Sebastian Maks
17 mei 2024, 10:11

Kritische reacties op coalitieakkoord uit duurzaamheidswereld: 'Dit akkoord ademt vooral angst voor verandering'

Na een half jaar gesteggel lijkt de kogel door de kerk: er komt een kabinet met PVV, VVD, NSC en BBB. Sindsdien stromen vanuit alle hoeken van de samenleving reflecties binnen op het hoofdlijnenakkoord, ook van organisaties die zich bezighouden met duurzaamheidsvraagstukken. Een greep uit hun reacties.

Getty Images 1800367355 Volgens de Vogelbescherming bedrijft het nieuwe kabinet 'struisvogelpolitiek'. | Credits: Getty Images

Nederlandse Vereniging Duurzame Energie

De Nederlandse Vereniging Duurzame Energie (NVDE) neemt een positieve houding aan. Het klimaatbeleid is namelijk niet door de shredder, zoals PVV-leider Geert Wilders wel in zijn verkiezingsprogramma had staan. Ook vindt de NVDE het goed nieuws dat de partijen willen inzetten op een eigen, duurzame energieproductie.

“Door het wettelijk doel van 55 procent CO2-reductie in 2030 te herbevestigen, het klimaatfonds te behouden en de wens voor meer energieonafhankelijkheid te benadrukken, blijft de inzet van het klimaatbeleid nagenoeg hetzelfde”, schrijft de organisatie. “Om dit waar te maken moeten de nieuwe bewindspersonen vol aan de bak met de uitvoering: het sneller realiseren van duurzame-energieprojecten en energie-infrastructuur.”

Wel maakt de NVDE zich zorgen over de belastingkorting op fossiele energie en het schrappen van de verplichte installatie van een warmtepomp. “Om het tempo in de energietransitie te houden en de afhankelijkheid van fossiele energie af te bouwen zijn onder meer in de gebouwde omgeving alternatieve maatregelen nodig. Hier ligt een belangrijke klus voor de nieuwe ministers. De NVDE werkt graag samen om tot praktische en uitvoerbare oplossingen te komen.”

Vogelbescherming

Volgens de Vogelbescherming is het coalitieakkoord een ramp voor de natuur. De organisatie benadrukt dat de Nederlandse natuur er slecht aan toe is, en verwijt de coalitiepartners ‘struisvogelpolitiek’ (pardon the pun).

Karsten Schipperheijn, directeur van de Vogelbescherming, laat weten: “De plannen die er nu liggen zijn ontluisterend en zijn een grote stap achteruit. Zonder gezonde natuur is er geen toekomst voor boeren en komt ook de gezonde leefomgeving met schone lucht, veilig drinkwater en ons unieke cultuurlandschap in het geding. Waar blijft de hoop, lef en trots als het om onze Nederlandse natuur gaat? Deze struisvogelpolitiek kunnen we ons niet langer veroorloven.”

Greenpeace en Wereldnatuurfonds

Milieuorganisatie Greenpeace gebruikt in zijn reflectie ook de term struisvogelpolitiek. In de ogen van directeur Andy Palmen blijkt
uit het akkoord dat de formerende partijen de klimaat- en biodiversiteitscrisis willen negeren en voor zich uit willen schuiven. “Dit akkoord ademt vooral angst voor verandering en wil een wereld behouden die in werkelijkheid niet meer bestaat. In plaats van met lef te kiezen voor maatregelen die de problemen echt gaan oplossen, worden er valse beloftes gedaan die de natuur en het klimaat niet helpen. Je kunt de natuurcrisis niet oplossen door het aantal Natura 2000 gebieden te verminderen. Meer gaswinning in de kwetsbare Noordzee is geen oplossing voor de klimaatcrisis. Op deze manier raken we alleen maar verder van huis.”

Het Wereld Natuur Fonds (WWF-NL) denkt er hetzelfde over. Volgens de natuurorganisatie wordt de natuur als basis voor de brede welvaart van mens en dier door de plannen van het aanstaande kabinet versloft. “Door in te grijpen op het Transitiefonds, Klimaatfonds en het Nationaal Groeifonds vervallen essentiële investeringen in verduurzaming en blijft de druk op biodiversiteit en waterkwaliteit onverminderd hoog”, laat WWF-NL weten.

