CHANGE ENERGY

“Duurzaam en betaalbaar kunnen hand in hand gaan, ook in de energievoorziening van de toekomst”

Janneke Hermes, Gasunie

Gasunie investeert voor werkende waterstofrotonde  

Na de doorbraak van zonne- en windenergie lijkt waterstof de volgende doorbraak te worden op de energiemarkt. Gasunie is bereid 1,5 miljard euro te investeren om het Nederlandse gasnetwerk geschikt te maken voor het grootschalige transport van waterstof. Maar andere partijen moeten ook hun steentje bijdragen. Én we mogen van Gasunie-cfo Janneke Hermes de betaalbaarheid van de energievoorziening niet uit het oog verliezen.  

Gasunie bestaat sinds 1963, vier jaar nadat het enorme gasveld bij het Groningse Slochteren werd ontdekt. “Sindsdien werken we elke dag aan een betrouwbare energievoorziening. Dat willen we blijven doen, ook nu de gasproductie sterk terugloopt”, zegt chief financial officer Janneke Hermes van Gasunie. “We willen de energietransitie versnellen zodat we ook in de toekomst een betrouwbare en betaalbare energievoorziening hebben in Nederland.” Om meteen te benadrukken: “De betaalbaarheid mogen we niet uit het oog verliezen.”  

De missie van Gasunie is helder: Een CO2-neutrale energievoorziening in 2050. Die missie ligt in lijn met de Europese ambities en het Nederlandse klimaatakkoord. In de energietransitie zet Gasunie in op vier speerpunten: waterstof, groen gas, warmte-infrastructuur en CCS (carbon capture and storage). Waterstof wordt een grote toekomst toegedicht, maar andere zaken leggen ook gewicht in de schaal. Waterstof is ook ‘niet de heilige graal’, meent Hermes. “Als we het klimaatakkoord willen halen, zullen we álles moeten doen.”  

De essentie is, zo betoogt Hermes, dat de energievoorziening betrouwbaar, duurzaam en betaalbaar blijft. “Daarvoor moeten we alles uit de kast trekken: zonne- én windenergie, warmtetechnologieën, maar ook groen gas, waterstof en CCS.” 

Groen Gas 

“Volgens het klimaatakkoord moeten we in 2030 2 miljard kuub groen gas hebben. Dat is goed voor ongeveer 4 miljoen huishoudens”, zegt Hermes. Groen gas ontstaat door vergisting van mest bij boeren of, en daar zet Gasunie vooral op in, door vergassingstechnologieën als de zogenaamde ‘superkritische watervergassing’.  

Onder hoge druk en temperatuur wordt natte biomassa (bijvoorbeeld rioolslib) gescheiden in verschillende componenten, waaronder groen gas. Groen gas levert hiermee een bijdrage aan de versnelling van de energietransitie omdat het  past in de huidige energievoorziening.  

CCS 

CCS is naast groen gas een ander speerpunt. Het is een methode om fossiele energie en industrie CO2-neutraal te maken. De afkorting staat voor ‘carbon capture and storage’. Het idee is dat de CO2-uitstoot wordt afgevangen (bijvoorbeeld uit de schoorsteen van de industrie) en daarna via een pijpleiding wordt afgevoerd en wordt opgeslagen in een leeg gasveld. In 2010 sneuvelde een CCS-project in Barendrecht, nadat omwonenden zich tegen het initiatief hadden gekeerd.  

Met Energie Beheer Nederland en het Havenbedrijf Rotterdam werkt Gasunie aan een project om CO2 vanuit het havengebied naar lege offshore-gasvelden op de Noordzee te brengen. Een acceptabele oplossing zolang het bijdraagt aan de emissiereductie. “De gasvelden, die Gasunie op de Noordzee op de korrel heeft, zijn groot genoeg om vijftien jaar de CO2-uitstoot uit de Rotterdamse haven te herbergen. 

Waterstof  

Veel initiatieven en projecten, maar waterstof wordt als écht veelbelovend gezien. “Het is een markt die zich nog echt moet ontwikkelen”, zegt Hermes. “Als het om waterstof gaat, moeten we vóór de markt uit investeren in infrastructuur. We kunnen voor 1,5 miljard euro de huidige infrastructuur ombouwen tot een waterstofnetwerk.”  

“Voor de industrie kan het op redelijke termijn een blijvende oplossing zijn. De particuliere markt volgt. In het noorden hebben we als Gasunie al laten zien dat de hele keten werkt. Van de opwekking van groene stroom uit zonnepanelen, via elektrolyse, transport en opslag naar een tankstation voor waterstof. In het Groningse Zuidwending gebeurt het al, het is geen toekomstmuziek meer”, schetst Hermes. 

