6 minuten lezen

Energietransitie en biodiversiteit: van tegenstelling tot oplossing

Zonnepanelen, isolatie, warmtepompen: woningencorporaties zijn volop bezig met de verduurzaming van hun woningvoorraad. Maar verduurzaming gaat verder dan energieoplossingen alleen. Ook de bescherming van natuur en biodiversiteit staat centraal. Soms zitten beiden elkaar in de weg maar Iris Kampers, adviseur ecologie bij Arcadis, ziet dit als een uitdaging: “Ik krijg juist energie van het integreren van maatschappelijke opgaven zoals biodiversiteit, energietransitie en klimaatadaptatie.”

Energietransitie en biodiversiteit: van tegenstelling tot oplossing

Nederland zit middenin een energietransitie. In 2050 moet de uitstoot van broeikasgassen per saldo nul zijn. Dat betekent dat tegen die tijd ook alle woningen CO2-neutraal moeten zijn. De Alliantie, met als kernwerkgebied metropoolregio Amsterdam, Hilversum, Almere en Amersfoort, timmert daarom al hard aan de weg. Vorig jaar waren er al ruim 6.000 van 57.000 woningen door de organisatie verbeterd en verduurzaamd. In 2023 zal dat volgens het Ondernemingsplan 2019 van de Alliantie drie keer zoveel zijn.

Ton Klaver is als senior adviseur Meerjarenplan bij de Alliantie nauw betrokken bij alle verduurzamingsprojecten. Hij houdt zich bezig met de begrotingen voor onderhoud en meerjarige investeringen. “Aan de hand van de kosten en praktische overwegingen zoals wanneer er onderhoud moet plaatsvinden bepalen wij wanneer woningen energetisch verbeterd worden”, licht Klaver toe.

Wet natuurbescherming

Om over dertig jaar een CO2-neutrale woningvoorraad te hebben is het noodzakelijk dat de verduurzamingsprojecten worden uitgevoerd. Regelgeving rondom natuurbescherming kan dergelijke projecten echter vertragen. “Veel woningcorporaties worstelen om beschermde soorten (bijvoorbeeld huismussen en dwergvleermuizen) een plaats te geven in hun verduurzaamde woningen. Dit terwijl de Wet natuurbescherming juist aangeeft dat leefgebieden en nesten van deze soorten terug moeten komen. Dat maakt het een ingewikkelde puzzel”, legt Kampers uit.

Regelgeving rondom natuurbescherming kan projecten vertragen

Klaver herkent dit dilemma. “We hebben natuur heel hoog in het vaandel staan. Vroeger werd er nog wel eens een nestje opzij geschoven maar het bewustzijn onder collega’s is inmiddels enorm gegroeid. Dat komt omdat het belang van de natuur breed in de organisatie wordt uitgedragen.” Desondanks merkt Klaver ook dat de Wet natuurbescherming soms tot de vertraging van projecten kan leiden. Hogere kosten zijn daar een gevolg van. Bovendien kan geen enkele woningcorporatie, met het oog op de enorme verduurzamingsopgaven, vertraging gebruiken.

Lange procedures

Onderhoud- en renovatieprojecten mogen geen schade toebrengen aan beschermde diersoorten en planten. Daarom wordt er voorafgaand aan elk project een natuuronderzoek uitgevoerd. Daarbij wordt vastgesteld of er mogelijk gebouwbewonende beschermde diersoorten aanwezig zijn. Als dit het geval is moet er een ontheffing worden aangevraagd bij de gemeente of provincie. Het verkrijgen van de ontheffing kan maanden in beslag nemen.

“Voor het aanvragen van de ontheffing moet eerst soortgericht onderzoek uitgevoerd worden. Simpel gezegd moet er gekeken worden welke en hoeveel beestjes er zitten en welke maatregelen er getroffen moeten worden om deze te beschermen. Hetzelfde geldt voor de planten”, legt Klaver uit. Als er per complex een ontheffing aangevraagd wordt, kost dat de woningcorporatie enorm veel tijd en geld. “Tegen de tijd dat we aan de slag mogen kunnen we alweer een jaar verder zijn.”

