Sebastian Maks
12 mei 2023, 10:00

Opmerkelijk: Niet doortrekken! Deze boeren willen jouw poep

Soms stuit je als redactie op nieuws waarbij een wenkbrauw omhoogschiet. Die ene vreemde innovatie, een onverwacht effect van klimaatverandering of een staaltje menselijke onhandigheid. Opmerkelijk dus. Deze week: een inleverdag voor menselijke ontlasting.

Adobe Stock 205805300 Voor de productie van kunstmest zijn fossiele brandstoffen nodig. | Credits: Adobe Stock

Give a shit, zo heet de ludieke actie die boeren organiseren op 13 mei. Jaarlijks spoelen we bergen aan waardevolle nutriënten door de wc, terwijl onze landbouwgrond daar juist op zit te wachten. Het wordt tijd dat we onze voedselkringloop sluiten, vindt Stichting Rondgang. Daarom kunnen mensen nu hun poep komen inleveren bij boerderijen.

Verspilling

Dat we als mensheid in overvloed voedsel verspillen, is inmiddels bekend. Wereldwijd gooien we ongeveer een derde van al ons eten weg. Niet alleen is dat zonde, ook is het enorm schadelijk voor de planeet. Minder bekend is dat we ook een ander gat slaan in de voedselkringloop. We verspillen namelijk onze poep.

Mensenpoep als mest

Menselijke uitwerpselen bevatten veel bruikbare voedingsstoffen. Gemiddeld produceert de mens 500 liter poep en plas per jaar, volgens The Guardian. Met de voedingsstoffen die je daaruit kan filteren, zou je voor diezelfde persoon een jaar lang gewassen kunnen verbouwen. Maar in plaats daarvan wordt al die stoelgang verbrand. Onderzoek heeft aangetoond dat we in Nederland jaarlijks 35 miljoen kilo fosfaat, 110 miljoen kilo stikstof en 35 miljoen kilo kali door het toilet spoelen. Een groot verlies dus.

Daarom organiseert Stichting Rondgang in samenwerking met Stichting Symphony of Soils een ludieke actie: give a shit. Het idee is simpel. Mensen kunnen op 13 mei verschillende boerderijen door heel Nederland bezoeken om daar hun verzamelde uitwerpselen in te leveren. Die uitwerpselen kunnen boeren dan gebruiken voor de bemesting van hun landbouwgrond. “Als je de kringloop wilt sluiten, dan zijn alle mineralen die in het riool verdwijnen het grote probleem”, concludeert Jaco Visscher, een boer die meedoet aan het initiatief.

Op 13 mei kunnen mensen bij boederijen door heel het land hun uitwerpselen inleveren. | Credit: Stichting Rondgang

Groeiend enthousiasme

Vorig jaar werd de actie al met een kleine groep boerderijen georganiseerd. Dit jaar is die groep gegroeid, met name omdat boeren inzien dat ze op een andere manier hun land kunnen en moeten bemesten. De grondstoffen fosfaat, stikstof en kali – benodigdheden voor de productie van kunstmest – importeert Nederland momenteel uit onder andere Rusland en Marokko. Voor de productie van die grondstoffen zijn fossiele brandstoffen nodig. Dat is in mindere mate nodig, als je ze gewoon uit menselijke uitwerpselen haalt. “Vroeger werd menselijke mest van de stad naar het land gebracht”, schrijft Josephine Schuurman, een andere deelnemende boer. “Die verbinding willen we weer maken.”

De actie van vorig jaar trok veel bekijks. Het leidde er zelfs toe dat Tweede Kamerlid Derk Boswijk (CDA) een motie
indiende die opriep tot het onderzoeken van manieren waarop menselijke mest kan worden toegevoegd aan de voedselkringloop. Die motie werd ruimschoots aangenomen.

Meer mest?

