Redactie Change Inc. 05 juli 2024, 09:00

Spelenderwijs leren over de energietransitie met GigaWatt

Wekelijks op woensdagmiddag vergadert de redactie van Change Inc. over van alles en nog wat. Maar afgelopen woensdag weken we van onze agenda af en speelden we GigaWatt Energy Revolution, een bordspel over de energietransitie. Wie van ons lukte het om als eerst klimaatneutraal te worden?

Gigawatt1 GigaWatt is een feest der herkenning voor mensen die bekend zijn met de energietransitie.

Voor degenen die de naam van het bordspel uit de intro bekend voorkomt; dat klopt. Ruim twee jaar geleden speelden en recenseerden we GigaWatt namelijk ook al. Toen ging het om de uitgebreide versie. Begin dit jaar kregen we een nieuwe editie opgestuurd: GigaWatt Energy Revolution, de snelle versie.

Het doel van de eerdere uitgebreide versie en deze snelle variant is hetzelfde: zorg dat je als eerst je kolen- en gascentrales vervangt door hernieuwbare bronnen en voorzie in de energievraag van de bevolking. De onvoorspelbaarheid van die energievraag, de grilligheid van het weer (gaat het waaien of schijnt de zon?) en de spanning van executieveilingen maken de weg naar klimaatneutraliteit hobbelig en onzeker; net als in het echt.

Snellere energietransitie

De afdronk na het spelen van de uitgebreide versie twee jaar geleden zat nog redelijk vers in het achterhoofd. We waren enthousiast over de dynamiek van GigaWatt, maar werden ietwat omver geblazen door de complexiteit en veelheid aan spelregels. Wat dat betreft, is het dus een slimme zet van de makers om een nieuwe, simpelere variant uit te brengen. Deze snelle versie is bedoeld voor maximaal vier spelers (in plaats van zes) en heeft een speelduur van 45 minuten (in plaats van 90+). Ook vinden we in de doos een stuk minder kaartjes en speelstukken en heeft het uitlegboekje een behapbaar formaat.

Je speelt Gigawatt Energy Revolution met twee tot vier personen.

Kolencentrales sluiten, windparken openen

Tijd om te spelen. Dat doen we met vier collega’s. Iedereen start met een eigen kolen- en gascentrale. Die moeten we zien te vervangen door zaken als zonnepanelen, windmolens en waterkrachtcentrales. Ondertussen stijgt de vraag naar elektriciteit iedere ronde. Kun je niet aan die vraag voldoen, omdat je bijvoorbeeld te vroeg je kolencentrale hebt verkocht, dan moet je betalen. Ook moet je oppassen dat je niet alleen maar zon- of windparken bouwt. Een worp met de dobbelsteen kan er namelijk zomaar voor zorgen dat het bewolkt of windstil is, waardoor die hernieuwbare energiebronnen niks opleveren.

Als iedereen bij ons eenmaal een paar keer een speelronde heeft doorlopen, komt de vaart er lekker in. Gestaag herrijzen waterkrachtcentrales, zonneparken en zelfs kerncentrales en worden gas- en kolencentrales (soms te snel) afgebroken. Binnen het uur is het gelukt om een definitieve winnaar uit te roepen en kan een van de collega’s claimen volledig klimaatneutraal aan de energievraag te kunnen voldoen.

Spelenderwijs leren over energietransitie

Na de welverdiende winst van ondergetekende praten we nog even aan. Net als bij het uitgebreide spel, zijn we onder de indruk van hoe waarheidsgetrouw de verschillende speldynamieken zijn in vergelijking met de echte energietransitie. Eén van de collega’s met wie we spelen is minder thuis met die transitie en al spelend en met een flinke portie redacteur-splaining leggen we uit waarom energie-opslag noodzakelijk is en waarom kerncentrales zoveel kosten. Wat dat betreft, is de doelstelling van Gigawatt geslaagd: spelenderwijs mensen kennis laten maken met de energietransitie. En dat in een soepel lopend spel binnen een uur!

3 vragen aan Milo van Holsteijn, een van de bedenkers van GigaWatt

Waarom hebben jullie deze verkorte variant gemaakt?

