Teun Schröder
12 oktober 2021, 11:00

Je organisatie duurzaam veranderen: wat kan je doen als mvo-manager?

In de verhalen over duurzaamheid en leiderschap gaat het vaak over boegbeelden; oprichters en directeuren. En hoewel hun rol belangrijk is voor visie en sturing, ontstaat duurzame verandering juist bij die andere laag: de mvo- en duurzaamheidsmanagers. Hoe komen zij het best tot hun recht in een organisatie?

Kasteel nyenrode 1 1200 De MVO Expeditie is bedoeld voor duurzaamheidsprofessionals die hun werk naar een hoger niveau willen tillen | Credits: Nyenrode

Met die vraag in het achterhoofd begon in 2012 het trainingsprogramma MVO Expeditie. Een samenwerking tussen MVO Nederland en Nyenrode Business Universiteit. De MVO Expeditie is bedoeld voor duurzaamheidsprofessionals die hun werk naar een hoger niveau willen tillen. Onder begeleiding van docenten en samen gaan deelnemers met passie voor maatschappelijk verantwoord ondernemen aan de slag met de uitdagingen van het vak. Ook dit jaar doen weer 22 deelnemers mee aan het traject van zeven dagen. Elke dag is gebouwd rond de vraag: welke competenties heeft een mvo-manager nodig om binnen een organisatie duurzame verandering te creëren. Change Inc. mocht aanschuiven bij dag 6: Verandering in Organisatie.

Nyenrode Amsterdam

Om 09:00 is de inloop. Locatie: de Nyenrode dependance aan de Keizersgracht in Amsterdam. Terwijl de mensen binnenstromen wordt er druk gekeuveld over van alles en nog wat. Het valt op dat deze groep al een hechte band heeft opgebouwd. “Deze mensen hebben elkaar voor het eerst in maart ontmoet. Eerst online, maar daarna fysiek”, vertelt Elke Roetman, projectmanager van MVO Nederland en medeorganisator van de MVO Expeditie. “Sindsdien delen ze tegengekomen obstakels op de werkvloer en proberen elkaar zo goed mogelijk te helpen met eigen ervaringen.”

De dag wordt geopend door André Nijhof, hoogleraar Duurzaam Ondernemen aan Nyenrode en mede-bedenker van het lesprogramma van de MVO Expeditie. Er wordt teruggeblikt op de vorige ontmoeting en gevraagd waar men de afgelopen weken tegenaan is gelopen. Een deelnemer geeft aan te worstelen met het opzetten van een mvo-team in zijn organisatie, terwijl weer een ander zegt zich voor te bereiden op nieuwe Europese regels rond duurzaam bankieren. Ook is er aandacht voor twee personen die recent getrouwd zijn – niet met elkaar overigens. Zo hecht is de groep ook weer niet.

Deloitte stuurde onlangs al zijn medewerkers op klimaatcursus. Wat steken ze hiervan op?

Verandermanagement

Daarna is het tijd voor een college van Thijs Homan, emeritus hoogleraar Change and Implementation. Het wordt al vrij snel duidelijk dat dit geen ‘traditioneel’ hoorcollege is. Homan, die naar eigen zeggen bekend staat als ‘de veranderfluisteraar’, toont een volgepropt slidedeck met veel afbeeldingen en nieuwe termen (veranderfonteintjes, adviesverslaving, toedienend verandermanagement). Het doel van het college: de deelnemers verwarren en ze op een andere manier naar organisatieverandering laten kijken. Want wie iets gedaan wil krijgen, kan zich maar beter focussen op de machtsverhoudingen binnen een organisatie. Twee uur en een breed scala aan exemplarische anekdotes van Homan later, loopt het eerste gedeelte van de dag op z’n einde. De missie van Homan lijkt geslaagd.

Lees ook: De duurzame werelddoelen: hoe doet Nederland het qua SDG’s?

Overal mvo-managers

Na het college zoeken de deelnemers elkaar weer snel op tijdens de lunch. Dan wordt ook duidelijk dat bijna iedereen met verschillende redenen aan de MVO Expeditie meedoet. De een wil een lesprogramma ontwikkelen voor de bank waar hij werkt en de ander ziet kansen voor duurzaam beheer en inkoop bij het adviesbureau waar hij werkt. In deze jaargang van de MVO Expeditie zijn mensen aanwezig van ICT-partijen, banken en geldverstrekkers, productiebedrijven, uitzendbureaus, drukkerijen en adviesbureaus. Het zijn duurzaamheidsprofessionals die werken bij grote organisaties, mkb-bedrijven of ze werken als zelfstandigen. Alle windrichtingen zijn vertegenwoordigd. Ze hebben in ieder geval één ding gemeen: allen willen ze hun organisatie in beweging krijgen. Ze zijn op zoek naar handvatten om draagvlak voor verduurzaming te creëren.

“Het netwerken is ook niet onbelangrijk, vertelt de facility manager van een adviesbureau tijdens de lunch. “Ik kon via een andere deelnemer die bij een drukkerij werkt duurzaam papier afnemen. Dat soort contacten en korte lijntjes zijn heel waardevol.” Roetman voegt daar aan toe: “De deelnemers hebben veel aan elkaar, omdat ze vergelijkbare idealen hebben. Tijdens het programma leer je van experts, maar vooral ook veel van elkaar. De app-groepen met deelnemers van voorgaande jaren zijn nog steeds actief.”