SMP en biodiversiteit

Wat is de beste aanpak om op een programmatische manier woningen te verduurzamen en daarmee bij te dragen aan de energietransitie én ook aan de regelgeving voor natuurbescherming te voldoen? Het is een uitdaging waar elke woningcorporatie voor staat. Arcadis ontwikkelde daarom het zogenoemd ‘Soortmanagementplan flora en fauna’ (SMP). Daarmee worden soorten niet per gebouw maar juist voor een heel gebied zoals buurten, wijken of gemeenten geïnventariseerd. Op basis van deze brede inventarisatie wordt een maatregelenplan opgesteld en een gebiedsontheffing aangevraagd voor alle panden in het onderzochte gebied.

Het soortmanagementplan heeft een positieve impact op de biodiversiteit

“Het SMP brengt natuurbescherming in Nederland weer terug naar de geest van de Wet, namelijk het verbeteren van de biodiversiteit op gebiedsniveau”, vertelt Kampers. “Soorten zoals de gierzwaluw leggen bijvoorbeeld enorme afstanden af tussen het gebied waar ze voedsel zoeken en hun nesten. De traditionele manier waarbij per gebouw soorten worden geïnventariseerd en daarop een ontheffing wordt aangevraagd helpt soorten zoals de gierzwaluw dus niet.”

Een monitoring in Groningen laat de positieve impact van het SMP op biodiversiteit zien. Zo brengt het SMP volgens Kampers op meer plaatsen nesten en andere verblijven van beschermde diersoorten in kaart dan de traditionele manier van onderzoeken. “Voor elke vier verblijven die je traditioneel zou beschermen, vinden we er met het SMP vijf. Dat is een stijging van 25 procent.” 

Kostenbesparingen

In de gemeente Hilversum heeft de Alliantie het SMP al voor ruim 6.000 woningen toegepast. “Aan de hand van bekende gegevens zoals vogeltellingen en natuuronderzoek is in kaart gebracht welke dieren aanwezig zijn en welke soorten voor bescherming in aanraking komen”, vertelt Klaver. “De uitkomsten zijn ingediend bij de provincie, die vervolgens een ontheffing voor het hele gebied verstrekte.”

Beter plannen, lagere risico's en kostenbesparingen

Deze manier van werken levert volgens Klaver niet alleen voordelen voor de biodiversiteit op. “Doordat we de natuurbescherming nu op gebiedsniveau aanvliegen kunnen wij beter plannen en zijn onze risico’s lager. Bovendien levert deze aanpak kostenbesparingen op.” Klaver kan nog niet zeggen hoe hoog de besparingen zijn omdat de organisatie nog bezig is om deze te berekenen.

Uiteraard hangt het van het aantal woningen in een gebied af hoe rendabel het is om het SMP als oplossing in te zetten. “Voor Hilversum werkte het in ieder geval zo goed dat we het nu ook bezig zijn om in Huizen, Blaricum en Amersfoort een SMP op te stellen”, zegt Klaver. Ook in andere steden zijn de voordelen al bewezen. In Den Haag werkte de gemeente bijvoorbeeld samen met vijf woningcorporaties om middels het SMP een wettelijke ontheffing te krijgen.

Kampers geeft aan dat in vergelijking met de traditionele manier van werken het SMP ‘een iets grotere voorinvestering vraagt’. “Dat is logisch want je onderzoekt immers een groter gebied en meer gebouwen. Onze ervaring is dat je de voorinvestering er bij acht vastgoedobjecten die verduurzaamd moeten worden eruit hebt. Bij meer gebouwen ga je, omgerekend per gebouw, kosten besparen. En voor grootschalige verduurzamingsoperaties zoals die van de Alliantie kunnen de besparingen aardig oplopen”, stelt Kampers.

Verduurzaming vastgoed

Om aan de doelstellingen van het Klimaatakkoord te voldoen moeten vastgoedeigenaren vol aan de slag met de verduurzaming. Een behoorlijke kluif voor woningcorporaties die binnen een kort tijdsbestek op grote schaal moeten verduurzamen. Daar kwam tot voor kort bij dat de regelgeving omtrent natuurbescherming de opgave aanzienlijk kan vertragen. Dankzij het SMP is volgens Klaver en Kampers de tegenstelling tussen de opgave van verduurzaming en het voldoen aan de Wet natuurbescherming echter verdwenen en is het mogelijk om snel, efficiënt en met minder risico en kosten verduurzamingsmaatregelen te treffen.

