Redactie Change Inc. 23 december 2022, 09:14

Lees-, kijk-, luister- en doe-tips voor tijdens de feestdagen

Alhoewel de griepgolf om ons heen slaat, is kerst 2022 de eerste van dit decennium zonder lockdownregels. Maar zijn het niet de sociaal beperkende maatregelen, dan is het wel het ellendige weer dat ons massaal binnenhoudt. Daarom presenteert het team van Change Inc. zijn (uiteraard duurzaamheidsgerelateerde) tips om de donkere dagen door te komen.

Bang om je te vervelen? Met deze tips kom je de kerst wel door | Credits: Adobe Stock

Redacteur Hidde: Entangled Life: How Fungi Make Our Worlds, Change Our Minds & Shape Our Futures – Merlin Sheldrake

“Ten eerste: wat een geweldige naam heeft deze auteur. Precies zo’n naam die je zou verwachten bij iemand die zijn leven aan paddenstoelen en schimmels wijdt. Anyway, dit boek neemt je mee in de wondere wereld van schimmels (ofwel fungi), de sleutelrol die ze spelen in ecosystemen, hoe ze onze geest kunnen verruimen en de enorme (duurzame) potentie die ze hebben. Zo ‘eten’ ze plastics, olie en pesticiden, stellen ze bomen in staat om elkaar te helpen en lenen ze zich uitstekend als bouwmateriaal van de toekomst.”

Redacteur Romy – De Klimaatverkenner

“Door de stijging van de zeespiegel liggen grote delen van Nederland al onder water. Althans, als we de dijken even wegdenken. We bouwen ons massaal in en gaan ervan uit dat de dijken ons blijven beschermen. Maar wat als dat niet meer kan? Documentairemaker Nicolaas Veul loopt in De Klimaatverkenner op de troepen vooruit. Hij verkent onze toekomst en dat leidt hem naar Noorwegen. Het land is volgens onderzoek niet alleen een van de beste plekken is om te wonen, maar ook om de klimaatcrisis te overleven. Ligt daar onze toekomst?”

De Klimaatverkenner is te zien op 2Doc

Redacteur Anna Roos: Groene modefilters

“Na twee jaar video-meeten in keurig colbertje plus sweatpants (buiten beeld) zijn thuiswerkers zoals ik een beetje lui geworden. De kledingwinkels lijken ineens zo ver weg en dat heeft tot denken aangezet: heb ik die 46 nieuwe kledingstukken per jaar wel nodig?

Ik koop nu al 10 jaar geen ‘fast fashion’ (lees: slecht voor mens, dier, aarde) – enkel tweedehands, vintage (ouder dan twintig jaar) óf duurzaam-nieuw en dat is best ingewikkeld. Daarom was ik blij met de ontdekking van het jaar: duurzame vergelijkingssites! Met de app ‘Renoon’ kun je scrollen zonder schuldgevoel. Volgens Renoon vind je er alleen duurzame mode. Iets minder intuïtief maar rigoureuzer qua beoordeling is Good On You. Je kunt er zien hoe goed je lievelingsmerken scoren op duurzaamheid.”

Redactiechef Teun: Overblijvers

“De gouden ontdekking van dit najaar zijn de Overblijvers van de Albert Heijn. De supermarkt introduceerde dit concept om voedselverspilling tegen te gaan. Via de app reserveer je een ‘verrassings-, vegetarisch, of bakkerij-pakket’ voor een bedrag van 4,95 euro. Aan het eind van de dag haal je je pakket (minimaal ter waarde van 14,95 euro) op dat vol zit met dagverse producenten die de houdbaarheidsdatum naderen. Lekker goedkoop dus. Maar vooral leuk dat er weer een beroep op je creativiteit wordt gedaan, doordat je wordt gestimuleerd om te koken met de dingen die je hebt. Voor iedereen die een vriezer heeft of weet hoe eenvoudig het is om een soep te maken, absoluut een aanrader.”