“Het plan om Natura 2000-gebieden te herzien, zal niet zorgen voor sterke natuurgebieden als vervuilers ondertussen meer ruimte krijgen. Het Wereld Natuur Fonds is positief over de hernieuwde aandacht voor het programma Ruimte voor de Rivier, waarbij de natuur als bondgenoot wordt ingezet op het waarborgen van waterveiligheid en drinkwatervoorziening. Maar de grote bezuinigingen op ontwikkelingssamenwerking zijn zorgelijk. Deze bezuinigingen treffen niet alleen arme gemeenschappen, maar ook de bescherming van regenwouden en koraalriffen die belangrijk zijn voor hun levensonderhoud.”

Techniek Nederland

Techniek Nederland, een branchevereniging van technische dienstverleners, installatiebedrijven en detailhandels, kijkt met gemengde gevoelens naar het hoofdlijnenakkoord. Aan de ene kant is de organisatie blij dat er weer een kabinet op het bordes zal staan. Maar Techniek Nederland maakt zich ook zorgen, met name om het terugdraaien van de verplichting om vanaf 2026 cv-ketels verplicht door warmtepompen te vervangen.

“We hebben als sector afspraken gemaakt met de overheid en verwachten van de overheid dat zij die afspraken nakomt”, zegt
directeur Doekle Terpstra. “Dit is een ondoordacht besluit. We hebben met elkaar de schouders gezet onder het verlagen van de CO2-uitstoot. Installatiebedrijven en zelfstandig ondernemers hebben veel geld, tijd en energie gestoken in opleidingen en de industrie heeft de productiecapaciteit verhoogd. Door dit terug te draaien brengt het kabinet een hele sector in de problemen. Dit moet echt van tafel.”

Techniek Nederland ziet bovendien dat er in het akkoord geen afspraken staan over het stimuleren van technisch beroepsonderwijs. Dat vindt de organisatie wel erg nodig. “Slagen we er niet in om méér technici aan het werk te krijgen, dan loopt ons land letterlijk vast.”

Wel vindt de organisatie het positief dat het aanstaande kabinet bestaande klimaatdoelen in stand wil houden en dat het netcongestie wil aanpakken. “We hopen dat de samenstelling van de ministersploeg niet te veel tijd in beslag gaat nemen”, zegt Terpstra. “De technieksector wil graag snel aan tafel met de betrokken bewindslieden om afspraken te maken waarmee het land verder komt.”

Europese Commissie

In het coalitieakkoord staat een hoop punten waarvoor de partijen naar Brussel zullen moeten reizen voor goedkeuring. Met name de aanpassingen van het migratie- en stikstofbeleid vergen uitzonderingen op Europees beleid. Het is nog maar de vraag of de coalitie die zal krijgen. Een woordvoerder van de Europese Commissie vertelde de NOS dat de kans niet groot is.

“Je kan je niet onttrekken aan EU-wetgeving. In het verleden, toen de EU-verdragen tot stand kwamen, hebben bepaalde landen opt-outs (uitzonderingen, red.) bedongen. Maar wij werken hier op basis van bestaande verdragen en wetgeving.”

Dutch Green Building Council

Stichting Dutch Green Building Council (DGBC), een landelijke organisatie die zich inzet om de gebouwde omgeving te verduurzamen, ziet positieve punten, maar is ook kritisch. Hoewel verschillende duurzaamheidsmaatregelen blijven bestaan vanwege internationale afspraken, biedt het coalitieakkoord niet de versnelling die het graag had willen zien.