Foto: Adobe Stock

Lees ook

Een politieke partij die 'Parijs’ serieus neemt, verbiedt fossiele reclame

Change Energie

Een politieke partij die 'Parijs’ serieus neemt, verbiedt fossiele reclame

Overal in Europa groeit de roep om een verbod op fossiele reclame. Wetenschappers noemen het een social tipping point-maatregel die het Parijs-doel sneller dichterbij kan brengen. Het is ook nog eens een van de weinige klimaatmaatregelen die nauwelijks geld kost. In Nederland pleiten leden van meerdere politieke partijen om een verbod op fossiele reclame op te nemen in het verkiezingsprogramma.  Tekst: Femke Sleegers  Er is een precedent: Reclame voor tabak mag niet meer. Het verbod op tabaksreclame nam de verleiding weg uit het straatbeeld. Het was een belangrijke boodschap van de politiek aan de samenleving: tabak is schadelijk en hoort er niet meer bij.  Verwarring De energietransitie heeft eenzelfde heldere boodschap nodig: fossiele brandstof is schadelijk en moet tot het verleden behoren. Tot nu toe ontbreekt deze duidelijkheid. We worden continu geconfronteerd met tegengestelde boodschappen. In de krant lezen we een artikel over het smelten van de ijskap, met daarnaast een advertentie met greenwashing van kolenproducent RWE. De overheid tipt ons in een voorlichtingscampagne over het klimaat om de bandenspanning te controleren maar vlak daarna volgt een reclame voor verre vliegreizen. We horen dat we van het gas af moeten, maar ondertussen leert Shell kinderen dat gas een oplossing is voor het klimaatprobleem (terwijl dat door het broeikasgas methaan net zo schadelijk is als steenkool). Vrijwel dagelijks zien we fossiele reclame op straat, in de krant, op sociale media, de sportclub, musea en zelfs op scholen. Het meest schadelijk zijn reclame en marketing van de fossiele industrie, zoals Shell en Exxon, en de twee sectoren die de vraag naar fossiele brandstof onder consumenten flink vergroten: vliegvakanties en auto’s met een fossiele brandstofmotor. Deze fossiele reclames scheppen verwarring over de urgentie van de klimaatcrisis. Verwarring maakt passief, het versterkt de neiging om op de bekende weg te blijven. Mensen voelen daardoor de noodzaak niet van een snelle energietransitie. Zo ondermijnt fossiele reclame het klimaatbeleid dat hard nodig is om de opwarming van de aarde te beperken tot maximaal 1,5 graad Celsius.  Groeiende vraag naar fossiel De CEO van Shell, Ben van Beurden, sprak vlak na het Klimaatakkoord van Parijs de beruchte woorden: “Wij pompen alles op wat we kunnen oppompen om aan de vraag te voldoen.” Hij bedoelde met de laatste toevoeging dat niet Shell verantwoordelijk is de groeiende olie- en gasproductie, maar de consument. Wat Van Beurden er niet bij zei is dat de fossiele industrie de vraag naar brandstof zelf opjaagt met dure marketingcampagnes. Denk bijvoorbeeld aan de marketingcampagne waarin klanten voor 1 cent hun CO2-schade kunnen afkopen. Autorijders die dat geloven, zullen wellicht zelfs méér gaan rijden. Daarnaast profiteren fossiele multinationals van de constante stroom van reclames die mensen verleiden om een vliegreis te boeken of een benzineslurpende SUV te kopen. Deze reclames vergroten de vraag naar fossiele brandstof en houden een fossiele levensstijl in stand. Voor de fossiele industrie betekent dit een stijging van de vraag naar kerosine, benzine en diesel. Voor de aarde betekent het meer opwarming. Misleidende reclame Fossiele bedrijven zijn vaak ook de rijkste bedrijven. En met dat vermogen kunnen ze overal en wanneer ze maar willen hun doelgroep bereiken. Dat zijn niet alleen consumenten, maar ook millennials, journalisten, opiniemakers, politici, ondernemers en zelfs kinderen. Kortom, iedereen