Rianne Lachmeijer 17 mei 2021, 18:35

Aandeelhouders stemmen steeds vaker voor het klimaat

Financiële instellingen spreken zich vaker uit voor het klimaat. Niet alleen in eigen ambities, maar ook op aandeelhoudersvergaderingen van de bedrijven waarin zij investeren. De steun van BP-aandeelhouders voor eisen van activistische aandeelhoudersgroep Follow This op het gebied van klimaat verdubbelde in vergelijking met 2019. En een paar dagen eerder werd een klimaatresolutie zelfs aangenomen tijdens de aandeelhoudersvergadering van olieconcern ConocoPhillips. De stemming tijdens de Shell-aandeelhoudersvergadering bevestigde deze trend.

Adobestock shell klimaatresolutie klimaatresoluties aandeelhouders follow this Mark van Baal hoopt dat meer dan 6 procent van de aandeelhouders de resolutie van Follow This steunt. Afbeelding: Adobe Stock.

Pensioenfonds Zorg en Welzijn (PFZW) stemde dinsdag voor een klimaatresolutie van activistische aandeelhoudersgroep Follow This en tegen het transitiebeleid van Shell. Daarmee wil het fonds Shell aanzetten te voldoen aan het Klimaatakkoord van Parijs. Het is voor het eerst dat het pensioenfonds dit doet, maar het is wel in lijn met de strategie zegt de woordvoerder. “Stemmen hoort bij onze rol als betrokken aandeelhouder. Dus naast engagement; in gesprek zijn met bedrijven, maken we ook gebruik van ons stemrecht.”

Vorig jaar stemde PFZW niet, omdat het pensioenfonds niet op de stoel van het Shell-bestuur wilde gaan zitten. “We stonden wel sympathiek tegenover de doelstellingen van Follow This, namelijk de versnelling van de energietransitie bij Shell en andere oliebedrijven, maar we vonden niet dat we als aandeelhouders precies moeten voorschrijven hoe dat moet gebeuren. We vonden dat Shell dat zelf moest doen. En dat doen ze dit jaar voor het eerst.”

Shell legt dit jaar een klimaatstrategie voor aan de aandeelhouders. Deze mogen een adviserende stem uitbrengen over die strategie. PFZW vindt dat de kortetermijndoelen om deze strategie te halen onvoldoende uit de verf komen, daarom stemt het pensioenfonds tegen deze strategie en tegelijkertijd vóór de resolutie van Follow This. “Wij denken dat de doelstellingen die Follow This van Shell vraagt in lijn liggen van de doelstellingen die Shell zelf formuleert, maar daar moet een tandje worden bijgezet.” De woordvoerder benadrukt dat PFZW blij is met de ambitie van Shell om klimaatneutraal te zijn in 2050, maar vindt dat het gas- en oliebedrijf concretere doelen voor de komende tien jaar moet stellen. Zo moeten ze minder focussen op CO2-compensatie en meer inzetten op hernieuwbare energie.

‘Naar de stembus’

Besturen van beursgenoteerde bedrijven zijn verplicht om jaarlijks minimaal een keer verantwoording af te leggen aan de aandeelhouders. Het stemrecht is afhankelijk van het aantal aandelen dat een belegger bezit. Grote aandeelhouders hebben hierdoor meer invloed dan de kleinere. Aandeelhouders mogen ook zelf zaken in stemming brengen, zoals Follow This doet met zijn klimaatresoluties. Meestal brengt een bedrijfsbestuur dan vooraf een stemadvies uit. Shell adviseert aandeelhouders tot nu toe om tegen de klimaatresoluties te stemmen.

Volgens internationale duurzaamheidsorganisatie PRI zien steeds meer beleggers het belang in van stemmen op aandeelhoudersvergaderingen of het gesprek aangaan met bedrijven. Vooral als het gaat om het klimaat. Tegelijkertijd verschillen zij daarin van aanpak.

Afgezwakte boodschap

Susheela Peres da Costa, mede-auteur van het PRI-rapport Making Voting Count, merkt dat sommige aandeelhouders tegen een resolutie stemmen, omdat zij hun bevoorrechte positie bij het bedrijfsbestuur niet willen verpesten. Zo spreken zij liever achter de schermen met een bedrijfsbestuur. “Het effect van dit soort dingen is dat de boodschap wordt afgezwakt”, zegt zij in een podcast over dit thema. En dat is een slechte zaak, helemaal als de aandeelhouder in kwestie het eens is met de resolutie. “Want het resultaat is dat de uitkomst van de stemming door het bedrijf en door anderen geïnterpreteerd kan worden als een indicatie dat aandeelhouders de resolutie over het algemeen niet steunen. Dat is een zeer slechte uitkomst voor jezelf, voor je collega's, maar uiteindelijk ook voor bedrijf in kwestie.”

