Sabine Sluijters 15 juni 2022, 14:53

De enorme potentie van energie uit zoet en zout water

Op de grens van zoet en zout water is energie te winnen. Met behulp van technologie wekt Redstack een continue stroom duurzame elektriciteit op. Bij de Afsluitdijk draait de eerste proefinstallatie ter wereld.

Pilot De proeffabriek van Redstack staat op de Afsluitdijk

Hier wekt het bedrijf met behulp van Reverse Electro Dialysis (RED) stroom op uit echt IJsselmeerwater en echt Waddenzeewater. Deze techniek laat zoet en zout water langs membranen stromen, die selectief deeltjes doorlaten. Daardoor ontstaat een positieve en negatieve zijde, vergelijkbaar met een batterij.

De fabriek aan de Afsluitdijk wekt duurzame stroom op voor een handvol huishoudens. Maar de potentie is enorm. “Voor 1 megawatt elektriciteit heb je 1 kubieke meter per seconde zoet en zout water nodig”, zegt Pieter Hack, oprichter van Redstack. “Ter vergelijking: zelfs in een droge zomer stroomt de Rijn met 3000 kuub per seconde de zee in. Dus als we de helft daarvan gebruiken kunnen we 1500 megawatt elektriciteit opwekken. Net zoveel als 2,5 kolengestookte energiecentrales kunnen. Maar dan zonder de schadelijke CO2-uitstoot.”

Pieter Hack studeerde milieutechniek en waterbehandeling aan de WUR en richt zich sindsdien op het implementeren en opschalen van milieu- en watertechnologie. Hack kwam 15 jaar geleden in aanraking met de RED. Hoewel de technologie zich toen nog amper op laboratoriumschaal bevond, wist Hack meteen dat dit een kansrijke methode was om duurzame energie op te wekken. In 2005 richtte hij Redstack op om de blue energy technologie naar de markt te brengen.

Hoe zorg jij voor een snelle verduurzaming?

Maar eerst willen we in Nederland de activiteiten uitbreiden. Door de bestaande installatie op de Afsluitdijk op te schalen. Dan kunnen we energie opwekken voor 50 huishoudens. Daarnaast willen we een proefinstallatie van 3 megawatt bouwen in Den Haag.

Maar zover is het nog niet. We moeten eerst nog de vergunning krijgen en ook de financiering is een uitdaging. Zo’n installatie is weliswaar wat groter dan de eerste pilotplant, maar kan nog niet commercieel draaien. Daar moet nog geld bij. Maar Rob Jetten heeft, toen hij nog Kamerlid was, met succes een motie ingediend voor implementatie en opschaling van blue energy. Die staat nog open.”

Wat drijft jou?

“Ik ben een ondernemende techneut en werk al mijn hele leven in de industriële watertechnologie. Toen ik deze techniek tegenkwam viel het kwartje meteen. Ik wil hiermee iets moois toevoegen aan de energietransitie.”

Welk doel heb je voor ogen?

“Ik wil ervoor zorgen dat er zo snel mogelijk minimaal 500 MW duurzame elektriciteit in Nederland, door een Blue Energy-centrale wordt opgewekt. En dat dit wereldwijd navolging krijgt. 500 MW is veel, een complete energiecentrale. Maar het is een derde van wat er in het Rotterdamse zou kunnen.”

Hoe realistisch is dat?

“Dat is een realistisch doel, anders zou ik er niet aan beginnen. En ook financieel moet het kunnen. We hebben berekend dat de stroom die we met een eerste centrale zouden opwekken 11 cent per kilowattuur zou kosten. Dat is duurder dan bijvoorbeeld windenergie. Maar in tegenstelling tot wind- en zonne-energie is blue energy volcontinue. En als je de windmolenstroom eerst moet opslaan, bijvoorbeeld in waterstof, dan is dat zeker drie keer zo duur. Op langere termijn, als er meer installaties staan, verwacht TNO dat de prijs zal dalen naar 5 cent per kilowattuur.”

Hoe duurzaam is blue energy-technologie?

“We voegen niks toe aan het water. Het enige dat we doen is de energie eruit halen die anders als een klein beetje warmte was vrijgekomen. Op onze proefinstallatie monitoren we samen met onder andere Deltares wat het effect is op de algjes en beestjes en kleine visjes die wellicht worden opgeslurpt. Dankzij het filtersysteem is dat effect minimaal en kunnen we zelfs in de Waddenzee, wat toch een beschermd natuurgebied is, zonder gevaar voor het ecosysteem een grote installatie bouwen. En als het op de Waddenzee kan, dan zal het in de Rotterdamse haven ook wel gaan.”

Waar ben je het best mee geholpen?

“Kort antwoord: geld. Rob Jetten moet nu de daad bij zijn eigen woord voegen. Daarnaast ben ik voor het bedrijf op zoek naar mede investeerders. We praten met een Nederlandse en buitenlandse participatiemaatschappijen en buitenlandse aannemers die water en energiecentrales bouwen.”

Wanneer staat de installatie in Den Haag er?

“In 2023 en 2024 wil ik bouwen en eind 2025 zal ergens tussen de rioolwaterzuivering en de Scheveningse haven een Blue Energy-installatie komen. Het zijn nu geen wereldwonderen meer, geen grensverleggende technologieontwikkeling, die fase hebben we achter de rug. Nu zijn het gewoon technische projecten.”