In het akkoord wordt ingezet op klimaatadaptatie, met name bij dijken en rivieren. Maar volgens Jan Kadijk, manager Kennis en Innovatie bij DGBC, moet er ook aandacht uitgaan naar de gebouwde omgeving: “Als we onze steden prettig en leefbaar willen houden dan moet onze fysieke leefomgeving grondig worden voorbereid op het veranderend klimaat. Want aan die rijdende trein van de klimaatverandering gaat dit kabinet niets veranderen. Zet dan maar vol in op het toevoegen van meer waterberging en groen in de stad,”

Lees ook:

Nieuw kabinet, nieuw klimaatbeleid: dit willen de partijen veranderen

‘Het meest rechtse kabinet ooit’. Met die woorden werd de samenwerking tussen PVV, VVD, NSC en BBB al veelvuldig aangekondigd. Vannacht kwamen de partijen tot een hoofdlijnenakkoord van 26 pagina’s waarmee alle vier de fracties uiteindelijk akkoord konden gaan. PVV-voorman Geert Wilders noemde het moment ‘historisch’. Niet alleen omdat zijn regeringsdeelname en de gekozen vorm (een extraparlementair kabinet) ongewoon zijn in Nederland, maar ook omdat het aanstaande kabinet zijn migratieplannen bestempelt als ‘de strengste ooit’. Bij de presentatie van het akkoord herhaalde Wilders de belofte die hij zijn kiezers al jaren maakt: de Nederlander komt weer op één. Maar op welke plek stellen de vier partijen het veranderende klimaat? Niet vooroplopen Of de klimaatplannen van het nieuwe kabinet ambitieus te noemen zijn, hangt af van het vergelijkingsmateriaal. Is dat met de welbekende ‘shredder’ waar Wilders het Nederlandse klimaatbeleid doorheen wilde halen, dan ligt er een ambitieus pakket op tafel. Maar is dat met de wensen van partijen als GroenLinks-PvdA, D66, Volt of Partij voor de Dieren, dan zijn de plannen niet erg vergaand. Voorop staat in ieder geval dat de formerende partijen af willen van de rol van Nederland als ‘beste jongetje van de klas’. Bestaande klimaatafspraken moeten in stand gehouden worden, maar daar moeten geen nieuwe regels bovenop komen. Er wordt bij veel thema’s geschreven dat er ‘geen nieuwe nationale koppen op Europees beleid’ moeten worden gezet. Daarmee willen de coalitiepartners zorgen dat klimaatbeleid ‘draagbaar, haalbaar en uitvoerbaar’ is. Uit het hoofdlijnenakkoord blijkt dat er toch een streep gaat door een aantal bestaande regels. Energietransitie Wat betreft (hernieuwbare) energie- en warmtebronnen komen veel gezamenlijke punten uit de verkiezingsprogramma’s terug. De partijen benadrukken het belang van een eigen, duurzame energieproductie om niet afhankelijk te zijn van andere landen voor energie. De gaswinning in Groningen wordt gestaakt, maar de Noordzeekraan gaat daarentegen verder open. Het kabinet moet het oplossen van netcongestie prioriteren en de regie daarover in handen houden. Windmolenparken worden zoveel mogelijk op zee gebouwd, waarbij nadrukkelijk rekening wordt gehouden met de visserij. Over zonnepanelen en -parken staat niets in het akkoord, behalve dat de salderingsregeling per 2027 in één keer wordt geschrapt. De partijen willen vol inzetten op kernenergie; de bestaande centrale in Borssele blijft open, de bouw van twee nieuwe centrales gaat door en daar moeten bovendien nog twee centrales bij komen. De subsidie van biomassa als energiebron wordt zo snel mogelijk gestaakt. Ook willen de partijen een streep zetten door de verplichting om vanaf 2026 cv-ketels te vervangen door warmtepompen. Het Klimaatfonds verdwijnt niet, zoals de PVV tijdens de verkiezingen wilde, maar wordt ingezet voor technieken als de opvang en opslag van CO2 (CCS) en groene waterstof. Wel is in de financiële bijlage van het hoofdlijnenakkoord te lezen dat het budget van het Klimaatfonds met 1,2 miljard euro wordt verlaagd. Over het Nationaal Groeifonds wordt in het akkoord niet gerept, maar in de financiële bijlage staat vermeld dat rondes vier en vijf komen te vervallen, waardoor er 6,8 miljard euro minder wordt