Romy de Weert 16 september 2022, 16:30

Zo geeft BMW invulling aan duurzame koers: 'circulaire materialen zijn financieel aantrekkelijker'

Vanaf 2035 mogen er geen nieuwe auto’s met verbrandingsmotor worden verkocht. Dat betekent dat autobouwers hun traditionele manier van werken moeten veranderen. Volgens BMW Group zit de échte bijdrage in het verduurzamen van het gehele productieproces. Change Inc. ging langs bij de fabriek in München. “Het kost vaak meer energie om een elektrische auto te bouwen dan een benzineauto. Het proces moet daarom veel groener.”

P90442022 high Res start of production De productie van de nieuwe BMW i4 in de fabriek in München. | Credits: BMW

Wegvervoer is goed voor zo’n 20 procent van de totale CO2-uitstoot in de Europese Unie. Hoewel de landen hebben afgesproken om in 2050 klimaatneutraal te zijn, blijft de uitstoot van wegvervoer sinds 1990 stijgen.

Er moet dus iets drastisch veranderen om dat te keren. Brussel wil een prijskaartje
hangen aan de CO2 die het wegvervoer uitstoot. Daarmee wil het de automobilist een prikkel geven om over te stappen naar een uitstootvrije auto, zoals een elektrische.

Zover is het nog niet. Maar een beleidsverandering aan de verkoopzijde komt wel steeds dichterbij: vanaf 2035 komt er een verbod op de verkoop van nieuwe auto’s en busjes met een verbrandingsmotor. Daarnaast wil het Europese Parlement een wet aannemen die landen verplicht om miljoenen laadpalen neer te zetten. Maar hoe gemakkelijk is het voor automerken om hun productieprocessen om te gooien en te verduurzamen?

Groenste merk in de auto-industrie

Bijna iedere autofabrikant is wel bezig met een duurzaam alternatief. Twee jaar geleden werd de Duitse autofabrikant BMW door Dow Jones uitgeroepen tot het groenste merk in de auto-industrie. De fabrikant scoorde goed op afvalrecycling, emissiebeheersing, water- en energieverbruik.

Een deel van die hoge score is te verklaren door het aanbod elektrisch aangedreven auto’s. In 2023 heeft BMW dertien elektrische modellen in de showrooms staan. In Nederland zal dit jaar ongeveer 30 procent
van de door BMW verkochte auto’s volledig elektrisch zijn. En dat aandeel gaat alleen maar verder stijgen, verwacht BMW. De dochterbedrijven van de autobouwer, MINI en Rolls-Royce, zijn vanaf 2030 volledig elektrisch.

Maar alleen een elektrische vloot maakt de fabrikant nog niet geheel uniek. Veel andere merken hebben net als BMW grootse plannen om het aanbod te elektrificeren. Wat BMW onderscheidt van de rest is dat het ook de processen in de gehele productie wil verduurzamen. Daarmee wil de fabrikant de CO2-voetafdruk van hun auto’s zo klein mogelijk maken.

Nieuwe technologieën

Hoewel het merk nog altijd vasthoudt aan de verbrandingsmotor, zet het vol in op duurzame alternatieven. Dat ging niet zonder slag of stoot: tijdens het Fitfor55 plan, waarin het besluit werd genomen om auto’s met een verbrandingsmotor per 2035 te verbieden, lobbyde BMW fors tegen.

Het bedrijf benadrukte dat een verbod nieuwe technologieën uitsluit. Met e-fuels, duurzame brandstoffen die gemaakt zijn met afgevangen CO2, kan dan namelijk niet meer geëxperimenteerd worden. “En dat is zonde. Als je mensen mee wil krijgen om voor een duurzaam alternatief te kiezen, moet je ze een keuze geven”, zegt Joachim Post, lid van de Raad van Bestuur, verantwoordelijk voor inkoop.

Hoewel BMW in eerste instantie inzet op elektrische auto’s, wil het andere technologieën voor in de toekomst niet uitsluiten. Het bedrijf experimenteert met waterstof aangedreven auto’s en met e-fuels. Eind dit jaar onthult BMW de nieuwe waterstofauto.

Waar volgens BMW de meeste winst te behalen valt, is bij het recyclen van auto-onderdelen. Voor iedere auto zijn schaarse grondstoffen nodig, die steeds schaarser worden. Bovendien blijft de prijs van nieuwe grondstoffen almaar stijgen.

Duurzaam bouwen, hoe doe je dat?

In hun recycling- en ontmantelingsfabriek in München haalt BMW oude modellen uit elkaar en gebruikt de onderdelen voor nieuwe auto’s. Iedere dag worden er zo’n 40 tot 50 auto’s ontmanteld. Op jaarbasis zijn dat er zo’n 10.000. BMW probeert zoveel mogelijk materiaal opnieuw te gebruiken voor de bouw van nieuwe auto’s. De auto’s worden platgedrukt en fijngemalen. Met een magneetachtig apparaat worden alle materiaalsoorten van elkaar gescheiden en opnieuw gebruikt.