Algemeen directeur Yoeri: Better Time Stories

“Niet direct gelinkt aan duurzaamheid, maar wel belangrijk: Better Time Stories werd eind september door Prinses Laurentien gestart. Dit project heeft een welkomstpakket samengesteld van vijf tweetalige Oekraïense kinderboeken. Oekraïense families in Nederland en Duitsland kunnen zo’n pakket van vijf boeken aanvragen. Anderen kunnen een pakket financieren door de waarde (15 euro) te doneren aan Better Time Stories.

De boeken komen met de unieke functionaliteit dat achtergebleven familieleden een audioversie kunnen inspreken. Zo kunnen de kinderen (3 tot 7 jaar) weer voorgelezen worden door hun vader, broer, of grootouders die nog in Oekraïne zijn. Aanvragen of doneren? Dan kan hier!“

Redacteur André: A life on our planet, David Attenborough, Netflix

“Wie deze documentaire bekijkt snapt hoe de mens in de afgelopen decennia bezig is geweest zichzelf, de natuur en de aarde te vernietigen. Sir David Attenborough is de beroemdste bioloog en maker van natuurdocumentaires ter wereld. Ter gelegenheid van zijn 94ste verjaardag heeft hij een boek en een documentaire gemaakt over zijn leven en over de natuur op aarde. De film draaide in de bioscoop en is ook te zien op Netflix. Hij toont zowel de prachtigste als de meeste schokkende beelden. Je ziet dat stropers op gorilla’s jagen, dat walvissen gedood worden, dat het regenwoud gekapt wordt en dat de oceanen worden leeggevist. Hij laat zien hoe de amazone in 2030 verandert in een droge savanne en dat er binnenkort in de zomer geen ijs meer op de noordpool drijft. Maar hij laat ook zien hoe we dit alles kunnen stoppen en anders moeten gaan leven om de planeet te redden. Er is dus nog hoop.”

Redacteur Kaz: Boekentip Natuuramnesie – Marc Argeloo

“Hoe zag de natuur er vroeger uit? En dan niet de natuur ten tijde van de dinosauriërs, of in de laatste ijstijd, maar zeg zo’n honderd jaar geleden. De natuur waar je oma en opa doorheen liepen. Volgens Marc Argeloo hebben we daar nauwelijks een beeld van. En dat is een probleem. Velden vol zoemende insecten verdwijnen in rap tempo. Maar omdat we weinig herinneringen hebben aan hoe groot de soortenrijkdom ‘vroeger’ was, komen we ook niet in actie om die te beschermen. Zelfs wetenschappers kijken met een historisch beperkte bril naar de natuur. De meeste onderzoeken naar biodiversiteit gaan niet verder dan 30 tot 40 jaar terug in de tijd, omdat cijfers van langer geleden ontbreken. Daarom pleit Argeloo voor een grotere rol van historisch en archeologisch onderzoek voor het begrijpen van de natuurlijke wereld. Het boek neemt je mee terug in de tijd – langs uitgestorven en vergeten dieren, door natuurhistorische collecties in musea en naar literaire verslagen van schrijvers uit vroegere, groenere tijden.”

Projectmanager Judith: Platform & streamingdienst Waterbear

“De winter is van start en wat is het dan heerlijk om af en toe op de bank te kruipen met een film of serie. Wordt het Netflix, NPO, Pathé Thuis of Disney? Een romantische film, spannende thriller of een fijne kerstfilm? Genoeg opties en vooral ook genoeg vermaak. Maar ben je op zoek naar wat meer educatieve series en films, neem dan eens een kijkje op Waterbear. Waterbear is een platform en streamingdienst met films, series en documentaires op thema’s als klimaatverandering, biodiversiteit, gelijkheid en circulariteit. Geheel gericht op ‘the future of our planet’ zoals ze het zelf noemen. En dat helemaal gratis! Daarnaast kun je direct doneren, petities tekenen, je inschrijven voor vrijwilligersprojecten en in contact komen met NGO’s. Dus sla kerstfilm nummer 7 een keer over en neem een kijkje op Waterbear. Goed voor de planeet en goed voor de eigen karmapunten!”