De andere kant komt zij soms ook tegen: dat aandeelhouders in een overleg bijvoorbeeld een kritische vraag stellen, omdat een klant van hen ook aanwezig is. Dan verontschuldigen ze zich achteraf bij een bedrijf. Daarom vermoedt zij dat een deel van de gevoerde gesprekken en uitgebrachte stemmen alleen voor de bühne is. Tegelijkertijd merkt zij ook op dat er steeds meer aandeelhouders zijn die daadwerkelijk een verschil willen maken door te stemmen. Ook kent Peres da Costa een voorbeeld waarbij een bedrijf aandeelhouders juist aanmoedigde om vóór een resolutie van een activistische aandeelhouder te stemmen: Rio Tinto. “Dat willen we meer zien”, zegt zij. “Dat versnelt het proces enorm. En snelheid is natuurlijk van essentieel belang bij enkele van de problemen waarmee we nu te maken hebben.”

Daarom hoopt Peres da Costa dat aandeelhouders nog vaker hun stem uitbrengen op aandeelhoudersvergaderingen én transparanter zijn over hun aanpak en stemgedrag. Zij benadrukt dat aandeelhouders stemmen niet als laatste redmiddel moeten zien, maar als manier om hun mening aan het bedrijfsbestuur kenbaar te maken. “Dit is geen proces van investeerder versus het bestuur.”

Ondertussen bij Follow This

Follow This diende afgelopen jaren bij meerdere olie- en gasbedrijven klimaatresoluties in. Daarin benadrukt de activistische aandeelhouder dat een olie- en gasbedrijf ook verantwoordelijk is voor het gebruik van de olie en gas door klanten, de zogenaamde scope 3 emissies. (Naast de directere scope 1 en scope 2 emissies).

Steeds meer beleggers lijken de klimaatresoluties van de activistische aandeelhoudersgroep te steunen. Zo stemde bij de BP-aandeelhoudersvergadering 20,7 procent van de aandeelhouders voor de motie van Follow This tegenover 8,4 procent in 2019. Bij Shell stemde in 2020 14,4 procent van de aandeelhouders voor de resolutie tegenover 5,5 procent in 2018. En bij het Amerikaanse ConocoPhillips, waar Follow This voor het eerst een motie indiende, stemde direct 58 procent van de aandeelhouders voor.

Mark van Baal, oprichter van Follow This, geeft daarvoor twee verklaringen. “Ten eerste zijn steeds meer beleggers ervan doordrongen dat het volstrekt onvoldoende is wat de olie-industrie belooft.” Ten tweede gebruiken beleggers het als een manier om consequenties te verbinden aan de gesprekken die ze (achter de schermen) voeren met bedrijven.

Luister hier een podcast met Mark van Baal over een nieuwe koers voor de olie-industrie: 'Het moet én het kan'.

Stemgedrag aandeelhouders

APG, PGGM en Robeco zijn voorbeelden van beleggers die hun stemgedrag tijdens de BP-vergadering aanpasten ten opzichte van de keer hiervoor. Waar APG eerst tegen stemde, onthield het pensioenfonds zich dit jaar van stemming. PGGM stemde vorige keer niet, maar is nu voor de resolutie van Follow This. Ook Robeco veranderde van aanpak. Zo steunde het de klimaatresolutie bij BP, terwijl het zich eerder onthield van stemming. Daarnaast steunde Robeco soortgelijke voorstellen bij ConocoPhillips en Equinor. ‘We hebben dergelijke voorstellen gesteund als bedrijven geen heldere scope 1, 2 en 3 doelen hebben gesteld voor de lange, middellange en korte termijn en er daarnaast ook geen concrete implementatieplannen aan de aandeelhouders waren gepresenteerd via een ‘Say on Climate’ plan’, laat een woordvoerder schriftelijk weten.

Sommige aandeelhouders gaat het niet snel genoeg. Zo steunde Actiam de resoluties van Follow This bij Shell elke keer, maar heeft het nu geen aandelen meer. “De visie op wat nodig is en de wenselijke snelheid van implementatie, verschilt tussen Shell en Actiam. Vandaar dat we hebben besloten dat Shell momenteel niet past bij onze definitie van duurzaam beleggen”, legt Dennis van der Putten, Director Sustainability & Corporate Strategy uit.

