Rianne Lachmeijer 18 maart 2022, 10:25

Speelse inzet ondernemer Jöbke Janssen: bordspel GigaWatt helpt energietransitie

Jöbke Janssen ontwikkelde met twee studievrienden GigaWatt, een bordspel over de energietransitie. In hun banen bij Groendus en SYSTEMIQ werken ze alle drie aan deze transitie. Maar verandering gaat niet snel genoeg. Met GigaWatt willen ze mensen aanzetten tot gedragsverandering. Waarom is een bordspel daarvoor de beste manier?

DSC4523 GigaWatt: het bordspel over de energietransitie

“Het is een speelse manier om het bewustzijn te verhogen. Je kunt in het spel gelijk alle kolencentrales sluiten, maar dan kom je in de problemen. Dat vind ik leuke dingen die overeenkomen met de realiteit”, zegt Jöbke Janssen. Zelf een spel maken was een jongensdroom. Toen hij zijn zonne-energie leasebedrijf Solaris Industria verkocht aan wat nu Groendus is, en wiskundevrienden Milo van Holsteijn en Wouter Vink tijd wilden vrijmaken, grepen ze de kans om samen aan de slag te gaan. “Ik had het idee voor een bordspel. Samen bedachten we dat het over de energietransitie moest gaan en Milo en Wouter verdienen de credits voor hoe het spel uiteindelijk is geworden. Zij hebben de inhoud van het spel en de spelmechanismen ontwikkeld.”

Redacteuren Rianne Lachmeijer en Teun Schröder speelden GigaWatt ook zelf. Wat vonden zij ervan?

Hoe kan een bordspel bijdragen aan de energietransitie?

“Iedereen weet dat duurzaamheid een hot topic is. Tegelijkertijd denk ik dat een heleboel mensen nog niet concreet weten wat het betekent. En een spel is een manier om versimpeld tot bepaalde inzichten te komen. Vanaf het begin wilden we vooral een leuk spel maken. Niet een stoffig, te educatief spel dat mensen één keer spelen en daarna nooit meer. Dan heeft het geen impact. Net als Catan, Risk of Monopoly willen we dat mensen het leuk vinden om het spel vaker te spelen. Dat vinden we eigenlijk het allerbelangrijkste. En met dit onderwerp en de spelmechanismen
die erin zitten komt die bewustwording vervolgens vanzelf.

Er zitten een paar elementen in het spel die de realiteit weerspiegelen. Maar je kunt er niet te veel van dat soort dingen in stoppen, want dan wordt het spel te complex. Ik denk dat we daarin een goede balans hebben gevonden. We hebben het natuurlijk vaak getest en merken dat mensen er enthousiast van worden. Ook mensen die zelf niet aan de energietransitie werken.”

Lees ook: Luchtvervuiling Nederland ondergeschoven kindje in klimaatdebat

Kun je een paar voorbeelden geven die overeenkomen met de realiteit?

“Bijvoorbeeld dat de elektriciteitsvraag en het elektriciteitsaanbod na elke beurt in balans moeten zijn. Dat is natuurlijk waarheidsgetrouw. Een ander voorbeeld is dat de elektriciteitsvraag extreem oploopt. Als je honderd jaar geleden vergelijkt met vandaag dan zie je dat de vraag exponentieel stijgt. En door elektrificatie gaat dat alleen maar meer toenemen. Steeds meer auto’s worden elektrisch en steeds meer industrieën elektrificeren. Die acceleratie hebben we nagebootst doordat de energievraag in de regio waar jij verantwoordelijk voor bent in steeds harder toeneemt. En dan heb je nog dobbelstenen voor zon en wind. Die doen je beseffen dat we naar een ander soort systeem gaan waarbij we voor een groot deel afhankelijk zijn van het weer voor de hoeveelheid duurzame energie. Naast deze elementen zitten er nog veel meer hints naar de realiteit in.”

Wie is jullie doelgroep?

“Het liefst zo breed mogelijk natuurlijk. Zodat we bij zoveel mogelijk mensen bewustzijn creëren. We hebben de ondergrens nu op veertien jaar gezet. Maar het liefst willen we dat iedereen het thuis aan de keukentafel gaat spelen.

Niet veel mensen spelen natuurlijk elke week Monopoly of Risk, maar veel mensen spelen het wel vaker dan één keer per jaar. Dat willen we ook met dit spel. De eerste keer dat je het speelt weet je nog niet wat je strategie moet zijn. Maar na die eerste keer heb je best wel door wat je moet doen. Dus ik denk dat het wel een hoge ‘replayability factor’ heeft.”

Jullie bieden het spel nu aan via een Kickstarter, hoe werkt dat?

