André Oerlemans
16 juni 2022, 07:30

Een huis bouwen van kurk, bacteriën of eierschalen? Nemo laat het zien en voelen

Een huis van geperst zeewier, schimmels, blauwalg, hennep, riet, maisbladeren of popcorn? Nemo Science Museum laat vanaf komende maand zien en voelen hoe dit kan. De Provada kreeg een voorproefje.

Beynd building The Exploded View Beyond Building | Credits: Biobased Creations

Op wereldtuinbouwtentoonstelling Floriade in Almere staat tot oktober een compleet huis dat is gebouwd van honderd natuurlijke bouwmaterialen: The Exploded View Beyond Building. In Nemo staan tijdens de tentoonstelling ‘Nemo Stad’ vanaf 9 juli diverse schaalmodellen die geïnspireerd zijn op dit huis. Het model dat op de Provada werd getoond heeft een verhouding van 1 op 10 en is gemaakt van dertig van dit soort materialen. Het is een tentoonstelling in de vorm van een huis. De basis is van hout en verder komt al het andere materiaal uit de natuur. Uit de aarde of uit planten. Uit schimmels of bacteriën. Uit (riool)water of voedsel. Of uit levende materialen. Het project Exploded View is een initiatief van Biobased Creations in samenwerking met wel honderd designers en andere partners. Bij de tentoonstelling in Nemo is dat zusterorganisatie Stichting Nieuwe Helden. Bezoekers kunnen de materialen bekijken, voelen, ruiken en ervaren wat er zo bijzonder aan is.

Laten zien wat er kan

Ook het schaalmodel op de Provada is opgebouwd uit biobased materialen en is volledig circulair. “Het doel is om net als op de Floriade te laten zien: dit is wat er al kan”, zegt projectleider Jopie de Zeeuw. “Het gaat over biobased bouwen, over nieuwe materialen, nieuwe ontwerpen en nieuwe denkwijzen. Wij brengen alles samen. Het moet er zo uitzien dat iedereen meteen ziet: dat is een huis.”

Lees hier meer over biobased bouwen

Projectleider Jopie de Zeeuw (rechts) en storyteller Zoë van de Kust bij het schaalmodel op de Provada | Credit: André Oerlemans

Oneindige stroom natuurlijke materialen

De Beyond Buildings tonen hoe oneindig veel materialen uit de natuur bruikbaar zijn. Desondanks worden ze nog nauwelijks gebruikt in de bouwwereld. Neem kurk, wat gemaakt wordt van afval van flessenkurken en bruikbaar is op een groen dak. Maar dat voert geen water af – maar zuigt juist water op? “Dat is ook de bedoeling”, zegt De Zeeuw. “Het kan water vasthouden voor droge periodes en het is heel licht materiaal.” De kurk wordt vermengd met wol, wat als substraat voor planten dient.

Van schimmels als mycelium zijn vloertegels en isolatiemateriaal gemaakt. Met behulp van bacteriën is zelfhelend beton gemaakt dat zijn eigen scheuren herstelt. En een douchegordijn dat zichzelf kleurt doordat de bacteriën na drie of vier dagen pigment produceren. Het huis heeft diverse wanden, vloeren en tegels van plantaardig materiaal zoals hennep, lijnolie of bermgras. Maar ook van voedsel als popcorn, leer van mango’s of eierschalen en eidooiers. Of van mosselen en van zeewier. Uit het rioolwater zijn van geperst wc-papier en algen tegels gemaakt. Uit de aarde komt leem, net als in de prehistorie. Het duurzame voordeel daarvan is dat het lokaal uit klei gewonnen kan worden en niet zoals beton of cement de halve wereld over hoeft te reizen.

Beluister hier hoe de bouwwereld omgaat met duurzame materialen

Circulair denken uitleggen

In Nemo kunnen jongeren de panelen eraf halen en weer erop zetten en zo hun eigen duurzame huis bouwen. Dat interactieve aspect is kenmerkend voor het wetenschapsmuseum. “Het is ook een vorm van demontabel bouwen die we willen laten zien. Ze kunnen een wand weer gebruiken voor een volgend huis. Zo kun je circulair denken uitleggen”, zegt De Zeeuw. Het model op de beurs is in Nemo onderdeel van een grotere tentoonstelling over natuurlijk bouwen. Er is een educatief programma met workshops aan gekoppeld. De natuurlijke huizen kunnen overal worden opgebouwd, als compleet huis of als schaalmodel. In de toekomst wil Biobased Creations ermee door het land gaan reizen. “Om overal te laten zien wat er mogelijk is met duurzaam bouwen”, aldus De Zeeuw.

De schaalmodellen van natuurlijke huizen van Biobased Creations voor de tentoonstelling | Credit: André Oerlemans

Schrijf je in voor onze Newsbreak: iedere dag rond 12 uur het laatste nieuws

Wil jij iedere middag rond 12 uur het laatste nieuws over duurzaamheid ontvangen? Dat kan! Schrijf je hier in voor onze Newsbreak.