Alle ogen op Shell

Ook bij Shell stemden meer aandeelhouders voor een klimaatresolutie van Follow This. Circa 30 procent van hen steunde de motie, terwijl het vorig jaar ruim 14 procent betrof. Vooraf hoopte Van Baal dat meer dan 6 procent van de aandeelhouders voor zijn resolutie zou stemmen. Dan zou volgens hem duidelijk genoeg zijn dat een grote groep beleggers vindt dat de huidige strategie niet scherp genoeg is. Nu de steun boven de 20 procent uitkomt is Shell onder de Britse wet voor ondernemingsbestuur verplicht om terug te keren naar de aandeelhouders om hun zorgen te bespreken.

“Ze zullen voor de derde keer terug naar de tekentafel moeten om doelen te stellen die echt in lijn zijn met het Klimaatakkoord van Parijs en dus ook echt hun investeringen te verschuiven, want daar gaat het natuurlijk om. Shell doet elke keer weer een kleine nieuwe belofte, het liefst over 2050. Vervolgens zeggen ze dat ze om die nieuwe strategie te implementeren nog wel even heel veel olie en gas nodig hebben. Daar is geen tijd meer voor en dat zien steeds meer beleggers. Zij zien dat we niks hebben aan mooie beloftes voor 2050, maar dat er nu wat moet gebeuren.”

Lees ook: Wat werkt beter voor verduurzaming: bedrijven buiten sluiten of ermee in gesprek gaan?

"Zonder kernenergie halen we de klimaatdoelen niet"

