Teun Schröder
02 november 2023, 13:29

Netbeheerders presenteren recordplannen: ‘Grootste verbouwing van Nederland’

Ruim 50.000 transformatorhuisjes, meer dan 120.000 kilometer ondergrondse kabels en 70 vierkante kilometer aan hoogspanningsnetten. Het is slechts een greep uit de grootse plannen die alle netbeheerders op 1 november presenteerden waarmee het Nederlandse energiesysteem in 2050 klaar moet worden voor de toekomst.

Getty Images 600579339 ‘Op zee, aan de kust, langs iedere snelweg, aan de rand van iedere stad, in iedere wijk, in iedere buurt, overal zijn werkzaamheden nodig.' | Credits: Getty Images

De komende decennia gaat ons land op de schop. Bijvoorbeeld voor het verzwaren en uitbreiden van het elektriciteitsnet, het aanleggen van warmtenetten of het ombouwen en verwijderen van het gasnet. Vanaf 2025 investeren de netbeheerders jaarlijks gemiddeld 8 miljard, cumulatief 60 miljard tot en met 2030 voor de realisatie van een duurzaam energiesysteem. Een ‘enorme en cruciale opgave’, aldus Netbeheer Nederland (de brancheorganisatie van alle netbeheerders).

Overal werkzaamheden

Niet voor niets spreken de netbeheerders over een flinke ‘ruimtelijke puzzel’. Tot 2050 komen er zo’n 10.000 voetbalvelden aan bovengrondse hoogspanningsnetten bij. Met die 120.000 kilometer kabel kun je 2,5 keer de wereld rond. Willen we er in 2050 50.000 transformatorhuisjes bij hebben, dan moeten er vanaf nu dagelijks vijf à tien gebouwd worden. En dat allemaal in een land waar de ruimte beperkt is. ‘Op zee, aan de kust, langs iedere snelweg, aan de rand van iedere stad, in iedere wijk, in iedere buurt, overal zijn werkzaamheden nodig. De ruimtelijke puzzel is vaak niet op te lossen op een manier waar iedereen blij mee is’, waarschuwt Netbeheerder Nederland in zijn rapport.

Het is krap, maar het past. Dit zijn de bouwplannen van alle netbeheerders voor Nederland. | Credit: Netbeheer NL

Niet altijd leuk, maar noodzakelijk

Het is een toon die door het rapport weerklinkt: de uitdaging is gigantisch, niet iedereen gaat dit leuk vinden, maar het is noodzakelijker dan ooit om een gezond en duurzaam energiesysteem in de toekomst te garanderen. “Er liggen heel ambitieuze plannen”, zegt
Hans-Peter Oskam, directeur beleid en energietransitie Netbeheer Nederland. “Maar de vraag naar transportcapaciteit groeit sneller dan het tempo waarin de netbeheerders het elektriciteitsnet kunnen uitbreiden. Zelfs met de aangekondigde recordinvesteringen kunnen we in de jaren ’24, ’25 en ’26 nog niet alle energie-infrastructuur bouwen die er nodig is.”

Energiekosten stijgen

De investeringskosten voor deze verbouwing zijn fors en komen uiteindelijk op de energienota van de eindgebruiker terecht, schrijft Netbeheer Nederland. De verwachting is dat de energierekening tot en met 2030 met gemiddeld 70 procent stijgt. Aardgas wordt steeds duurder en de elektriciteitsprijs zal blijven schommelen.

Stabiliteit is verleden tijd

‘De stabiele gemiddelde prijzen die we gewend waren van het fossiele systeem komen niet meer terug’, zeggen de onderzoekers uit het rapport. Overdag, wanneer de zon schijnt, is de vraag nihil, terwijl ’s avonds – als mensen massaal aan het koken en elektrisch laden slaan – de vraag en prijs omhoogschieten. Daarom wordt ‘flexibilisering de norm’. Dat betekent onder andere dat er meer geïnvesteerd moet worden in accusystemen, flexibele laadmogelijkheden voor warmtepompen en laadpalen en manieren om restcapaciteit beschikbaar te maken.

