak wereldwijd te beschermen. Het doel is om jaarlijks 200 miljard dollar vrij te maken voor wereldwijde biodiversiteitsinspanningen. Van de 137 landen die tot nu toe plannen hebben ingediend, heeft minder dan de helft zich daadwerkelijk gecommitteerd aan dit 30 procent-doel. Rijke landen zoals Noorwegen en Zwitserland, evenals natuurrijke landen als Rusland, Peru, Mexico en Indonesië, hebben zich nog niet aan dit doel verbonden. Canada, China, India en de Europese Unie hebben dat wel gedaan. Minder stikstof in mest, maar nieuwe plafonds naderen In 2024 werd 449 miljoen kilogram stikstof uitgestoten via dierlijke mest, 3 procent minder dan in 2023 en onder het toen geldende stikstofplafond, blijkt uit voorlopige cijfers van het CBS. De fosfaatuitstoot bleef stabiel op 148 miljoen kilogram. Beide waarden liggen echter boven de strengere mestplafonds die in 2025 ingaan. Vooral de stikstofuitstoot van rundvee daalde met 3 procent naar 298 miljoen kilogram. De veestapel krimpt sinds 2017, wat heeft geleid tot een daling van 63 miljoen kilogram stikstof en 21 miljoen kilogram fosfaat. Dit Vanaf 2025 worden de productieplafonds verder aangescherpt. Om daaraan te voldoen, moet de stikstofproductie nog met 2 procent dalen en de fosfaatproductie met 9 procent. De afbouw van de derogatie versnelt deze trend. Ook in de media: Elektrische bussenbouwer Ebusco heeft weer extra geld nodig en leent 22 miljoen euro (BNR)Grote banken snijden in duurzaamheidsfuncties in de top (FT)Aarde wordt steeds groener: meer CO2 maakt bomen efficiënter (AD)Duizenden Amerikaanse overheidslaadpalen zijn ‘woke’ verklaard en worden ontmanteld (De Volkskrant)