Kernion stapt daarmee in de markt die Atoomstroom in 2016 verliet. “Na de ramp bij Fukushima viel het draagvlak voor kernenergie helemaal weg en zijn ze gestopt”, zegt Rogier Spape (33), oprichter van Kernion. “Maar de laatste jaren komt dat draagvlak terug. Dat zie je in de media, de politiek en in onderzoeken onder consumenten.” Opvallend daarbij is dat het vooral jongeren zijn die kernenergie weer zien zitten. “Zij voelen niet de weerstand die oudere generaties voelen. Bij ouderen is kernenergie meer historisch beladen. Zij leggen het verband met kernwapens en de Koude Oorlog sneller.”Kernenergie is CO2-armDat het draagvlak voor kernenergie toeneemt komt volgens Spape doordat klimaatverandering en de strijd tegen CO2 hoger op de agenda staat. “Kernenergie is een CO2-arme vorm van energieopwekking die we heel goed kunnen gebruiken in de strijd tegen klimaatverandering. Niet in de laatste plaats omdat we het met zon en wind alleen niet gaan redden zolang we geen betaalbare en betrouwbare vorm van opslag hebben.” Een alternatief als waterstof is nog te klein om in die behoefte te voorzien. Daarnaast moet er een overschot aan groene stroom zijn om groene waterstof te kunnen maken. En tot die tijd is kernenergie ‘het missende stukje van de puzzel’, denkt Spape.Spape, die van huis uit econoom is, heeft een grote affiniteit met natuurkunde. Hij zette het bedrijf op samen met Martijn Baarda. “Wij delen onze passie voor de strijd tegen klimaatverandering. Daarom zijn we samen in kernenergie gestapt.” Hij ziet kernenergie dan ook nadrukkelijk als noodzakelijke aanvulling van hernieuwbare energie. “We hebben een energiebron nodig die ons van stroom voorziet als de zon niet schijnt en de wind niet waait. Zodra er voldoende aanbod van groene stroom is en we een betaalbare methode hebben om die energie voor de lange termijn op te slaan, dan zeggen we wat mij betreft kernenergie gedag. Maar totdat het zover is, denk ik dat we het heel erg nodig hebben.”Is er een markt voor kernstroom?Of er daadwerkelijk een markt is voor kernstroom moet nog blijken. “We zijn nog niet begonnen, maar we verwachten dat wel natuurlijk.” Daarbij baseren ze zich op hun eigen marktonderzoeken maar ook op de historische resultaten van Atoomstroom. “Die hadden op hun hoogtepunt 20.000 klanten.” Vergeleken met Vandebron, dat 200.000 klanten heeft, is dat weinig. “Het is een kleine steen in de vijver. We hebben niet de illusie dat we over vijf jaar een Vattenfall zijn.”Kernion gaat niet voor de klanten die zo goedkoop mogelijk energie willen kopen. “We gaan ons richten op mensen die al overtuigd zijn van het belang van kernenergie. We denken niet dat we mensen die pertinent tegen zijn kunnen overtuigen.” Ook moeten ze bereid zijn om iets meer te betalen want kernenergie is niet per se de goedkoopste optie. “Als het je echt om prijs gaat, dan kun je beter elk jaar van energieleverancier wisselen.”  Hoe groot is het draagvlakDe kernstroom die Kernion gaat leveren komt uit Nederland. “Van Borssele, dat is de enige centrale die nog draait. Borssele mag nog leveren tot 2033.” In de tussenliggende periode zou er een nieuwe kerncentrale bij kunnen komen denkt Spape. Met de oprichting van Kernion wil hij de kans daarop vergroten. “Het is nu aan de markt of er partijen zijn die de investering willen doen en een nieuwe reactor willen bouwen. Als Kernion gaan we dat niet doen, maar als wij veel klanten aansluiten is dat een mooie manier om te laten zien dat er maatschappelijk draagvlak is voor een nieuwe centrale.”Spape komt van Vandebron, dat lokaal opgewekte duurzame energie levert en te boek staat als een van de meest duurzame bedrijven van Nederland. “Voor mij is het geen onlogische overstap, van Vandebron naar Kernion. Mijn drijfveren zijn hetzelfde. Kernion heeft ook de ambitie om zo duurzaam mogelijke energie te leveren en daarmee de energietransitie te versnellen”, zegt Spape. “Kernenergie is CO2 arm en is een goede aanvulling op zon en wind, omdat het ons continu van energie kan voorzien. Want als de zon niet schijnt en de wind niet waait is er nog altijd een energiebron nodig die ons van stroom voorziet. Op dit moment zijn dat kolen- en gascentrales.”Emotie kan hoog oplopenHoe logisch het ook voelt voor Spape, toch moet hij zijn overstap nog vaak uitleggen. “Kernenergie roept bij mensen een emotie op. Rampen zoals Tsjernobyl en Fukushima komen snel naar boven.” Zelf had Spape ook even nodig om de waarde van kernenergie in te zien. “Als je mij vijf jaar geleden had gevraagd of we meer kernenergie moeten hebben, had ik ook geaarzeld. Maar als je je verdiept in de risico’s en onderzoekt wat er daadwerkelijk is gebeurd, valt het enorm mee.”Volgens Spape is kernenergie een van die onderwerpen waar de wetenschap en het maatschappelijk sentiment mijlenver uit elkaar liggen. “De WHO heeft onderzoek gedaan naar de langetermijn effecten van rampen als Chernobyl en Fukushima. Bij de ramp in Chernobyl zijn er dertig mensen door straling omgekomen, op lange termijn zullen dat drieduizend mensen zijn. Dat is natuurlijk verschrikkelijk. Maar kolencentrales stoten hun afval gewoon uit. Dat heeft volgens wetenschappelijk onderzoek tot 50 tot 100 miljoen doden geleid in de afgelopen vijftig jaar. Dat gaat geleidelijk, dus dat zie je niet zoals een kernramp. Daarom willen mensen liever naast een kolencentrale wonen dan naast een kernreactor. Dat is een discrepantie die onderbelicht is. “Kernafval grootste uitdagingVolgens Spape is het afval dat bij de productie van kernstroom vrijkomt het belangrijkste argument om tegen te zijn. “Het is de grootste uitdaging voor kernenergie. Maar het is een acceptabel nadeel want de hoeveelheid is ontzettend beperkt. Borssele produceert in een jaar tijd drie kubieke meter kernafval dat radioactief blijft. Bovendien zijn er ook andere sectoren die kernafval produceren zoals de zorg. Er moet dus sowieso een oplossing komen, ongeacht of we meer kernenergie gaan opwekken.”Zonder het te willen bagatelliseren denkt Spape dat het afvalprobleem bovendien dankzij innovatie in de toekomst kleiner wordt. “Er zijn nieuwe reactoren die het kunnen gebruiken als brandstof waardoor het restproduct nog maar enkele honderden jaren radioactief blijft. Maar dat is wel nog toekomstmuziek.”EnergiemixVolgens Spape weegt het voordeel van CO2 vrije energieproductie op tegen de nadelen. Bovendien is het weinig zinvol om op deze manier naar energiebronnen te kijken. “Want aan elke energiebron die je in isolement beschouwt zit, als je het goed bekijkt, een waslijst aan nadelen. De discussie zou meer moeten gaan over hoe we klimaatverandering kunnen oplossen en welke mix aan bronnen we daarvoor nodig hebben.”En volgens Spape is kernenergie daarin onmisbaar. “Klimaatwetenschapper André Faaij heeft onderzocht dat als we alle plannen voor het opwekken van wind en zon voor CO2 opslag uitvoeren, dat we de klimaatdoelen van 2050 kunnen halen. Maar dan moet alles slagen, terwijl de weerstand tegen windmolens en zonnepanelen toeneemt. Het is een enorm complexe puzzel en zon en wind zijn niet het enige antwoord. Kernenergie is onderdeel van die oplossing in Nederland.”Lees ook: Tsjernobyl wekt weer energie op, maar nu wel duurzaam