“Een Kickstarter geeft mensen die iets voor het eerst lanceren een goed beeld van de vraag. Daardoor weten we hoeveel we moeten produceren. Het is als het ware een pre-sale. Bij zo’n Kickstarter heb je een minimaal doel en vervolgens allerlei ‘stretch goals’. Hoe meer geld je ophaalt, hoe meer van die extra doelen loskomen.

Ons minimale inkomstendoel hebben we relatief laag gezet: op 16.000 euro. Als we dat halen, dan produceren we met een klein verlies. Maar dat verlies vinden we oké, omdat we dit zo belangrijk vinden. Op dit moment hebben we tussen de vijfhonderd en zeshonderd aanvragen. Daar zitten minimaal drie bedrijven tussen die het voor hun werknemers of relaties als kerst- of eindejaar-cadeau willen geven. Dus dat zijn aanvragen die gelijk voor minimaal vijftig tot honderd spellen staan. Zowel particulieren als bedrijven kunnen nog tot het eind van deze maand de speciale Kickstarter versie bestellen.”

Lees ook: Driekwart van de wereldbevolking pleit voor verbod op wegwerpplastic

Is jullie spel ook in fysieke winkels te krijgen?

“In de Kickstarter is een apart onderdeel voor retailers. Dat zijn fysieke winkels die het spel in hun winkel willen. Daarvoor doen ze een eenmalige bijdrage van 150 euro. Na de Kickstarter bespreken we met hen hoeveel spellen ze daadwerkelijk af willen nemen. Wij zijn missiegedreven dus we willen het spel gewoon zo breed mogelijk aanbieden. Fysieke winkels kunnen zich zeker aanmelden!”

Wanneer is jullie missie geslaagd?

“We willen zoveel mogelijk mensen bewust en enthousiast maken over de energietransitie. En ook de complexiteit en de realiteit ervan laten zien. We hopen natuurlijk dat door die bewustwording mensen uiteindelijk hun gedrag gaan veranderen. Daarom is de volgende stretch goal om verdieping aan te brengen met meer uitleg over alle energieconcepten, als extra hoofdstuk in de bijlage van de spelregels. We willen die energieconcepten duiden, aangeven wat de simplificaties zijn, vertellen hoe het spel zich verhoudt tot de realiteit en waarom de energietransitie zo belangrijk is. Uiteindelijk gaat het bij duurzaamheid om gedragsverandering. Mensen moeten andere dingen gaan doen. Dat willen we met dit spel bereiken.”

Schrijf je in voor onze Newsbreak: iedere dag rond 12 uur het laatste nieuws

Wil jij iedere middag rond 12 uur het laatste nieuws over duurzaamheid ontvangen? Dat kan! Schrijf je hier in voor onze Newsbreak.

Nederlands familiebedrijf wil miljoenen huishoudens van schoon drinkwater voorzien