“De grote versie van GigaWatt was een succes. Het is vooral aangeslagen bij de echte bordspelliefhebber. Het spel biedt veel mogelijkheden voor verschillende strategieën waar je helemaal in op kunt gaan. Daarnaast is een grote groep mensen die meer van een korter spelletje houdt. Deze groep is eigenlijk veel groter, en die willen we natuurlijk ook aanspreken. Daarvoor hebben we dit nieuwe spel ontwikkeld. De kern en de boodschap zijn hetzelfde gebleven, alleen hebben we het spel iets versimpeld, waardoor het een stuk sneller speelt.”

Wat hopen jullie met dit spel te bereiken?

“We willen zoveel mogelijk mensen enthousiasmeren over de energietransitie. Door het spelen van GigaWatt ervaar je zelf de uitdagingen van de energietransitie. Om te winnen moet je een slim plan hebben om de uitfasering van kolen- en gascentrales te balanceren met de groeiende elektriciteitsbehoefte. Als speler ontdek je wat een leuke puzzel dit eigenlijk. Dit leidt tot meer begrip en interesse voor de energietransitie en zorgt er hopelijk voor dat mensen hier zelf iets in willen bijdragen.”


Wat zijn jullie plannen voor de verspreiding van dit spel?

“Met GigaWatt Energy Revolution mikken we zowel op bedrijven, met name voor eindejaarscadeaus, als direct op consumenten. In tegenstelling tot het eerste spel lanceren we deze keer niet via Kickstarter, maar gaan we direct naar de klant. We gebruiken het netwerk dat we hebben opgebouwd met het eerste spel en promoten het spel verder via alle kanalen die we ook voor het grote spel hebben gebruikt. Het spel komt beschikbaar via bol.com, onze webshop, een aantal fysieke winkels, en we zijn nog in gesprek met uitgevers. Het spel wordt beschikbaar voor de meeste Europese landen.”

Lees ook:

Prijsvrij vraagt zijn klanten te vliegen met mate: ‘Ik noem dat greenwashing’