uitgegeven. Wel gaat er 1 miljard euro extra naar staatsinvesteerder Invest-NL. Benieuwd wat het akkoord betekent voor het bedrijfsleven? Lees er meer over in dit artikel van MT/Sprout. Duurzaamheidswetgeving voor de gebouwde omgeving wordt in het akkoord niet uitgebreid belicht, behalve dat de partijen aangeven geen extra, nationale regels op dat gebied te zullen gaan opstellen. Wel moet het huurbeleid van sociale huurders rekening houden met het verduurzamen van wijken. Over de grondstoffentransitie wordt niet meer gezegd dan dat ‘materialen waar mogelijk worden hergebruikt’ Landbouw en stikstof Misschien wel de grootste verandering ten opzichte van voorgaand beleid zit hem in de regels op het gebied van landbouw en stikstof. De deelname van de BBB aan het nieuwe kabinet schemert daarmee flink door in het hoofdlijnenakkoord. Allereerst gaat het stikstofbeleid op de schop. De Nitraatrichtlijn, een Europese wetgeving die het gebruik van stikstof in de landbouw reguleert, moet worden aangepast en regio-specifiek worden gemaakt. De huidige maximale hoeveelheid stikstof uit dierlijke mest moet bovendien uit die richtlijn worden geschrapt. Ook moet de lijst van beschermde Natura 2000-gebieden worden ‘herijkt’. De partijen schrijven dat ze ‘alles op alles gaan zetten om de afbouw van de huidige derogatie terug te draaien’ (derogatie is een uitzondering om als boer meer stikstof uit te stoten dan wettelijk is toegestaan). Met die waslijst aan eisen zal de nieuwe minister van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (visserij is een toevoeging van het nieuwe kabinet) het naar verwachting niet makkelijk krijgen in Brussel. Verder gaan de coalitiepartners niet aansturen op het gedwongen uitkopen van boeren, maar bieden ze als laatste redmiddel wel vrijwillige uitkoop aan. Er komt aandacht voor jonge boeren om hen te begeleiden bij het overnemen of oprichten van bedrijven. Rode diesel, een dieselsoort waar een lager accijnstarief voor geldt, maakt zijn herintrede in de land- en tuinbouw. En hoewel er niet zal worden ingezet op een gedwongen krimp van de veestapel, wil het aanstaande kabinet wel ‘concrete stappen’ zetten om de veehouderij toekomstbestendig en dierwaardiger te maken. Daarbij wordt ‘bezien’ hoe het vervoer van dieren over lange afstanden beëindigd kan worden. Mobiliteit In de paragraaf ‘Infrastructuur, openbaar vervoer en luchtvaart’ wordt nauwelijks expliciet gesproken over het verduurzamen van de mobiliteit. Alleen over het wagenpark zijn de partijen duidelijk: de elektrische rijder moet tot 2025 gestimuleerd blijven worden met subsidies. Het thema verduurzaming lijkt wel in andere plannen verscholen te zitten. Zo moet internationaal treinvervoer gestimuleerd worden door struikelblokken voor nieuwe partijen weg te nemen. Vijf nieuwe Nederlandse treinstations moeten worden aangesloten op internationale hogesnelheidslijnen. Daarnaast wordt de bereikbaarheid van landelijke gebieden verbeterd door meer buslijnen op te tuigen, wat gezien zou kunnen worden als een manier om zulke gebieden minder afhankelijk te maken van de auto. Op sommige punten willen de partijen het nadrukkelijk anders aanpakken dan voorgaande kabinetten. Zo moet de maximumsnelheid weer omhoog naar 130 kilometer per uur en wordt gekeken naar het uitstellen van zero-emissiezones voor wegvervoer. Ook lijkt het erop dat Schiphol niet hoeft te krimpen. De netwerkkwaliteit van Schiphol moet behouden worden – met geluidshinder voor omwonenden als aandachtspunt – en op de lange termijn is doorgroei van de luchthaven mogelijk (waarbij wel wordt gesproken over stillere en schonere vliegtuigen). Lees ook: Verkiezingen (deel 1): hoe pakken BBB, CDA, ChristenUnie en D66 de klimaatcrisis aan?Verkiezingen (deel 2): hoe pakken FvD, GroenLinks-PvdA, NSC en PvdD de klimaatcrisis aan?Verkiezingen (deel 3): hoe pakken PVV, SP, Volt en VVD de klimaatcrisis aan?