Nancy Kabalt 28 juni 2024, 11:00

Zes sigaretten per dag aan fijnstof is voor het kabinet oké, voor gemeenten niet

Met de komst van Picnic’s elektrische bezorgautootjes, nieuwe bakfietsen, Biro’s en Carvers worden onze steden langzaam schoner. Maar echt schoon is de binnenstad nog lang niet. De gemiddelde Amsterdammer inhaleert dagelijks nog steeds zes sigaretten aan fijnstof. Als het aan het nieuwe kabinet ligt, blijft dat voorlopig zo. Gemeenten denken daar heel anders over, schrijft columnist Nancy Kabalt.

Nancy Kabalt Het nieuwe kabinet wil de invoer van zero emissies zones uitstellen. Gemeenten willen dat niet.

Net zoals roken uit cafés is verbannen, moeten vieze voertuigen de binnenstad uit, vinden 29 gemeenten. Het instellen van Zero Emissie Zones (ZEZ) is volgens hen de aangewezen weg. Alles wat de zone in komt, moet vrij zijn van uitstoot. Een helder plan. Toch wil het kabinet de transitie naar ZEZ uitstellen. Dat past blijkbaar bij ‘hoop, lef en trots’. Reden om de boel uit te stellen, is dat het kabinet zorgen heeft over de economische impact op kleine ondernemers en de initiële kosten van de overgang naar emissievrije voertuigen. Ook zouden door uitstel uitzonderingen landelijk kunnen worden geregeld.

Onduidelijk

VNG, RAI, BOVAG en TLN riepen ondanks al op om de boel niet uit te stellen. Onduidelijkheid helpt ondernemers niet, stellen deze organisaties. “Uitstel betekent voor ondernemers onduidelijkheid, oneerlijke concurrentie en mogelijke faillissementen, aldus VNG”. Nog los van het feit dat bedrijven meer dan zes jaar de tijd hebben gehad om zich voor te bereiden, voeg ik daaraan toe.

Gelukkig zijn gemeenten in de lead, zij bepalen. Ja, er zijn uitdagingen, zoals netcongestie. Maar de wil is er bij gemeenten om door te pakken. Logisch, want de voordelen van emissie-vrije zones zijn evident: het geeft schonere lucht, stillere straten en een gezonder leefmilieu. Dat kunnen we leren uit het buitenland. In steden waar ZEZ’s al zijn ingevoerd, zoals Londen en Oslo, zijn de niveaus van schadelijke stoffen zoals stikstofoxiden en fijnstof drastisch gedaald. Dit betekent niet alleen schonere lucht voor iedereen, maar ook minder gezondheidsproblemen zoals astma en andere luchtwegaandoeningen.

Nederlandse oplossingen

Daarnaast stimuleren ZEZ’s de innovatie in de mobiliteitssector. Bedrijven worden aangespoord om sneller over te stappen op de productie van elektrische voertuigen. Dit leidt tot meer investeringen in groene technologieën en nieuwe voertuigen en fietsen, zoals Picnic en consorten op dit moment introduceren. Mooie, puur Nederlandse oplossingen, die nieuwe banen creëren en bijdragen aan economische groei. Ook in het buitenland.

Waar het kabinet gelukkig helder over is, is het mandaat. Dat ligt bij de gemeenten zelf. En die laten zich niet afleiden door datzelfde kabinet. Daarbij hebben gemeenten een-op-een contact met de ondernemers uit hun omgeving. Ze zijn in staat hen actief te helpen in de transitie. Zuur is wel dat het nieuwe kabinet juist de aanschafsubsidie – die het gat in de aanschafprijs tussen fossiel en elektrisch voertuig kan overbruggen – afschaft en de overstap daarmee juist moeilijker maakt in plaats van makkelijker.

Misschien is de boodschap van hoop, lef en trots vooral bedoeld voor iedereen die bij de overheid werkt en niet achter de kabinetsplannen staat. Namelijk dat zij doorgaan met het scheppen van een betere, schonere wereld en het lef hebben om hiermee vooral mee door te gaan.

Nancy Kabalt heeft ruim twintig jaar ervaring in de energiesector en was onder andere algemeen directeur van netbeheerder Stedin. Inmiddels is ze als toezichthouder betrokken bij diverse energiebedrijven, zoals FastNed en Sympower. Ze is ook oprichter van consultancy- en interimbedrijf Windkracht5.

Lees ook:

Klimaatprestaties grote, beursgenoteerde bedrijven nog onvoldoende

Dat blijkt uit een analyse van de uitstootcijfers van alle 25 beursgenoteerde bedrijven in de AEX door Change Inc., onder meer van ondernemingen als ABN Amro, Shell, ASML, Heineken, Unilever en Philips. Die moeten vanaf dit jaar op basis van de Europese Corporate Sustainability Reporting Directive (CSRD) verplicht rapporteren over hun impact op klimaat, mens en milieu. Veel bedrijven verzamelden al jaarlijks cijfers over hun CO2-uitstoot, gecontroleerd door accountants. Door de analyse ontstaat een goed beeld van de klimaatprestaties van de BV Nederland.Eigen uitstoot daalt Nagenoeg alle AEX-bedrijven rapporteren al enige jaren consistent over hun scope 1 en 2-emissies. Dat is de uitstoot van eigen bedrijfsactiviteiten, bijvoorbeeld uitlaatgassen van vrachtwagens of uitstoot van de fabrieken. Bij 20 van de 25 bedrijven (80 procent) daalde de eigen uitstoot in 2023 ten opzichte van 2022. Bij 64 procent was dat zelfs twee jaar op rij het geval. De scope 1 en 2-uitstoot van de gehele AEX (exclusief Arcelormittal, vanwege ontbrekende data) was in 2023 maar liefst 16 procent lager dan in 2021. Dat betekent een daling van ongeveer 75.000 kiloton naar 63.000 kiloton CO2-equivalenten. Uitschieter was ASML, dat zijn streefwaarde voor CO2-reductie met 90 procent overschreed. Een verklaring zou kunnen zijn dat de uitstoot in referentiejaar 2019 relatief laag was. Het reductiedoel van ASML is op dat jaar gebaseerd, terwijl de uitstoot in de jaren erna hoger lag.Uitdagingen scope 3-emissies Alleen de uitstoot in scope 1 en 2 geeft een incompleet beeld van de CO2-voetafdruk van bedrijven. Veruit de meeste uitstoot – geschat wordt zo’n 90 procent of zelfs meer – zit namelijk in scope 3. Dat zijn de ‘indirecte’ emissies van bedrijven, veroorzaakt door klanten of leveranciers in hun keten. Dan komt een ander beeld naar voren. Dertien van de AEX-bedrijven hebben concrete en controleerbare scope 3-doelen gesteld. Met de aanname van een lineair afbouwpad hebben slechts zeven van die dertien bedrijven (54 procent) hun CO2-uitstoot in scope 3 onder de streefwaarde voor 2023 kunnen brengen. Uit de berekeningen van Change Inc. blijkt dat zes AEX-bedrijven in lijn zijn om al hun doelen te halen, dus voor zowel scope 1, 2 als 3. Dat zijn: BE Semiconductor Industries, DSM Firmenich, Heineken, Philips, Randstad en Universal Music Group. Lees hier meer over de analyse en het uitgebreide achtergrondverhaal.Lees ook:Met de stofkam door de uitstootcijfers van de AEX-bedrijven: klimaatprestaties nog onvoldoendeHoe houden we de energietransitie eerlijk en rechtvaardig?Duurzame investeringsfondsen leverden in 2023 meer geld op dan traditionele fondsen