Droge akkers irrigeren met zonne-energie: deze start-up maakt het mogelijk

Het bedrijf dat Rishabh Ghotge tijdens zijn studie aan de TU Delft in 2020 oprichtte, is genomineerd voor de Philips Innovation Award, waarvan de finale maandag 15 mei plaatsvindt. Zonnepanelen voor Indiase boeren In droge gebieden in Afrika, Azië, maar ook in de VS, is vaak wel water voorhanden, alleen zit het een paar meter diep in de grond. Daar zijn boeren afhankelijk van irrigatie, maar dat lijkt soms eenvoudiger dan het is. Als kind al zag Ghotge de problemen met irrigatie toen zijn vader als consultant voor de Indiase overheid irrigatieprojecten begeleidde in de Ganges-delta. Daarbij moest het grondwater van acht meter diepte opgepompt worden, maar de boeren in afgelegen gebieden hadden geen elektriciteit om de pompen aan te sturen. Dus kregen ze zonnepanelen. “Dat was voor de overheid veel goedkoper dan elektriciteit aanleggen. Dat wil ze wel, maar dat kan nog tientallen jaren duren. Zo lang kunnen de boeren niet wachten”, vertelt Ghotge. Fouten door gebrek aan data Toen een vriend van zijn vader een bedrijf startte dat pompinstallaties voor irrigatie ging ontwikkelen, zag hij hoe lang het duurde om dergelijke systemen te ontwikkelen. Dat duurt maanden. Hij leerde ook hoeveel informatie er nodig is om droge akkers goed te kunnen irrigeren. Je moet precies weten welk type bodem aanwezig is, welk type gewas er geteeld wordt, hoe hard dat groeit en hoeveel water dat gewas nodig heeft. Je moet ook weten hoe vaak het regent, hoeveel water er in de bodem zit en hoe diep en hoe snel het beweegt. En als je het eenmaal hebt opgepompt moet je ook weten hoe snel het weer verdampt. Om gebruik te maken van zonne-energie moet je vervolgens weten hoeveel zonneschijn er is en hoeveel stroom de pompen nodig hebben. Daar gaat het vaak fout. Door slechte ontwerpen en verkeerde berekeningen functioneert het irrigatiesysteem niet, krijgen gewassen te weinig water of staat ineens de hele akker blank. Problemen oplossen Want om irrigatie goed te regelen zijn expertise en ingenieurs van allerlei vakgebieden nodig. Van hydrologie tot topografie, van meteorologie to mechanica, van agrocultuur tot zonne-energie. “Dat zijn voor ingenieurs in het veld ingewikkelde problemen, omdat ze niet van alles tegelijk verstand hebben. De software van Heliostrome lost al die problemen op”, zegt Ghotge. Heliostrome verbouwt zelf geen gewassen, levert geen irrigatiepompen of zonnepanelen, maar zorgt er met zijn software voor dat alle relevante data vergaard en geanalyseerd worden, zodat het systeem optimaal werkt. Om lokale omstandigheden in kaart te brengen, gebruikt het onder meer satellietgegevens. Duurzamere landbouw Vaak hebben boeren in afgelegen gebieden geen elektriciteit. Als ze overstappen op irrigatie met zonne-energie, hoeven ze geen dieselpompen meer te gebruiken. Dat scheelt CO2-uitstoot en is beter voor het klimaat. Bovendien verhoogt het systeem de opbrengst van de gewassen en dus de lokale voedselproductie. Dat is weer goed voor de lokale economie. Toch kunnen arme boeren vaak niet zo’n systeem aanschaffen. Heliostrome werkt samen met irrigatiebedrijven die vooral in opdracht van overheden, ngo’s en hulporganisaties lokale irrigatiesystemen aanleggen. Zo kunnen de boeren hun land duurzamer bewerken. Het overschot aan zonne-energie en water kunnen ze ook thuis gebruiken of voor kleine bedrijven. “Dat is een kwestie van afstellen”, zegt Ghotge. "We hebben het systeem ontworpen voor irrigatie, maar het kan later ook voor andere doelen worden ingezet.” Van hobby naar bedrijf Rishabh Ghotge studeerde eerst in India en later in Duitsland en de UK en promoveerde aan de Technische Universiteit Delft. Met die kennis en de ervaringen van zijn vader en diens vriend in het hoofd deed hij onderzoek naar pompen op zonne-energie voor irrigatie. Hij vroeg zich vooral af waarom die techniek niet op grote schaal gebruikt wordt. Zelfs met eenvoudige irrigatie leveren gewassen namelijk meer op dan landbouw met alleen regenwater. Ook hebben veel arme boeren in afgelegen gebieden geen toegang tot stroom, terwijl de prijzen van zonnepanelen de laatste tien jaar met 90 procent zijn gedaald. Irrigatiepompen op zonne-energie zijn dan ook een win-win-combinatie. Maar dan is er wel goede software nodig voor de afstemming. Hij stuurde het idee dat later zou uitgroeien tot Heliostrome in 2019 in voor een prijsvraag van de Asian Development Bank in Manilla, de hoofdstad van de Filipijnen en kwam ook daar in de finale. “Experts uit de hele wereld waren enthousiast. Tot dan toe was het vooral een hobby. Toen kreeg ik het idee om er een commercieel bedrijf voor op te richten”, vertelt Ghotge. Dat runt hij nu samen met zijn collega Stephan Smit. Lees ook de verhalen van deze finalisten van de Philips Innovation Award: Nederlandse vinding kan stikstof uit stallen en luchtvervuiling uit schoorstenen halen Twee keer zoveel golfenergie door nieuwe technologie van Nederlandse start-upSavvy strijdt tegen plastic: zeep bijvullen alsof je een kopje thee zetPrijswinnend Respyre gaat steden vergroenen met mos