Kantoorlichten die de hele nacht aanstaan om inbraak te voorkomen, bedrijfslogo’s die ‘s nachts lichtgeven voor nét dat beetje extra reclame. Al die dingen dragen bij aan de lichtvervuiling waar Nederland kampioen in is. En die heeft grote gevolgen.
‘Meer dan de helft van de dieren is ‘s nachts actief’, zegt Annie van de Pas. ‘Zij worden ernstig verstoord door al dat licht. Sommige vlinders kunnen niet meer paren, vogels komen niet aan op hun overwinterplek doordat ze onderweg verdwalen. Licht heeft een flinke impact op alle ecosystemen om ons heen.’
Van de Pas is directeur van de Natuur en Milieufederaties (NMF), die elk jaar de Nacht van de Nacht organiseren om mensen bewust te maken van het belang van donker. Dit jaar, op zaterdag 24 oktober, wordt er extra aandacht gevraagd voor de invloed op nachtdieren. Van de Pas: ‘Wij kunnen onze gordijnen dichtdoen om het donker te maken. Dieren niet.’
Nachtdieren zijn voor de mens grotendeels onzichtbaar, maar ze spelen een belangrijke rol in het ecosysteem. Ook de mens is daarvan afhankelijk, legt Van de Pas uit. Een groot deel van ons voedsel bestaat immers uit planten die door insecten worden bestoven. Naast bijen zijn dat bijvoorbeeld ook nachtvlinders. ‘We kunnen wel zelf bestuivers gaan uitzetten, maar dat is een stuk duurder.’
Vals gevoel van veiligheid
Uit eerder onderzoek door NMF bleek dat zeker 71 procent van de bedrijven onnodig licht aanhoudt in de nacht. Ze doen dat vaak voor de veiligheid, zegt Van de Pas. ‘Maar inbrekers zijn juist gebaat bij licht, dat ze nodig hebben om iets te kunnen zien. Het is een vals gevoel van veiligheid. De politie beaamt dat.’
Een alternatief zijn sensoren die licht laten aanspringen op beweging: ‘Dat schrikt daadwerkelijk af.’
Nee, ze pleit niet voor volledig donkere straten en bedrijventerreinen, benadrukt Van de Pas. Wel voor een bewuste afweging over óf licht nodig is, en zo ja, wélk licht dan.
Ook de richting en de felheid van het licht maken namelijk veel uit. Warm licht, met een lage Kelvin-waarde, zorgt voor minder lichtvervuiling dan fel licht. En lampen die omhoog of naar voren schijnen, hinderen nachtdieren meer dan lampen die omlaag schijnen. Door de NMF opgeleide ‘Nachtwachters’ moeten zowel huishoudens als bedrijven helpen om goede keuzes te maken.
Honderden miljoenen kilowattuur per jaar
Eerder waren bedrijven vooral geïnteresseerd in het onderwerp om energie te besparen. Nu vrijwel overal ledverlichting wordt gebruikt, is dat minder, merkt Van de Pas. Desondanks kost onnodige verlichting ons land veel energie. NMF schat dat het jaarlijks om enkele honderden miljoenen kilowattuur aan stroom gaat: grofweg het jaarverbruik van 150.000 huishoudens.
Onder meer boorplatforms en de glastuinbouw (‘Hun kassen kun je vanuit de ruimte nog zien’) zijn grote veroorzakers van lichtvervuiling. Toch zijn bedrijven lang niet de enige boosdoeners. Van de Pas: ‘Uiteindelijk zit iedereen in een systeem waarin we ooit heel dankbaar zijn geweest voor de uitvinding van het kunstlicht, maar dat nu is doorgeslagen. Dat heeft invloed op de biodiversiteit, maar ook op bijvoorbeeld onze eigen slaap.’
Steeds meer mensen zijn zich daar bewust van, merkt NMF. Maar in tegenstelling tot in veel andere landen is er in Nederland nauwelijks beleid voor lichtvervuiling. ‘Ons land heeft ontzettend veel economische activiteit op een soort postzegel. Dan ontstaat al snel lichtvervuiling. Zowel bedrijven als huishoudens en politiek kunnen daar iets aan doen.’
Lees ook:
- Nieuwbouw wordt steeds groener, maar juist in bestaande wijken valt veel winst te behalen voor biodiversiteit
- Opmerkelijk: Miljoenen burgerwetenschappers helpen steeds vaker biodiversiteit in kaart brengen
- Hoop voor herstel biodiversiteit ligt bij positieve kantelpunten voor duurzame energie, voedsel en financiën