Lees ook: ‘Overstroming van de Maas is een wake-up-call voor meer klimaatactie’

Duurzame verandering

Na de lunch gaan de deelnemers aan de slag met de stof die ze in de ochtend hebben behandeld. Roetman vraagt de aanwezigen in groepen na te denken over de vraag wat de verhoudingen zijn tussen verschillende teams in een organisatie. Door dit in kaart te brengen wordt het voor de cursisten concreet wat de diverse belangen binnen een bedrijf zijn. Uiteindelijk moet dit ze helpen in het aanleggen van verbintenis, met als het goed is, meer draagvlak voor duurzame verandering als gevolg.

Scylla en Charybdis

Terwijl iedereen in groepjes aan het werk gaat vertelt Nijhof ons over de uitdagingen van mvo-managers. “In de MVO Expeditie maken we gebruik van de allegorie van Scylla en Charybdis, een verhaal uit de Griekse mythologie. Zoals een schip door een zeestraat moest laveren tussen Scylla (een zeskoppig monster) en Charybdis (een verwoestende draaikolk), zo moeten mvo-managers manoeuvreren tussen het gevaar van business-as-usual en het risico met veel ‘leuke’ projecten bezig te zijn die de koers van de organisatie niet wezenlijk verleggen. Met de MVO Expeditie proberen we de deelnemers alle vaardigheden bij te brengen die nodig zijn om in dit speelveld hun weg te vinden. Dit gaat over het verkennen van het werkveld, het begrijpen van je eigen organisatie en het vinden van jouw eigen koers.”

Na een korte wandeling en afsluitende woorden van Nijhof zit de dag erop. Nu is het aan de aanwezigen om dat wat ze geleerd hebben in de praktijk uit te voeren. Bij de volgende ontmoeting, die tevens de laatste zal zijn, zullen de deelnemers aan de slag gaan met hun eigen leiderschapsopgave en reflecteren op het hele curriculum. “Gelukkig wel op ‘het echte’ kasteel Nyenrode in Breukelen”, fluistert een deelnemer ons op weg naar de uitgang toe. “Dat is mooier dan deze dependance.”

Lees ook: Leiderschapslessen: Duurzaam leider zijn, is geen trucje

Onderzoek: grootste deel werkenden kan niet thuiswerken, waardoor CO2-winst tegenvalt

Een nieuw onderzoek van de Coalitie Anders Reizen laat zien dat thuiswerken voor de meeste werkenden ook na corona onmogelijk is. Slechts 39 procent geeft aan goed thuis te kunnen werken, 42 procent zegt dat thuiswerken niet mogelijk is. Ondanks beloften aan het begin van de coronacrisis is het dus maar de vraag in hoeverre thuiswerken de norm wordt - en of het impact heeft op de CO2-uitstoot van forenzen. De Coalitie Anders Reizen bestaat uit zestig Nederlandse bedrijven waar in totaal een half miljoen mensen werken. De bedrijven spraken in 2018 al af om hun werknemers minder te laten reizen - zowel woon-werkverkeer als zakelijke vliegreizen. Het idee: minder reizen is voor het milieu en voor de werknemer vaak prettiger. Door corona kreeg dit iniatief een boost, omdat thuiswerken plotseling de norm werd voor een deel van de werknemers in Nederland. Onderwijs en zorg kunnen niet thuiswerken Maar uit een onderzoek van de coalitie, uitgevoerd onder 2000 mensen door I&O Research, blijkt nu dat dat thuiswerken maar voor een klein deel van de werknemers kan. 42 procent geeft aan niet thuis te kunnen werken. Deze mensen werken vaak op plekken waar de bedrijfsstructuur hierarchisch is. Banen in de zorg of het onderwijs kunnen vanzelfsprekend niet thuis worden uitgevoerd, maar er zijn ook kantoorbanen waar werkgevers eisen dat mensen naar werk komen. Leidinggevenden moeten op een andere manier omgaan met thuiswerken, en van hierarchie naar vertrouwen en zelfsturing van werknemers gaan. Dat zeggen de CEO’s in interviews die I&O uitvoerde naar aanleiding van het onderzoek. De midden-managers zijn daarbij belangrijk, om een team op afstand aan te sturen en de goede kant op te leiden. Maar het is op dit moment nog veel experimenteren, om te kijken hoe leiding geven op afstand het beste kan. Thuiswerken verplicht? Dat er een heleboel mensen zijn die niet thuis kunnen werken, werd al duidelijk tijdens de coronacrisis. Thuiswerken was nooit verplicht, maar wel een ‘dringend advies’ van het kabinet. Toch bleek tijdens elke lockdown dat meer dan de helft van het woon-werkverkeer in stand bleef. Wel was de relatief geringe afname goed genoeg om het grootste deel van de files op te lossen. Nu maatregelen los worden gelaten gaan er weer veel meer mensen naar werk, en zijn de files terug; vandaag zelfs de langste sinds het begin van de pandemie. Anders Reizen wil het woon-werkverkeer onder anderen indammen vanwege duurzaamheid. Al die auto’s, al dan niet stilstaand in de file, zorgen voor een heleboel CO2-uitstoot. De Ander Reizen-afspraken zouden in 2030 tot 50 procent CO2-reductie moeten leiden (ten opzichte van 2016), maar een rapport van CE Delft liet al zien dat de plannen niet zouden leiden tot genoeg afname. Daarop besloot Anders Reizen ook het zakelijk vliegen aan banden te leggen, maar in hoeverre deze afspraak na de pandemie stand houd moet nog blijken.