Ruimte op het netwerk 

Het netwerk van Gasunie is uitermate geschikt voor waterstof, stelt Hermes. “Ons aardgasnetwerk is uniek in Europa, omdat we een dubbel uitgevoerd netwerk hebben. Dat komt omdat we altijd twee gasstromen hebben getransporteerd. Laagcalorisch gas uit het Groningenveld, en hoogcalorisch gas uit alle andere velden. Nu de gaswinning in Groningen versneld wordt afgebouwd, kunnen we dat deel van het netwerk inzetten voor waterstof. In 2027 kunnen we een groot deel van een waterstofbackbone gereed hebben.”  

Er komt dus snel ruimte op het netwerk voor waterstof. “Het grote voordeel is ook dat de markt al is aangesloten op dat netwerk. Zowel consumenten als industriële afnemers hebben al een aansluiting op het gasnet.” 

Investeringen in waterstof  

Hermes verbindt wel een voorwaarde aan de investering van 1,5 miljard euro voor de operatie. “Dat geld geeft Gasunie niet uit zonder de zekerheid dat de vraag- en aanbodzijde van de markt worden gestimuleerd. Zo moet de onrendabele top op investeringen in elektrolyzers bijvoorbeeld met subsidies worden afgedekt.” 

Het groei- en herstelfonds van 20 miljard euro dat de ministeries van Financiën en Economische Zaken en Klimaat onlangs aankondigden, is voor een deel bestemd voor investeringen in waterstof.  

Of dat voldoende zekerheid biedt? Hermes reageert diplomatiek maar helder: “Duitsland heeft aangekondigd 9 miljard euro te investeren in waterstof. Frankrijk zei daarna: wij gaan dat minimaal matchen. En ook Boris Johnson zegt in Engeland ‘massively’ te zullen investeren. Het is zaak voor Nederland om de koploperspositie vast te houden. We moeten niet wachten tot de rest van Europa ons voorbijstreeft. Er moet dus echt geld bij. Het groei- en herstelfonds is mooi, maar we moeten nog afwachten in welke mate dat voor waterstof wordt aangewend. Ik zeg, we moeten gas geven!”  

NortH2 

Nederland zou gas geven als het ambitieuze NortH2-project daadwerkelijk van de grond komt. Samen met Shell en Groningen Seaports wil Gasunie in 2030 3 tot 4 gigawatt aan groene waterstof realiseren uit stroom van nieuwe windparken op zee, zo werd in juli aangekondigd. NortH2 is het grootste waterstof-initiatief in Europa.  

“NortH2 zit echt nog in de ontwikkelingsfase, daarin moeten we versnellen”, aldus Hermes. “Het is belangrijk om naar de hele keten te kijken. Productie, opslag en transport moeten allemaal geregeld zijn. We moeten een werkende waterstofmarkt creëren.” 

Van aardgasrotonde naar waterstofrotonde 

Waterstof is populair. Bestuurders, politici en ondernemers hebben er hun hoop op gevestigd. Zeker nadat het kabinet een grote draai maakte door de subsidieregeling voor de bijstook van biomassa in energiecentrales stop te zetten.  

Maar er zijn ook sceptici, zoals mensen die zeggen dat elektrolyse al honderd jaar bestaat en uitontwikkeld is. Het zou een niet efficiënte technologie zijn waarmee waterstof nooit op de grote schaal geproduceerd kan worden. “Dit is niet helemaal juist”, reageert Hermes. “Elektrolyse is geen uitontwikkelde technologie. Ja, het moet energie- en kostenefficiënter. Dat is met windparken ook gelukt. Die waren tien jaar geleden ook veel duurder.”  

Nederland heeft volgens Hermes alles in huis om van waterstof een grote economische sector te maken, die ook nog eens maatschappelijk zeer relevant is. “We hebben de Noordzee voor de windmolens, we hebben de infrastructuur voor het transport en de opslag, de havens voor import. Alles ligt op tafel om Nederland van aardgasrotonde naar waterstofrotonde te ontwikkelen.” 

Hoe zit de aardgasmarkt in elkaar?

Gasunie is een staatsbedrijf en heeft de hoofdinfrastructuur aangelegd voor het nationale en internationale transport van aardgas. De fijnmaziger distributie binnen steden en wijken is in handen van netwerkbedrijven als Liander en Enexis. Het aardgas zelf wordt gewonnen door de NAM (een joint venture van Shell en ExxonMobil) als het om het grote Groningenveld gaat, en door bedrijven als BP en Total waar het kleinere velden op land of op zee betreft. Gasterra is het bedrijf dat het aardgas uit Groningen verkoopt, maar ook gas uit Rusland en Noorwegen inkoopt. 


CHANGE Makers

Morgen wordt vandaag bedacht. De Change Community is een beweging van koplopers en toekomstmakers die samen de nieuwe economie vormgeven.