Schrijf je in voor onze nieuwsbrief: iedere dag rond 07.00 uur het laatste nieuws

Wil jij iedere ochtend rond 7 uur het laatste nieuws over duurzaamheid ontvangen? Dat kan! Schrijf je hier in voor onze dagelijkse nieuwsbrief.

Deel dit bericht op

Aansluitend Artikel

Dit is de impact van vuurwerk op het milieu

De afgelopen jaren legde het kabinet tijdens de coronapandemie een vuurwerkverbod op. De maatregel werd genomen om de ziekenhuizen naast de coronapatiënten niet nog meer te belasten. Jaarlijks belanden er namelijk zo’n 630 vuurwerkslachtoffers rond oud en nieuw op de eerste hulp. Het landelijke verbod is inmiddels van de baan. Hoewel er dit jaar een motie voor een algeheel verbod werd ingediend, is deze er door gebrek aan stemmen niet gekomen. Wel kondigden twaalf gemeenten in Nederland een verbod voor zwaar vuurwerk aan. In Amsterdam, Rotterdam, Schiedam, Haarlem, Bloemendaal, Heemstede, Apeldoorn, Nijmegen, Heumen, Mook en Middelaar, Soest en Utrechtse Heuvelrug moeten inwoners het doen met sterretjes, knalerwten, trektouwtjes en grondbloemen. Wat levert een vuurwerkverbod op voor het milieu? Knalvuurwerk en siervuurwerk Bij het afsteken van vuurwerk komen zware metalen en fijnstof vrij. Hoeveel dat precies is, verschilt per vuurwerksoort. Er is een onderscheid tussen knalvuurwerk en siervuurwerk. Knalvuurwerk bestaat vooral uit buskruit, en bij het afsteken ervan komt voornamelijk koolstofdioxide (CO2) en stikstofoxiden (NO en NO2) vrij. Omdat het bij knalvuurwerk om kleine hoeveelheden gaat, is het afsteken ervan minder schadelijk voor het milieu dan siervuurwerk. Siervuurwerk bevat namelijk naast fijnstof veel zware metalen die voor de kleur zorgen, zoals strontium, barium en koper. Die eerste twee metalen komen bijna uitsluitend door het afsteken van vuurwerk in het milieu. Onderzoek naar de schadelijke effecten van deze zware metalen is schaars, maar het is wel duidelijk dat deze metalen zich ophopen in het milieu, en uiteindelijk een negatief effect hebben op mens en natuur. De gevaren van fijnstof De fijnstof die vrijkomt bij het afsteken van siervuurwerk is ook niet bevorderlijk voor onze gezondheid. Omdat de deeltjes tot diep in de longen kunnen doordringen kan het ontstekingen, astma, chronische bronchitis en hart- en vaatziekten veroorzaken, zo schrijft het RIVM. In Nederland bestaat er daarom een dagwaarde voor fijnstof. Dat is een norm waar het fijnstofgehalte in de atmosfeer niet overheen mag gaan. De dagwaarde in Nederland is 50 microgram per kubieke meter. In een stad als Utrecht is de gemiddelde fijnstofwaarde per dag 21 microgram per kubieke meter. Rond de jaarwisseling kan de fijnstofwaarde soms wel 50 keer zo hoog liggen: zo’n 1.000 microgram per kubieke meter. Maar deze twee waardes zijn eigenlijk niet met elkaar te vergelijken. Een dagwaarde is een gemiddelde en geen piekwaarde. De dagwaarde rond oud en nieuw is ongeveer drie keer hoger dan op een doorsnee dag. Van al het fijnstof dat in een heel jaar in de atmosfeer komt, is ongeveer één procent afkomstig van vuurwerk. De Onderzoeksraad schreef hierover in 2017: “Omdat consumenten eenmaal per jaar vuurwerk mogen afsteken, is de bijdrage aan het jaartotaal van fijnstofemissies gering.” 