Schrijf je in voor onze Newsbreak: iedere dag rond 12 uur het laatste nieuws

Wil jij iedere middag rond 12 uur het laatste nieuws over duurzaamheid ontvangen? Dat kan! Schrijf je hier in voor onze Newsbreak.

Waarom getijdenenergie een cruciaal onderdeel van het toekomstig energiesysteem is

Hoe draag jij bij aan snelle verduurzaming? “Innovatie is gaaf, maar ik ben wel een realist en geen wereldverbeteraar. Uiteindelijk moet er wel geld verdiend worden met een technologie. Toen ik nog bij Essent/Powerhouse werkte zag ik al dat de voorspelbaarheid van getijdenenergie een belangrijke toevoeging kan zijn in het toekomstige energiesysteem. Want zon en wind laten zich lastiger voorspellen dan de energiebronnen die we op het water kunnen vinden. Het is een complementair systeem. Getijdenenergie alleen is niet de oplossing, en zon en wind ook niet. Ik geloof heilig in de samenwerking. Het getij is een cyclisch proces dat heel goed samen kan werken met andere energiebronnen. Wij zijn niet het antwoord op alle problemen maar wel een kans voor eiland- en kustgemeenschappen zoals in Indonesië. 17.000 eilandjes waarvan een groot deel in energiearmoede leeft. Wij mikken op turbines die handzaam zijn: ze moeten in een standaard zeecontainer passen. Dat betekent dat ik een competitief voordeel heb op partijen die hele zware turbines leveren want die kun je niet overal op de wereld brengen. Ik zit dus in de niche van de niche. Een Tocardo T-1 turbine van 7 ton is geschikt om 100 Nederlandse huishoudens van energie te voorzien. Dus een aantal turbines is al voldoende voor een heel dorp. Voor Indonesië of de Filippijnen is dat heel geschikt." Waarom worden ze dan niet gekocht? "Dit is bewezen technologie. Wij demonstreren al meer dan tien jaar dat het werkt. Ik lig er soms wel wakker van dat we niet dagelijks turbines de wereld over sturen of lokaal laten assembleren. Maar dat is natuurlijk ook een geldkwestie. Wij hebben ook schaal nodig om de turbines goedkoper te maken. En dit zijn niet de gebieden waar het geld over de plinten spoelt. Hoeveel een turbine van Tocardo nu kost is lastig te zeggen vanwege de staalprijzen, die per dag wisselen. Om getijdenenergie echt competitief te maken moet de prijs op 9 cent per kilowattuur zitten. Nu is dat 20 tot 30 cent. Daar zijn we dus nog niet. Maar getijdenenergie heeft wel het tij mee. Want hoe meer zonne- en wind-energie erbij komt, hoe groter de onbalans wordt. Dus de behoefte aan regelbaar vermogen neemt toe om te voorkomen dat de stoppen eruit vliegen. Getijdenenergie kan dat." Welk doel heb je voor ogen? "Theoretisch kunnen we in Zeeland 100 megawatt aan turbines opstellen. Dat zou ook voor TenneT interessant zijn als regelbaar vermogen. Je kunt onze turbines binnen een seconde stilzetten. Maar 30 megawatt is een reëlere ambitie. Want de Deltawerken zijn in de eerste plaats gebouwd om Zeeland te beschermen tegen te hoog water. NWO heeft uitgerekend dat een kwart van de openingen in de stormvloedkering gebruikt kunnen worden zonder gevaar voor de veiligheid. Dat zouden we binnen afzienbare tijd kunnen regelen. Het is bestaande en bewezen technologie. En de politieke wil is er om dit te realiseren. De regionale energiestrategie van Zeeland zegt 100 megawatt energie uit water. De geesten worden daar steeds rijper voor." Ben je tevreden over wat je tot nu toe bereikt hebt? "Ik had verder willen zijn. Ik had graag gezien dat we de nieuwe generatie turbines al gereed hadden gehad voor een meerjarig offshore testprogramma. Zeker nu de geopolitieke context duidelijk maakt dat onze huidige wijze van energieopwekking zijn langste tijd heeft gehad. Daar had ik graag sneller op willen anticiperen. Aan de andere kant ben ik er wel trots op dat ik er een steentje aan bij kan dragen dat er weer hernieuwde aandacht is voor energie uit water. Maar daarin zijn we nog wel bescheiden. Misschien zouden we wat brutaler moeten zijn, beter laten zien wat er allemaal kan. Onbekend maakt toch onbemind." Waar ben je het beste mee geholpen? "Windparken op zee zijn ten dele ook ontstaan omdat de overheid daar het voortouw in nam. Daarvoor was het allemaal spannend en ingewikkeld. Nu twijfelt niemand er meer aan. In Engeland gebeurt dit nu ook voor getijdenenergie. Daar heeft de overheid de ambitie uitgesproken om getijdenenergie groot te maken en heeft subsidie beschikbaar voor de eerste grote getijdenenergieprojecten. Uiteindelijk kun je alleen met een stroomafnamecontract (PPA) de investering terugverdienen. Dus een 15-jarige PPA en een beetje gegarandeerde support van de overheid kan ook de koudwatervrees wegnemen. Want die is onterecht: het is een prachtige manier van energie opwekken: je ziet t niet, je hoort t niet, je ruikt t niet, vissen hebben er geen last van. Getijdenenergie is echt een no-brainer."Schrijf je in voor onze Newsbreak: iedere dag rond 12 uur het laatste nieuws Wil jij iedere middag rond 12 uur het laatste nieuws over duurzaamheid ontvangen? Dat kan! Schrijf je hier in voor onze Newsbreak.