die ze nodig hebben om hun marktpositie te behouden, nu en in de toekomst. Toen het klimaat op de politieke agenda kwam in de jaren 90 begon de fossiele industrie - in navolging van de tabaksindustrie - vrijwel direct met twijfel zaaien over klimaatwetenschap en de haalbaarheid van klimaatbeleid. Sinds de eeuwwisseling gooien ze het over een andere boeg. De grote oliemultinationals presenteren zich in hun advertenties als precies het tegenovergestelde van wat ze zijn. In hun reclames leggen ze het vergrootglas op hun 1% duurzame investeringen om de 99% vervuilende investeringen te verdoezelen; greenwashing.  In tegenstelling tot vroeger maakt de fossiele industrie nu nauwelijks nog reclame voor hun fossiele producten. Ze gebruiken hun publiekscampagnes tegenwoordig vooral om een idee in de markt te zetten. Bijvoorbeeld het idee dat ze leiders zijn in de energietransitie. Of dat aardgas en CO2-opslag klimaatoplossingen zijn. Zo leerde Shell aan kinderen dat de fossiele brandstof Gas-to-Liquid bijdraagt aan de VN-Sustainable Development Goals (SDG) voor schone energie. Daarvoor is Shell een jaar later door de Reclame Code Commissie op de vingers getikt. Maar de misleiding had toen al plaatsgevonden voor 30.000 jonge bezoekertjes van Shells kindermarketingfestival Generation Discover.  Noodzaak voor een verbod Dit jaar voeren we al 30 jaar klimaatbeleid, het Parijs-akkoord is bijna 5 jaar oud. Maar de kansen om de opwarming beneden de 1,5 graden te houden worden met de dag kleiner. Wetenschappers hebben onderhand een lamme arm van het luiden van de noodklok over klimaatontwrichting, maar nog steeds kunnen fossiele bedrijven ongehinderd reclame maken en twijfel zaaien om hun positie in de markt te behouden.  Een verbod op fossiele reclame is het duidelijke signaal dat de samenleving nodig heeft. Een verbod op reclame van de fossiele industrie en voor vliegreizen en fossiele auto’s is een logische, intuïtieve en relatief eenvoudige klimaatmaatregel die nauwelijks iets kost, direct emissies reduceert en het draagvlak voor effectief klimaatbeleid enorm vergroot. Ik weet het, Nederlanders houden niet van verboden. Maar marktpartijen hebben dertig jaar de kans gehad om te laten zien dat ze klimaatverandering serieus namen. Maar in plaats daarvan hebben ze hun fossiele positie alleen maar verder verstevigd. We hebben simpelweg geen tijd meer om te gokken dat we het tij kunnen keren met alleen nudgen (mensen zachtjes de gewenste kant op duwen) en met stimulerende maatregelen.  Een kantelpunt in de klimaattransitie Wetenschappers van het Potsdam Instituut noemen een reclameverbod voor de fossiele industrie een ‘social tipping point’-maatregel, een niet-technologische maatregel die de transitie een enorme versnelling kan geven omdat het sociale normen verschuift. Net als bij roken zal onnodig fossiel brandstofgebruik niet langer als ethisch worden gezien. Ook in de markt zal er een verschuiving optreden: er ontstaat een eerlijker speelveld voor duurzame nieuwkomers. Als vervuilende bedrijven niet langer kunnen pretenderen om groen te zijn, komen écht groene bedrijven en producten plotseling in de kijker te staan. Als de auto-industrie niet meer mag adverteren voor fossiele auto’s, zullen ze zich meer richten op elektrische auto’s waar ze wél reclame voor mogen maken.  Het goede nieuws is dat het social tipping point nu, anno 2020, voor de deur staat. Want hoewel het dertig jaar stil was rond een verbod op fossiele reclame, ontspruiten er dit jaar overal in Europa initiatieven om fossiele reclames te weren of te verbieden. Kranten weigeren fossiele advertenties, wetenschappers weigeren onderzoek dat door de fossiele industrie is betaald, reclamemakers weigeren werk voor de fossiele industrie. In Frankrijk, Engeland en België pleiten groepen voor een reclameverbod voor de fossiele industrie, vliegen en  SUV’s. Overigens niet alleen vanwege het klimaat, maar ook vanwege de gezondheid.  