"In 2050 kunnen we op de Noordzee 13 gigawatt aan energie uit het water halen"

De van origine Duitse Britta Schaffmeister zette haar voorliefde voor water en duiken om in een studie marine biologie. Sinds 2017 staat zij aan het roer bij het Dutch Marine Energy Center, dat de opmars van alle vormen van energie uit water wil versnellen.Met DMEC wil ik technologieën stimuleren die energie uit rivieren, zee en oceanen winnen. Dan moet je denken aan energie uit golven, uit getijden zoals de turbines van Tocardo, uit temperatuurverschillen (OTEC) of uit het verschil tussen zoet en zout water, zoals REDstack doet. Wat is jouw doel? Die technologieën probeer ik met DMEC naar de markt te brengen. Dat doen we door de innovatie te stimuleren, bijvoorbeeld door toegang te bieden tot testfaciliteiten. Ook helpen we bij het vinden van locaties om op zee te testen en bij het krijgen van certificering. En we adviseren bij het ontwerpen van een passend business model en het vinden van financiering in de vorm van subsidies en investeerders. Want zonder geld kom je nergens. Daarnaast praten we veel met politici en beleidsmakers in Den Haag en Europa over beleid, regelgeving en vergunningen. Voorheen zat het meeste werk in het bevorderen van de innovatie. Zo hebben we voor Tocardo een testfaciliteit geregeld bij Den Oever. Daar zijn de eerste turbines in het water gegaan. Bij REDstack hebben we deelgenomen aan hun monitoringsprogramma voor omgevingseffecten en we hebben bijgedragen aan het uitwerken van het business plan om verder op te schalen. Maar de laatste tijd zijn we steeds meer bezig met beleid. De sector groeit en vraagt om beleid om projecten te kunnen realiseren. Je kan een mooie technologie hebben maar als je geen demonstratieproject hebt, dan zal niemand daarin investeren. Daarbij richten we ons op markttoepassing van de technologieën. Bijvoorbeeld de mogelijkheid om golfenergie te combineren met de offshore productie van waterstof. Of in golfbrekers aan de kust om erosie tegen te gaan. Of om getijdenenergie te integreren in onze waterwerken. Energie uit water klinkt logisch. Doen we er genoeg mee? Nee. Iedereen snapt dat Nederland een waterland is. Toch is het lastig want het is een innovatie en in de energietransitie wordt meer ingezet op bewezen technologie. Het mag allemaal wel sneller. Hoe zorg je voor versnelling? Nederland kan maar liefst in een derde van de doelstellingen van Europa voor energie uit water voorzien. Wij zouden graag willen dat de overheid dat doel stelt. Want dan komt de financiering vanuit investeerders wel. Dan hebben we voor de rest niet meer nodig dan locaties en vergunningen. Veelbelovende opties zijn bijvoorbeeld golfenergie tussen turbines bij offshore windparken in de Noordzee. Rondom de Waddeneilanden kan ook veel. Daar wil men geen windmolens maar de eilanden zijn wel geschikt voor het opwekken van golf- en getijdenenergie. Daarnaast heeft Nederland wereldberoemde waterwerken. Bedrijven zoals Tocardo en REDstack hebben installaties op die waterwerken. Dat willen wij uitbreiden zodat het een vermarktbare concept wordt wat internationaal toegepast kan worden. Als we al deze mogelijkheden benutten kunnen we in 2025 al 30 megawatt aan energie uit water opwekken. In 2040 kan dat al 300 megawatt zijn en in 2050 13 Gigawatt. En dan hebben we het nog niet over het export potentieel in Europa en daarbuiten. Waar ben je het meest mee geholpen? Dat de overheid die target van 30 megawatt in 2025 stelt. En met locaties en vergunningen. Wind is ook gaan vliegen nadat het eerste windpark in opdracht gegeven was. De technologie is bewezen. Dus we zijn klaar voor de volgende stap. Maar daar hebben we die doelstellingen vanuit de Rijksoverheid nodig. En dat het ook bijvoorbeeld in tenders voor offshore windparken en nieuwe waterwerken wordt opgenomen. Geld is niet zozeer het probleem, vanuit Europa is veel subsidie voor energie uit water beschikbaar. En als de overheid duidelijk is over de doelstelling stappen investeerders ook wel in. We merken nu al interesse vanuit grote offshore bedrijven. Die verleggen hun blik van wind naar andere mogelijkheden. En ook de olie- en gasbedrijven trekken vaker aan de bel. Die willen verduurzamen. En het is een kans voor de Nederlandse export. Deltares heeft 451 delta’s in de wereld geïdentificeerd die mogelijk gaan overstromen door klimaatverandering. Nederland is bekend om zijn waterwerken. Als we die ook voorzien van slimme energie-installaties, dan heb je een dubbel goed aanbod.