Redactie Change Inc. 21 december 2023, 12:00

Waterstofvliegen, maanstof en zijderupsen: dit waren de opmerkelijkste berichten van 2023

Als redactie stuitte we het afgelopen jaar geregeld op nieuws waarbij een wenkbrauw omhoog schiet. Die ene vreemde innovatie, een onverwacht effect van klimaatverandering of een staaltje menselijke onhandigheid. Bij deze een overzicht van de opmerkelijkste Opmerkelijk-berichten van 2023.

Destinus Met een hypersonisch waterstofvliegtuig vlieg je binnen vier uur van hier naar Australië | Credits: Destinus

Enorme stofwolk vanaf de maan kan aarde beschermen tegen temperatuurstijging

Zonder meer is dit een van de meest extremere manieren om klimaatverandering een halt toe te roepen. Lanceer een miljoen ton maanstof vanaf de maan richting de aarde. Doe dat op zo’n manier dat het stof in een baan rond de aarde komt, en voilà… de temperatuur op aarde zal dalen. De stofwolk blokkeert namelijk een deel van het binnenkomende zonlicht. In februari van dit jaar berekenden wetenschappers precies hoeveel stof we de ruimte in moeten lanceren. Of er nog andere nadelige effecten aan dit trucje zitten, moet nog onderzocht worden. En flink ook.

Met dit waterstofvliegtuig reis je binnen vier uur naar Australië

In het voorjaar van 2023 kwam het bericht naar buiten dat het Zwitserse Destinus een vliegtuig bouwt dat binnen vier uur van Europa naar Australië kan vliegen. “Het is eigenlijk een combinatie van een vliegtuig en een raket”, aldus de makers. De ontwikkelingen die Destinus doormaakt zouden volgens de oprichter de wereldwijde luchtvaart kunnen inspireren en levertijden van luchtvracht drastisch kunnen verkorten. Het bedrijf ontving al 12 miljoen van de Spaanse overheid. Maar wanneer het eerste hypersonische vliegtuig een eerste vlucht maakt, is nog onbekend.

Zo makkelijk kan nudgen zijn

Sommige innovaties zijn flitsend, futuristisch en veelbelovend. Andere zijn dat niet, maar daarom niet minder effectief. In elf Brabantse supermarkten werden tien weken lang nudgingtechnieken toegepast om consumenten te verleiden tot een biologische aankoop. Kaartjes bij de biologische schappen moesten mensen stimuleren om voor biologisch te kiezen. Op de kaartjes stonden teksten als: ’95 procent van de mensen koopt biologisch’ en ‘bedankt dat je kiest voor biologisch’.

Wat blijkt? Deze op het oog onbeduidende kaartjes hebben wel degelijk effect. Ze zorgden ervoor dat de verkoop van de biologische zoete puntpaprika’s, komkommers en trostomaten steeg met 21 procent. Het bordje met de boodschap ‘kies voor smaak, kies voor biologisch’, was goed voor een stijging van maar liefst 25 procent.

Genetisch gemodificeerde zijderupsen produceren ultrasterk spinrag

Wetenschappers proberen al veel langer op grote schaal spinrag te produceren als alternatief voor synthetische vezels. Het nadeel van synthetische vezels is namelijk dat ze microplastics in het milieu afgeven en vaak worden gemaakt met fossiele brandstoffen. Maar spinnen zover krijgen dat ze massaal spinrag produceren blijkt vanwege het kannibalistisch karakter van de beestjes nogal lastig. Maar dit jaar lukte het wetenschappers voor het eerst om met de genetische-modificatietechniek CRISPR/Cas9 zijderupsen zo te veranderen dat ze ultrasterk spinrag produceren. Volgens de betrokken wetenschappers kan het daarom niet lang meer duren voordat grootschalige productie mogelijk wordt.