10.000 vrachtwagens 40 keer om de aarde Eén procent van al het fijnstof lijkt misschien niet zo veel, maar in 2019 was de jaarlijkse fijnstofuitstoot in Nederland zo’n 27 miljoen kilo. Dat betekent dat wij met oud en nieuw zo’n 250.000 kilo fijnstof de lucht in schieten. Ter vergelijking: daar kunnen 10.000 vrachtwagens zo’n 1,6 miljoen kilometer mee afleggen. Dat is veertig keer een rondje om de aarde. Sinds de komst van roetfilters (rond 2010) in de uitlaat van auto’s en vrachtwagens is de totale fijnstofuitstoot drastisch minder. Onderzoeker Norbert Ligterink legt uit dat de luchtkwaliteit sindsdien enorm is verbeterd, maar dat paasvuren en vuurwerk roet in het eten gooien: “De fijnstofemissies die vrijkomen bij het afsteken van vuurwerk zijn absurd hoog.” Illegaal vuurwerk Naast legaal vuurwerk worden er jaarlijks ook tientallen kilo’s illegaal vuurwerk afgestoken. Dit bestaat vaak uit samengestelde vuurwerkpakketjes en toegevoegde stoffen die niet te traceren zijn. Daarom kan illegaal vuurwerk juist nóg schadelijker zijn dan legaal vuurwerk. Lees meer: Luchtvervuiling zorgt voor meer Europese doden dan COVID-19 Vuurwerkverbod afgelopen jaar Volgens cijfers van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport is het verschil tussen een vuurwerkverbod en geen verbod voor het milieu duidelijk te zien. Naast dat er 70 procent minder vuurwerkslachtoffers waren, was er ook een forse daling in luchtvervuiling te zien. Tijdens de jaarwisseling van 2019 en 2020 was de fijnstofpiekwaarde 600 microgram; tijdens de jaarwisseling van 2020 en 2021 was dat 250 microgram. Hoeveel een verbod daadwerkelijk zal helpen om het milieu te sparen, hangt volgens Milieu Centraal af van de handhaving. Tegen Vanafhier zegt woordvoerder Paulien van der Geest: "De winst die we boeken hangt af van hoeveel illegaal vuurwerk er straks toch de lucht in gaat en hoeveel professioneel vuurwerk er wordt afgestoken." Lees ook: Luchtvervuiling Nederland ondergeschoven kindje in klimaatdebat Impact op dieren Naast alle effecten op het milieu heeft vuurwerk ook een effect op dieren. Uit een recent onderzoek van het Nederlandse Instituut voor Ecologie (NIOO-KNAW) en het Max Planck Instituut voor diergedrag blijk dat wilde vogels nog dagen van slag zijn. De dieren hebben dagen nodig om de effecten van vuurwerk te verwerken. Onderzoekers volgden acht jaar lang vier soorten ganzen met zendertjes. Tijdens het vuurwerk verlieten de ganzen direct hun slaapplaats en gingen op zoek naar een andere plek, op grotere afstand van mensen. Ze vlogen daarvoor wel 500 kilometer ver. Dagen na de knallen en op de nieuwe plek bleven de dieren nog onrustig. De onderzoekers doen daarom een pleidooi voor een vuurwerkverbod in de buurt van belangrijke vogelrustplaatsen. Een deel van dit artikel verscheen eerder op Change Inc. Schrijf je in voor onze nieuwsbrief: iedere dag rond 07.00 uur het laatste nieuws Wil jij iedere ochtend rond 7 uur het laatste nieuws over duurzaamheid ontvangen? Dat kan! Schrijf je hier in voor onze dagelijkse nieuwsbrief.