“Zo’n 80 procent van het afvalwater wereldwijd wordt onbehandeld geloosd”, zegt Sander Pielkenrood, directeur van Dutch Clean Tech Solutions (DCTS). “En dat is zonde, want wij zien het als een bron voor verantwoordelijk hergebruik.” DCTS ontwikkelt industriële en gemeentelijke waterzuiveringsinstallaties met bijbehorende infrastructuur zodat mensen thuis zowel een kraan als rioolaansluiting hebben. Het gaat om flinke machines met capaciteiten variërend van 10.000 tot 300.000 personen. “Zulke installaties zijn broodnodig in achtergestelde gebieden”, zegt Pielkenrood. “Maar ze zijn tegelijkertijd vaak onbetaalbaar voor lokale gemeenschappen. Daarom bieden wij een servicemodel aan: voor een vast bedrag per maand kan de gemeenschap van de zuiveringsinstallatie gebruik maken. Wij zorgen dat ie wordt geplaatst en doen het technisch onderhoud.” Lees ook: Energietransitie in gevaar? Tekort zeldzame metalen vraagt om nationale en geopolitieke actieSander Pielkenrood, directeur van het familiebedrijf Dutch Clean Tech SolutionsOlie- en gasindustrie Het familiebedrijf, opgericht door de grootvader van Sander Pielkenrood, is sinds 1962 actief op het gebied van waterzuivering. Het bedrijf werd groot met afvalwaterzuiveringssystemen voor de olie- en gasindustrie. “We zijn van oudsher goed in het scheiden van waardevolle grondstoffen uit afvalwater. Zo haalden we de laatste restanten olie uit afvalstromen. En dankzij onze zuiveringssystemen konden bijvoorbeeld raffinaderijen van Shell hun afvalwater veilig lozen.” Maar Pielkenrood zag de investeringen in de fossiele industrie afnemen en wilde het werk van zijn voorvaders op een andere manier voortzetten. “Ik heb jarenlang in het buitenland gewerkt en zag vaak dezelfde problemen. In veel dorpen waar ik kwam – of het nou Irak, Ethiopië of Honduras was – ontbrak het aan een infrastructuur voor drinkwater. Het zijn ook allemaal plekken waar het grote kapitaal om installaties aan te schaffen ontbreekt. Toen ben ik op het idee gekomen van een financieringsstructuur waarbij gemeenten een maandelijks bedrag betalen. Het geld dat nodig is voor de installaties halen we op bij investeerders die een vast rendement over hun inleg krijgen.” Afvalwater recyclen Een drinkwaterinstallatie is slechts de eerste stap in de aanpak van DCTS. “We willen niet dat vervuild water wegstroomt”, zegt Pielkenrood. “Dat is schadelijk voor het milieu. En bovendien zonde, want water is schaars. Daarom zetten we ook in op de infrastructuur die het gebruikte water afvoert. Na reiniging kan het veilig geloosd worden. Of je kunt het weer elders nuttig gebruiken, bijvoorbeeld voor irrigatie van landbouwgrond. Alleen met een rioolaansluiting en waterzuivering creëer je een structurele oplossing en herstel je de natuurlijke waterbalans.” Lees ook: Hoe worden we minder afhankelijk van Russisch gas? Zonnepanelen en batterijen De waterzuiveringsinstallaties zijn bovendien voorzien van allerlei energiebesparende technieken. Dit om de CO2-voetafdruk te minimaliseren en de operationele kosten zo laag mogelijk te houden. “De meeste kosten van een rioolzuiveringsinstallatie gaan naar elektriciteit”, vertelt Pielkenrood. “Wij hebben er dus baat bij als het verbruik zo zuinig mogelijk is. Dit doen we bijvoorbeeld met onze energiezuinige pompen. Deze zorgen er ook voor dat de hoeveelheid afval in de vorm van slib beperkt blijft. Verder benutten we lokale energie met zonnepanelen. Eventuele overproductie slaan we op in batterijen. Voor drinkwaterzuiveringen gebruiken we dankzij onze eigen technologie het slib ook weer in het reinigingsproces. Dit dient als katalysator, waardoor je minder chemicaliën nodig hebt.”Oude riolering Verder installeert DCTS zijn installaties decentraal. Pielkenrood: “De wereld kent een aantal grote steden die door verstedelijking uit hun voegen zijn gesprongen. Neem Mumbai in India. De riolering daar is destijds door de Engelsen aangelegd, maar die infrastructuur kan de groei van de stad niet aan. Met een decentrale oplossing kunnen afgebakende gebieden veel gemakkelijker worden aangesloten, omdat infrastructuur niet gekoppeld hoeft te worden aan een bestaande centrale zuivering.” Lees ook: TU Delft en Maasstad Ziekenhuis maken medisch instrument van ziekenhuisafval Waterputten slaan Daarbij is het voor DCTS een voorwaarde dat er in de buurt, dat kunnen best tientallen kilometers verderop van een gemeenschap zijn, er oppervlaktewater aanwezig is. Oppervlaktewater wordt van nature aangevuld in tegenstelling tot ondergrondse watervoorraden. “Goede doelenorganisaties slaan doorgaans waterputten in de grond”, zegt Pielkenrood. “Die zijn broodnodig, maar vaak ontbreekt het besef dat opgepompt grondwater op den duur opraakt. Dat probleem zie je nu ook in India, Australië en de VS. Door de jaren heen is daar veel grondwater opgepompt uit aquifers (een watervoerende laag in de bodem, red.) voor landbouwdoeleinden. Deze aquifers beginnen nu leeg te raken.”Champions League Inmiddels is de eerste investeringsronde gestart en zijn intentieverklaringen met gemeenten in het buitenland getekend. Dit jaar worden de eerste installaties gebouwd in landen als Honduras, Mexico en India. Pielkenrood ziet de toekomst zonnig tegemoet. “Het is een voordeel dat we ooit zijn begonnen in de olie- en gasindustrie. Op het gebied van waterzuivering is dat de Champions League; alles moet aan de hoogste standaarden voldoen. Nadat onze installaties dit jaar klaar zijn, worden ze komend jaar operationeel. Dan voorzien we als het goed is tienduizenden mensen tegelijk van schoon drinkwater.”Schrijf je in voor onze Newsbreak: iedere dag rond 12 uur het laatste nieuws Wil jij iedere middag rond 12 uur het laatste nieuws over duurzaamheid ontvangen? Dat kan! Schrijf je hier in voor onze Newsbreak.