Tweede Kamerverkiezing  Een verbod op deze fossiele reclames opent de deur naar duurzame keuzes en ambitieus klimaatbeleid waardoor Nederland eindelijk z’n achterstand kan inlopen op de rest van Europa. Dat moet alle politieke partijen die zich committeren aan het Parijs-doel en zeker die met regeer-ambitie als muziek in de oren klinken. Maar in de concept-verkiezingsprogramma’s die de grote partijen deze maanden presenteren, ontbreekt nog een verbod op fossiele reclame. Dat is opvallend, omdat juist deze partijen veel baat hebben bij een verbod op fossiele reclame en marketing. Reclames die ons aanmoedigen om alles bij het oude te laten, zijn een rem op de transitie en ondermijnen het draagvlak voor klimaatbeleid. Daarom is een verbod op fossiele reclame een logische stap die niet mag ontbreken. Door het reclameverbod zal de vraag naar fossiele brandstof - en dus de broeikasgasuitstoot - dalen. Het verbod de-normaliseert fossiele brandstof, wat een voorwaarde is voor draagvlak voor ambitieus klimaatbeleid. Het is de komende maanden aan de leden om de verkiezingsprogramma’s van hun politieke partij aan te scherpen. Op de verkiezingscongressen van D66 en GroenLinks wordt een amendement voor een reclameverbod ter stemming gebracht. Hopelijk nemen ook groene leden van andere partijen het initiatief om te pleiten voor een verbod op fossiele reclame.  Hoe sneller hoe beter Een reclameverbod voor tabak was niet de enige maatregel en niet de laatste maatregel die nodig is om roken terug te dringen. Maar het is een noodzakelijke maatregel gebleken. We kunnen ons nu niet meer voorstellen dat de Marlboro Man ons toelacht in het bushokje. Eén ding is zeker: zo zal het ook gaan met fossiele reclame. Hoe sneller hoe beter. Femke Sleegers is zelfstandig ondernemer en klimaatcampaigner bij Reclame Fossielvrij. Eens met het pleidooi om fossiele reclames te verbieden? Steun dan hier het burgerinitiatief.   Het Betoog DuurzaamBedrijfsleven waardeert de betrokkenheid van lezers en toekomstmakers zeer. Ook een opinieartikel aanleveren voor de rubriek ‘Het betoog’? Stuur de bijdrage naar hoofdredacteur Roy op het Veld: opinie@duurzaambedrijfsleven.nl. Het artikel moet een wezenlijke bijdrage leveren aan het debat en iets toevoegen aan wat al eerder op DuurzaamBedrijfsleven verschenen is. De redactie beslist over plaatsing.

8 minuten lezen


join the changesluit je gratis aan

Bij een ecosysteem van 42.512 professionals, bedrijven en start-ups die samen aan oplossingen werken voor een betere toekomst. Met dagelijks kwaliteitsjournalistiek, inzichten en evenementen, want morgen wordt vandaag bedacht.

Join the change, word lid
Afbeeldingen van changemakers

Aansluitend artikel

'De energietransitie vraagt om samenwerking in de keten'

De snelheid waarmee de energietransitie op ons afkomt, vraagt om samenwerking in de keten, vinden netbeheerder TenneT en technisch dienstverlener Croonwolter&dros. In deze podcast vertellen Jaap Reijntjes van Croonwolter&dros en Ed van Moolenbroek van TenneT over de impact van de energietransitie op hun bedrijf en over hun unieke samenwerking.

'De energietransitie vraagt om samenwerking in de keten'

Nieuws & Verhalen

Changemakers

Bedrijven


Producten & Diensten


Lidmaatschap

Inloggen

Sluit je aan


Over Change Inc.

Over ons

Waarom Change Inc.

Team

Partnerships & Adverteren

Werken by Change Inc.

Pers & media

Onze partners

Contact

Start

Artikelen

Changemakers

Bedrijven

Menu