Sabine Sluijters 10 februari 2022, 10:09

Geen voorrang op het net voor ziekenhuis boven casino

Netbeheerders kunnen niet alle aanvragen voor een aansluiting op het elektriciteitsnet verlenen. Maar ze mogen ook geen keuze maken wie er voorrang krijgt. Europese regels staan dat niet toe.

Elektriciteitsnet voorrang De netbeheerders investeren elk jaar gemiddeld 2,9 miljard euro om het elektriciteitsnet te versterken. | Credits: Adobe Stock

Dat schrijft minister voor Klimaat en Energie Rob Jetten in een brief aan de Tweede Kamer, waarin hij de aanpak van het overvolle elektriciteitsnet bespreekt. De netbeheerders investeren elk jaar gemiddeld 2,9 miljard euro om het elektriciteitsnet te versterken. Maar zelfs met die verzwaring kunnen de beheerders de aanvragen niet aan. Omdat er steeds meer elektriciteit nodig is (bijvoorbeeld voor warmtepompen) én omdat er steeds meer plekken zijn waar energie wordt opgewekt (zoals zonneweides). Tekorten aan materialen en technisch geschoold personeel zorgen voor vertraging van netverzwaring. Ook de doorlooptijden van ruimtelijke inpassing spelen een belangrijke rol.

First come first served

Het first come first served-principe bepaalt dat netbeheerders aanvragen moeten honoreren op volgorde van binnenkomst. Wie dus het eerst een aansluiting aanvraagt krijgt hem. Dat kan in de praktijk tot onwenselijke situaties leiden. Zo kan het zijn dat een ziekenhuis voor een uitbreiding een aansluiting nodig heeft, maar die niet kan krijgen omdat een datacenter de aansluiting eerder aanvroeg.

Netbeheerders willen graag van dit principe af en pleiten voor een ‘aansluitladder’, waarin wordt vastgelegd wie voorrang krijgt bij het aansluiten op het elektriciteitsnet. In zijn brief stelt Jetten dat dit vanwege Europese regels voor non-discriminatie niet mogelijk is. Wel kunnen netbeheerders bepaalde gebieden voorrang geven bij netverzwaring. Op welke manier de netbeheerders ‘zoveel mogelijk rekening kunnen houden met de maatschappelijke impact van hun investeringen’, moet nog worden bepaald. Jetten verwacht hier in de zomer meer duidelijkheid over te kunnen geven.

Weer een doorbraak voor kernfusie: record voor opgewekte energie verbroken

De Joint European Torus is een grote ring waarin plasma heel heet wordt gemaakt. Heter zelfs dan elke plek in ons zonnestelsel, volgens de website van JET. Bij hoge temperaturen gaan atomen in de ring samensmelten en komt er energie vrij. Dat is de theorie achter deze en vele andere fusiereactoren. Maar in de praktijk blijkt het nog lastig om grote hoeveelheden energie op te wekken. Je moet daarvoor dus dat plasma extreem heet maken (150 miljoen graden Celsius), en je moet die temperatuur lang vasthouden. De JET is vooral een demonstratieproject voor een aspect van kernfusie: de brandstof. In theorie kun je allerlei atomen gebruiken die samensmelten in de torus. JET gebruikt ‘zwaar water’ (deuterium) in combinatie met het zeldzame tritium, een speciale vorm van waterstof. Het nieuwe energierecord laat zien dat deze materialen goed werken als brandstof. Lees ook: Wat is kernfusie, en maakt het straks zonnepanelen overbodig? Kernfusie bij ITER 
Dat is dan weer een opsteker voor een ander, veel groter project: ITER. Dit is een internationaal project, dat al sinds 2007 loopt en het hoofdkwartier in Frankrijk heeft. ITER wil de heilige graal bouwen: een fusiereactor die meer energie oplevert dan hij kost, om zo de wereld aan goedkope en niet-vervuilende energie te helpen. Maar omdat het een wetenschappelijk project is met veel betrokkenen, gaan de ontwikkelingen ook langzaam. Dat de brandstoffen in JET werken is een opsteker voor ITER: het laat zien dat het concept van hun fusiereactor uitvoerbaar kan zijn. Overigens is JET al veel langer, maar kleinschaliger bezig: in 1978 begon de bouw van deze reactor. Omdat de ontwikkelingen rond ITER langzaam gaan, steken er her en der steeds meer pioniers de kop op. De afgelopen jaren verschijnen bedrijven die zeggen binnen tien jaar een fusiereactor te kunnen bouwen die energie oplevert. Dat is veel sneller dan ITER, dat in 2035 voor het eerst deuterium en tritium moet gebruiken. Of die bedrijfjes kans van slagen hebben, daarover schreven wij eerder dit stuk.