Nederlandse drijvende windmolen met één wiek

We sluiten af met een opmerkelijke innovatie uit Nederland. De start-up TouchWind wil een drijvende windmolen ontwikkelen met slechts één wiek. De wiek is bevestigd aan een rotor die vastzit aan een schuin hangende mast. Net als met veel drijvende windmolens draait deze mast mee met de richting van de wind. Onder de rotor hangt een boei die voorkomt dat de wiek in het water zakt, bijvoorbeeld als er nauwelijks wind staat. Staat er veel wind, dan zorgt de draaiing van de wiek ervoor dat de mast meer rechtop gaat staan, vergelijkbaar met het effect van een rotorblad van een helikopter. De voorbereidingen voor testen in het Oostvoornse meer zijn in volle gang. Uiteindelijk wil het bedrijf een turbine bouwen met een rotorblad van 200 meter.

De Europese energiemarkt wordt verbouwd

Europa heeft na maandenlange onderhandelingen overeenstemming bereikt over de hervorming van de energiemarkt. Belangrijke doelen van de herinrichting zijn het bevorderen van hernieuwbare energie en rust op de energiemarkt creëren. De extreme prijsschommelingen die ontstonden na het uitbreken van de oorlog in Oekraïne moeten voorkomen worden. Beleidsinstrumenten Een belangrijk middel hiervoor zijn zogenaamde Power Purchase Agreements (PPA). Dit zijn langlopende contracten tussen energieproducenten en overheden of grote afnemers. Door langetermijnafspraken te maken, ontstaat meer zekerheid over toekomstige prijzen en wordt het makkelijker om duurzame vormen van energie-opwek te financieren. In het verlengde hiervan wordt ingezet op Contracts for difference (CfD). Dit zijn contracten tussen overheden en energieproducenten waarin een bandbreedte wordt afgesproken over elektriciteitsprijzen. Bij scherpe prijsdalingen compenseren overheden energieproducenten voor het verlies. Tegelijkertijd moeten energieproducenten bij een plotselinge prijsstijgingen overwinsten weer afdragen aan de overheid. Voor nieuwe en gesubsidieerde groene stroomprojecten worden deze contracten verplicht. Dit moet het aantrekkelijker maken in duurzame elektriciteit te investeren. Consumentenbescherming De positie van consumenten wordt verstevigd. Het wordt makkelijker gemaakt om contracten af te sluiten waarbij consumenten stroom terugleveren aan het net. Ook krijgen consumenten meer rechten om verschillende soorten contracten af te sluiten en moeten leveranciers daar duidelijkere informatie over geven. Burgers worden beter beschermd tegen een dreigende afsluiting van elektriciteit. Er komt een definitie van energie-armoede, en lidstaten worden verplicht maatregelen te nemen om energie-armoede tegen te gaan. Kanttekeningen Onder aanvoering van Polen heeft een aantal landen bedongen dat staatssteun voor steenkool mogelijk blijft. Landen mogen oude elektriciteitscentrales die op steenkool draaien tot 2028 staatssteun geven. De stabiliteit van het stroomnet wordt hiervoor als argument opgevoerd. Landen met een groot aandeel steenkool in hun energiemix zouden deze centrales nodig hebben om pieken in de elektriciteitsvraag op te vangen. Daarnaast heeft Frankrijk een uitzondering voor kernenergie uitonderhandeld. Het land dat ruim 60 procent van de elektriciteit nucleair opwekt, mag onder voorwaarden nucleaire energie staatssteun blijven geven. De hervormingen zijn door de Raad van de Europese Unie goedgekeurd, waar afvaardiging uit zowel het Europees Parlement als de lidstaten betrokken bij zijn. Begin volgend jaar moet het pakket maatregelen door de nationale parlementen en het Europees Parlement worden bevestigd. Lees meer: Uitschieters op de energiemarkt: hoe stroomprijzen van diepe dalen naar hoge pieken kunnen gaanEnergieprijzen breken vier records op één dagGroene elektriciteitsmarkt moet op de schop om prijzen en schommelingen laag te houden