Processen elektrificeren

Het belangrijkste is volgens bestuurslid Post, om de gehele waardeketen te vergroenen. Het bedrijf wil de uitstoot in de toeleveringsketen ten opzichte van 2019 met 20 procent verminderen in 2030. “Dat lijkt misschien niet zo veel, maar het gaat erom dat we het tij keren. We produceren steeds meer elektrische auto’s, maar dat betekent ook dat de CO2-uitstoot van onze waardeketen juist omhooggaat. Dat komt omdat de productie van batterijen en andere componenten heel energie-intensief is.”

Door onder andere zo veel mogelijk processen in de fabrieken elektrisch te maken, ambieert BMW ook 80 procent reductie van de CO2-uitstoot voortkomend uit de eigen productie. “Ook kijken we per locatie naar de lokale energiemogelijkheden om minder afhankelijk te zijn van fossiele energie”, zegt Post. Zo draait de fabriek in München deels op geothermie, in Debrecen op warmte, in Steyr op biomassa en een proef in Leipzig laat zien dat een fabriek op waterstof kan draaien.

Schrijf je in voor onze nieuwsbrief: iedere dag rond 07.00 uur het laatste nieuws

Wil jij iedere ochtend rond 7 uur het laatste nieuws over duurzaamheid ontvangen? Dat kan! Schrijf je hier in voor onze dagelijkse nieuwsbrief.

