Hannah van der Korput
30 januari 2024, 11:19

Wie is er, met deze voordelen, níét voor een duurzamer voedselsysteem?

Een duurzamer voedselsysteem kan samenlevingen tot wel 10 biljoen dollar opleveren (ongeveer 9,2 biljoen, ofwel 9.200 miljard euro). Ook biedt het voordelen voor de menselijke gezondheid én verlicht het de klimaatcrisis. Dat schrijven economen en wetenschappers aangesloten bij de Food System Economics Commission (FSEC).

Getty Images 1271598748 Het onderzoek van FSEC wordt gezien als de meest uitgebreide studie naar de voedseleconomie tot nu toe. | Credits: Getty Images

Het onderzoek van FSEC wordt gezien als de meest uitgebreide studie naar de voedseleconomie tot nu toe. De conclusie is hard: de kosten van het huidige voedselsysteem, bijvoorbeeld voor het milieu en de zorg, wegen niet op tegen de baten. Dat wil zeggen dat het voedselsysteem radicaal op de schop moet.

Milieu-impact

Voedselsystemen zijn verantwoordelijk voor een derde van de mondiale uitstoot van broeikasgassen. Dat leidt tot klimaatverandering, wat nadelig is voor boeren wereldwijd. Door warmer en extremer weer neemt de kans op mislukte oogsten toe.

Uitgebreid onderzoek

Het onderzoek richt zich op twee scenario’s. Scenario één schetst wat er tegen 2050 zal gebeuren als beleidsmakers alle huidige beloften nakomen. De voedselonzekerheid blijft enorm. Waar in sommige delen van de wereld 640 miljoen mensen ondergewicht zullen hebben, zal aan de andere kant obesitas wereldwijd met 70 procent toenemen. De enorme uitstoot die gepaard gaat met de voedselproductie zal niet afnemen, waardoor de aarde nog verder opwarmt.

Het kan ook anders. In scenario twee laten economen zien dat door beter beleid en betere praktijken ondervoeding tegen 2050 is uitgeroeid. 174 miljoen levens kunnen worden gered van voortijdige sterfte als gevolg van chronische ziekten die samenhangen met voeding. Voedselsystemen zouden tegen 2040 netto koolstofputten kunnen worden. De opwarming van de aarde kan daardoor onder het limiet blijven van 1,5 graden. Ook kan 1,4 miljard hectare land kan worden beschermd en het verlies aan biodiversiteit worden teruggedraaid. Boeren over de hele wereld zouden voldoende verdienen.

Baten

De transformatie van de voedselketen kost geld. Maar volgens FSEC-commissaris Hermann Lotze-Campen levert het veel meer op. “De kosten van het verwezenlijken van deze transformatie – geschat op het equivalent van 0,2 tot 0,4 procent van het mondiale bbp per jaar – zijn klein in verhouding tot de miljardenvoordelen die het zou kunnen opleveren. Voedselsystemen zijn een uniek krachtig middel om tegelijkertijd mondiale klimaat-, natuur- en gezondheidscrises aan te pakken – en tegelijkertijd een beter leven te bieden aan honderden miljoenen mensen.”

De uitdaging frontaal aangaan

De studie is volgens Ottmar Edenhofer, ook verbonden aan het FSEC, een uitnodiging voor beleidsmakers om de voedseltransitie vorm te geven. “In plaats van onze toekomst te verhypothekeren en oplopende kosten op te bouwen die leiden tot hoge verborgen gezondheids- en milieukosten die we later zullen moeten betalen, moeten beleidsmakers de uitdaging van het voedselsysteem frontaal aangaan.”

Lees ook:

Architect ontwerpt parkeergarage van oude windmolenwieken

Windmolens die aan het einde van hun levensduur zijn gekomen, zijn voor een groot deel goed te recyclen. Met name de mast en de elektrische onderdelen zijn relatief eenvoudig uit elkaar te halen en in te zetten voor nieuwe toepassingen. Maar bij wieken gaat dat lastiger. Die zijn van materialen gemaakt die niet alleen licht, maar ook erg robuust zijn. Er komt vaak een samenstelling van bepaalde vezels en een hars bij kijken, wat lastig is om weer uit elkaar te krijgen. Daarom belanden veel windmolenwieken tegenwoordig nog op de afvalhoop. Robuust materiaal Een gotspe, vindt de Zweedse architect Jonas Lloyd. De robuustheid van windmolenwieken vindt hij juist een kwaliteit die niet verloren zou moeten gaan. Toen er in het Zweedse plaatsje Lund een parkeergarage gebouwd moest worden, maakte hij zich dan ook hard voor een ontwerp dat gebruik maakt van afgedankte windmolenwieken. Zijn ontwerp bestaat uit de wieken van een ontmanteld windmolenpark in eigendom van Vattenfall. Open muren Volgens Lloyd zijn windmolenwieken perfect om te gebruiken voor het ontwerp van een parkeergarage. De muren van parkeergarages moeten namelijk voor een groot deel open zijn, zodat de kans op brand en explosies wordt geminimaliseerd. Normaal worden er voor zulke constructies staal en beton gebruikt, bouwmaterialen met een hoge ecologische voetafdruk. Nu krijgen niet alleen oude materialen een tweede leven, maar worden er ook nieuwe grondstoffen bespaard. Naast de muren van windmolenwieken, maakt de architect ook gebruik van groene muren die insecten moeten aantrekken. Het dak wordt vol gelegd met zonnepanelen en de daarmee opgewekte energie wordt opgeslagen in batterijen. Die energie kan worden gebruikt om elektrische voertuigen op te laden die in de garage geparkeerd zijn. Harde cijfers over de duurzaamheidswinst, evenals het aandeel van de parkeergarage dat met afgedankte wieken wordt gemaakt ten opzichte van conventionele bouwmaterialen, zijn niet gecommuniceerd door het architectenbureau. Hergebruik van wieken Er lopen meer initiatieven om te voorkomen dat windmolenwieken op de schroothoop belanden. Vattenfall zelf claimt als doel te hebben gesteld dat in 2025 en 2030 respectievelijk 50 en 100 procent van de wieken moeten worden gerecycled. Ze kunnen volgens het bedrijf dienen als geraamte voor zonnepanelen, andere soort bouwmaterialen en ook als grondstof voor ski’s. Windmolenbouwer Vestas heeft een manier gevonden om het composiet (de samenstelling van grondstoffen) in wieken makkelijker uit elkaar te kunnen halen. Dat maakt andere toepassingen mogelijk dan wanneer de wieken als geheel gebruikt moeten worden. Ook werken Amerikaanse onderzoekers aan hars voor windmolenwieken die gemaakt wordt met biobased materialen en die bovendien makkelijk recyclebaar is. Windmolenontwikkelaars kunnen de lijm ‘depolymeriseren’ (polymeren ontbinden tot monomeren), zonder daarbij veel energie te gebruiken of vervelende chemicaliën te hoeven inzetten. Lees ook: Drama voor Nederlandse plasticrecycling: Umincorp failliet en andere bedrijven in noodWindmolenbouwer Vestas gaat windturbines maken van emissiearm staalBron van grondstoffen in aantocht als EV-batterijen op grote schaal worden gerecycled