Opvallend, vindt reclamerechtjurist en anti-greenwashing expert Jellien Roelofs. “Met zo’n oproep wordt consumenten een schuldgevoel aangepraat. Zo van: denk aan het milieu en stap niet te vaak in het vliegtuig. De focus ligt niet meer op de vliegreisaanbieder, terwijl zij vervuilende reizen aan de man brengen. Het getuigt totaal niet van verantwoordelijkheid. Ik vind het een lastige reclame om naar te kijken.” Summersale Tegelijkertijd stunt Prijsvrij op de eigen website met de Summersale. Die belooft tot wel 300 euro korting. Ook prijst het de goedkoopste last minutes en all inclusive vakanties aan. “Dat is precies het probleem”, zegt Roelofs. “Als vakantieaanbieder van vliegreizen verkoop je een vervuilend product. Dat is toegestaan. Dat mag je doen. Met zo’n reclame wek je echter de indruk dat duurzaamheid een belangrijk topic is binnen het bedrijf en dat er actie wordt ondernomen, maar dat lijkt niet het geval. Prijsvrij wil zoveel mogelijk reizen verkopen en die vliegtuigen vol krijgen. Om dat te bereiken, worden kortingsacties en aanbiedingen opgetuigd om de consument juist wél die vakantie te laten boeken. Dat is nogal tegenstrijdig.” Greenwashing In de reclame ligt de focus op de consument: die moet het gedrag aanpassen. Volgens Roelofs is dat oneerlijk. “Het doet me denken aan de eerdere slogan van KLM: Fly Responsibly. Heel leuk dat een partij dat zegt, maar wat betekent het? En wat doet KLM zelf om dit te bereiken? Als we het hebben over vlieg met mate: welke acties onderneemt Prijsvrij dan om dit voor elkaar te krijgen? Elke reclame en marketinguiting heeft het doel om te verkopen. Het is opmerkelijk dat duurzaamheid een rol speelt in de commercial. Zoals ik het zie, wordt duurzaamheid ingezet om vervuilende producten aan de man te brengen. Ik noem dat greenwashing.” Misleidend? Kan deze reclame met de huidige wet- en regelgeving worden bestempeld als misleiding? “Dat vind ik lastig te zeggen. De uitspraak gaat vooral over de consument en niet over de vakantieaanbieder zelf. Dat maakt het juridisch ingewikkeld. Misleiding of niet, ik vind het in ieder geval ongepast. Je kunt niet duurzaam op vakantie gaan met het vliegtuig, al ga je met mate." Verbod op vliegreclames “Wil je echt dat mensen minder vliegen? Maak dan geen reclame voor vliegreizen. Sommige gemeenten spannen zich al in om reclames voor producten met een grote klimaatimpact te verbieden.” Zo weert Den Haag reclames voor vliegreizen en auto's. Ook in Bloemendaal is er geen ruimte meer voor advertenties met fossiele brandstoffen in de hoofdrol. En de gemeente Zwolle wil op termijn geen reclame voor vliegvakanties, benzineauto’s of gascontracten meer in bushokjes. Ondertussen broedt Wageningen ook op een verbod van straatreclame voor vliegreizen. Reisbranche op de vingers getikt Via kranten, tv-spotjes en sociale media gaat de marketing voor strandvakanties, lange reizen en stedentrips in rap tempo door. De reisbranche werd al eerder op de vingers getikt voor het maken van onjuiste duurzaamheidsclaims in reclames. Zo kreeg MSC Cruises het aan de stok met de Reclame Code Commissie nadat het advertenties plaatste die suggereren dat een duurzame cruise mogelijk is. Recent oordeelde de rechter dat KLM in de reclame-uitingen een te rooskleurig beeld van zijn duurzaamheidsinitiatieven schetst. Het verbaast Roelofs niet dat reisaanbieders worden teruggefloten. “In de kern is reizen niet duurzaam. De reisbranche is een vervuilende sector, met wat uitzonderingen daar gelaten voor de fiets en de trein. Een vervuilende sector laat zich lastig combineren met marketing over duurzaamheid. Het gevolg is dat er vage en niet goed onderbouwde duurzaamheidsclaims worden gemaakt door reisbureaus en vakantieaanbieders. Vaak zijn die claims bewust vaag: anders is de kans groot dat ze voor de afzender helemaal niet zo gunstig uitpakken.” Hoe communiceer je wél over duurzaamheid? Liever ziet ze dat bedrijven op een open en transparante manier communiceren. “Welke uitstoot is gemoeid bij een bepaalde vliegreis? Hoe vervuilend is de auto in vergelijking met de trein? Het is belangrijk om de consument van de juiste informatie te voorzien. Pas dan kan de potentiële vakantieganger een goed onderbouwde keuze maken. Als organisatie kun je prima communiceren over duurzame keuzes die worden gemaakt. Het is dan wel belangrijk om specifiek te zijn. Bied je pakketreizen aan, vertel dan dat je bewust voor accommodaties kiest die inzetten op waterbesparing. Of dat een hotel niet iedere dag schone handdoeken levert, maar om de dag. Maak duidelijk waar het duurzaamheidsvoordeel zit. Hoe concreter, hoe beter. Als er geen concrete voorbeelden zijn, moet je je afvragen of je wel over duurzaamheid moet communiceren.” Geen hogere wiskunde Naast greenwashing wordt ook greenhushing een steeds bekender begrip. Het betekent dat organisaties zwijgen over hun duurzaamheidsambities uit angst voor een tik op de vingers van reclame waakhonden. Die angst is niet nodig, zegt Roelofs. “Geen enkele partij wil worden geassocieerd met misleiding en greenwashing. Toch is bij veel bedrijven nog niet doorgedrongen dat communicatie over duurzaamheid op een zorgvuldige manier moet gebeuren. Dat een cruisebedrijf als MSC Cruises met de claims ‘Een duurzame cruise’ en ‘Liefde voor de planeet en respect voor de oceanen’ komt, begrijp ik echt niet. Gelukkig zijn er diverse kaders voor het maken van goede duurzaamheidsclaims, zoals de vuistregels van Autoriteit Consument en Markt (ACM). Zij geven goede en slechte voorbeelden. Het is geen hogere wiskunde, maar het vergt wel wat tijd en aandacht. De tijd om zomaar loze claims de wereld in te slingeren, is voorbij. Ik vind dat een goede ontwikkeling.”We hebben Prijsvrij om een reactie gevraagd. De reisorganisatie heeft nog niet gereageerd.Lees ook: Edwin van Houten (ACM) over duurzaamheidsclaims: 'Als je het eerlijke verhaal vertelt, dan heb je niks te vrezen'Per spoor naar het EK voetbal: ‘Internationale trein heeft de wind mee’Hoe denken KLM en Boeing zonder CO2-uitstoot te gaan vliegen?