SER: grondstoffenbelasting invoeren om klimaatdoelen te halen

Dat stelt de Sociaal Economische Raad (SER) in zijn verkenning ‘Evenwichtig sturen op de grondstoffentransitie en de energietransitie voor brede welvaart’. Nederland zou het gebruik van primaire grondstoffen moeten gaan normeren en beprijzen en hergebruik en recycling meer moeten belonen en subsidiëren, aldus de SER. Het baart de raad zorgen dat het kabinet hier zo weinig budget voor heeft gereserveerd. Het advies aan de regering en het parlement is opgesteld door de Commissie Duurzame Ontwikkeling (DUO), onder voorzitterschap van Ed Nijpels. Eeneiige tweeling Doel van de energietransitie is om de uitstoot van broeikasgassen in 2050 naar nul te brengen en zo de opwarming van de aarde binnen de perken te houden. Doel van de grondstoffentransitie is om het gebruik van primaire grondstoffen te verminderen en al het afval te hergebruiken of te recyclen. Op die manier ontstaat in 2050 een circulaire economie. Volgens de SER zijn die twee transities onlosmakelijk met elkaar verbonden en dienen ze dezelfde duurzame doelen: het tegengaan van klimaatverandering, het herstellen en verbeteren van de biodiversiteit en een gezonde, schone en veilige leefomgeving. “Ze vormen eigenlijk een eeneiige tweeling”, zegt Nijpels. “Als we de economie circulair kunnen maken, besparen we 30 procent energie. Zo hangen die twee transities met elkaar samen.” Lees hier meer over alle initiatieven die moeten leiden tot een circulaire economie Meer concrete doelen Daarom stelt de SER dat beide even belangrijk en ingrijpend zijn en tegelijk aangepakt moeten worden. Het probleem is echter dat het tempo van die twee verschilt en dat de grondstoffentransitie achterblijft. De politieke en maatschappelijke aandacht daarvoor staat in de schaduw van de energietransitie, waarvan de doelen duidelijker zijn. De emissie van broeikasgassen moet bijvoorbeeld in 2030 al met 55 procent zijn gedaald. Dat is te monitoren en daar kunnen bedrijven en overheden op afgerekend worden. De doelen voor het grondstoffenbeleid zijn echter grofmazig, moeilijk te monitoren en daardoor nauwelijks te verifiëren, aldus de SER. Een voorbeeld: in de bouw is niet circulair, maar energiezuinig bouwen de norm en staat het circulair ontwerpen nog in de kinderschoenen. “We hebben langetermijndoelen gesteld voor de circulaire economie in 2050, maar dat zijn hele abstracte doelen. Als je dit proces echt wil opvoeren heb je meer concrete doelen nodig”, zegt Nijpels. Bedrijven niet beloond Volgens de SER zou de overheid meer kunnen sturen op de internationale ketens van bedrijven. Daar valt nog veel duurzaamheidswinst te behalen. Op dit moment zijn er nauwelijks prikkels voor Nederlandse bedrijven om elders in de productieketen hun uitstoot of hun grondstoffengebruik te verminderen. Nijpels: “Nederlandse bedrijven worden nu afgerekend op hun CO2-uitstoot in Nederland. Als ze ergens in de hele keten CO2 kunnen besparen, bijvoorbeeld in het buitenland, dan worden ze daar nu niet voor beloond. Bijvoorbeeld als ze van een fabrikant eisen dat die 30 procent minder grondstoffen moet gebruiken. Daarom is het goed om die hele keten in beeld te krijgen. Wat we moeten doen is Nederlandse ondernemers helpen om elders in de wereld ook grondstoffen en CO2 te besparen.” In sommige bedrijfstakken, zoals de betonindustrie, gebeurt dat al. Aangezien de productie van nieuw cement verantwoordelijk is voor 5 procent van de wereldwijde CO2-uitstoot, kan recycling daar voor een enorme reductie zorgen. Lees hier wat de betonindustrie doet om CO2-uitstoot te verminderen en recycling te bevorderenEd Nijpels: “Er moet in de EU een grondstoffenbelasting komen"Grondstoffenbelasting De regering heeft op dit moment nog nauwelijks beleidsinstrumenten om te sturen op vermindering van grondstoffengebruik, de versnelling van hergebruik en recycling, de overstap naar milieuvriendelijkere varianten en hoogwaardig hergebruik van materialen. De SER denkt daarom aan subsidies en normering, maar ook aan beprijzen. “Er moet in de EU een grondstoffenbelasting komen om hergebruik te stimuleren”, zegt Nijpels. “Normen en beprijzen is moeilijker dan subsidiëren, maar nu worden bedrijven niet gestimuleerd om hun grondstoffengebruik te beperken.” EU eerder terughoudend Hoewel de EU al in 2018 ambitieuze doelen voor recycling en hergebruik van afval vaststelde, ging ze toen nog niet zover om een grondstoffenbelasting in te voeren op het gebruik van primaire grondstoffen. Ook Nederland kent een dergelijke heffing niet, al stelde het Centraal Planbureau in zijn rapport Kansrijk Belastingbeleid van april 2020 dat een grondstoffenbelasting ‘effectief is in het verminderen van negatieve externe effecten voor klimaat en milieu als het gebruik van de grondstof hier sterk mee samenhangt of de winning veel schade veroorzaakt.’ Hoewel er in Nederland weinig grondstoffen worden gewonnen, ontstaat er veel milieuschade bij de verwerking ervan. Bovendien komen veel grondstoffen uit geopolitiek instabiele landen, zoals China of Rusland. De belasting kan bij aankoop van producten geheven worden, wat de inning en uitvoering relatief eenvoudig maakt, aldus het CPB destijds. Volgens de SER zou de nieuwe heffing onderdeel moeten zijn van een samenhangend beleidspakket dat later dit jaar gepresenteerd wordt in het Nationaal Programma Circulaire Economie. Daarin moet ook een oplossing komen voor de moeilijke vergunningverlening om afval als grondstof in te mogen zetten, zoals in de chemie momenteel een probleem is. Lees hier meer over de stappen die grote chemiesites als Chemelot moeten zetten in de energie- en grondstoffentransitie Samenhang is cruciaal Dat de energietransitie nu voorrang krijgt, vanwege de oorlog in Oekraïne en de hoge gas- en elektriciteitsprijzen, is volgens de SER noodzakelijk en terecht. Toch pleit de raad ervoor om dit in samenhang te doen met een forse versnelling van de grondstoffentransitie. “Hoogwaardig hergebruik van grondstoffen en materialen, hoogwaardige inzet van bio-grondstoffen en verduurzaming van internationale ketens zijn noodzakelijke voorwaarden voor beide transities. Samenhangend beleid is dus cruciaal”, legt Nijpels uit. “De circulaire economie heeft nu een behoorlijke achterstand als je het vergelijkt met de energietransitie. Dat been moet heel snel worden bijgetrokken.” Maatschappelijk rechtvaardig De SER roept het kabinet op snel met samenhangend beleid te komen, dat integraal door alle ministeries gedragen wordt. Daarvoor moet voldoende geld beschikbaar komen. De overheid moet daarbij altijd de maatschappelijke en ruimtelijke context in de gaten houden. De energietransitie en de grondstoffentransitie zijn alleen haalbaar en houdbaar wanneer er ook aandacht is voor rechtvaardigheid, voor de inkomens en vermogens van huishoudens, voor het verdienvermogen van bedrijven, de arbeidsomstandigheden en arbeidsvoorwaarden van werknemers en een eerlijke verdeling van de lusten en de lasten van de transities. Urgentie is hoog Volgens de SER is de urgentie hoog en kan alleen een samenhangende grondstoffen- en energietransitie leiden tot zowel een duurzame economie als brede welvaart. Daarom is het nu zaak snel vervolgstappen te zetten, zodat de nodige investeringen tot stand komen en innovaties worden aangejaagd. Nijpels: “Zonder grondstoffentransitie komen ook de klimaatdoelen in de knel. We zullen radicaal efficiënter moeten omgaan met grondstoffen, materialen en producten, om klimaatverandering, verlies van biodiversiteit en milieuproblemen echt tegen te gaan. En daarvoor is een stringent overheidsbeleid nodig.”Circulair grondstoffen- en materialengebruik vermindert ook de leveringsrisico’s uit geopolitiek instabiele landen, zoals China of Rusland.Schrijf je in voor onze nieuwsbrief: iedere dag rond 07.00 uur het laatste nieuws Wil jij iedere ochtend rond 7 uur het laatste nieuws over duurzaamheid ontvangen? Dat kan! Schrijf je hier in voor onze dagelijkse nieuwsbrief.