Tijd om te versnellen

De netbeheerders zijn ervan overtuigd dat de grote verbouwing haalbaar is, mits we niet langer wachten en in ‘de hoogste versnelling keuzes worden gemaakt’. De netbeheerders pleiten in dat kader dat het absoluut noodzakelijk is dat de plannen voorrang krijgen bij het verdelen van de stikstofruimte. Ook willen ze samen met gemeenten kijken hoe ze het vergunningstraject voor werkzaamheden kunnen versnellen. En samen met overheden en onderwijsinstellingen wordt gekeken naar kansen om het tekort aan technisch personeel op te lossen.

Bijna klaar in 2040

Als alles volgens plan gaat moet de grote verbouwing in de periode van 2035 tot 2040 voor 80 à 90 procent klaar zijn. Als we willen dat de nationale ambities en klimaatdoelstellingen voor 2050 gehaald worden, is het namelijk noodzakelijk dat de meeste sectoren dan al bijna geen CO2 meer uitstoten.

De komende periode gaan de netbeheerders met alle betrokken partijen in gesprek om de plannen verder vorm te geven. De investeringsplannen liggen nu ter consultatie en worden op 1 januari ingediend bij de Autoriteit Consument en Markt (ACM).

Lees ook:

Praten met de Amazone dankzij AI: 'Over een half jaar voeren we een gesprek met een ecosysteem'

“Stel je voor dat de natuur zichzelf kan vertegenwoordigen in gesprekken die over de natuur gaan, hoe zou dat dan gaan?”, begint Meyberg. “Die gedachte is misschien abstract. Maar door de opkomst van AI-taalprogramma’s als ChatGPT wordt dit heel goed mogelijk. Als je een taalprogramma traint op data over een ecosysteem, kan een AI uit die data een karakter vormen waarmee we in gesprek kunnen gaan.” Duurzame festivals Meyberg was van 2016 tot 2018 verantwoordelijk voor het (internationaal bekroonde) duurzaamheidsprogramma van muziekfestival DGTL. En als consultant stond hij grote bedrijven bij in duurzaamheidstrajecten. “Achteraf kreeg ik altijd de vraag: ‘wat kunnen we nog meer doen’? Op een gegeven moment weet je het antwoord op die vraag niet meer. Eigenlijk zou je die vraag aan de natuur zelf willen stellen.” AI koppelen aan data Meyberg wil met Emissary of GAIA verschillende ecosystemen een gezicht en een stem geven. Dat doet het door gebruik te maken van bestaande technieken. Alhoewel gedeeltelijk nog een hypothese, werkt het als volgt. Meyberg: “Je kunt een programma als ChatGPT trainen op allerlei verschillende bronnen. Als je een AI voor de Amazone wilt maken, kun je deze bijvoorbeeld voeden met wetenschappelijke artikelen, rapporten, boeken en satellietbeelden over dit gebied. Vervolgens kunnen mensen, organisaties, bedrijven en overheden vragen stellen aan deze programma’s en zo met ze communiceren. De ecosystemen worden gevisualiseerd als avatar. Op die manier kan er sprake zijn van interactie zoals mensen onder elkaar ook gewend zijn.” Plek aan vergadertafel En als zo’n ecosysteem avatar, of ENVAI (Environmental AI), eenmaal werkt, zijn de mogelijkheden eindeloos. “We verwachten dat in eerste instantie vooral natuurorganisaties interesse hebben in zulke ENVAI’s, want die hebben al affiniteit met bepaalde ecosystemen”, zegt Meyberg. “Maar uiteindelijk zie ik ook voor me dat de bots een adviserende rol hebben. Bijvoorbeeld voor bedrijven, lokale overheden of instanties als de Verenigde Naties. Nu al organiseer je vergaderingen met allerlei verschillende stakeholders, als je over de natuur beslist. Straks schuift de natuur zelf aan.” Bot geeft interview Als voorbeeld noemt Meyberg de aanleg van een weg door een bepaald natuurgebied. “Een AI die dat natuurgebied vertegenwoordigt, zou dan suggesties kunnen doen waar die weg gelegd moet worden, bijvoorbeeld om bepaalde verblijfplaatsen van diersoorten te vermijden.” Op eenzelfde manier kunnen ecosystemen zichzelf vertegenwoordigen als ze in nood zijn. “Een AI-bot voor een Canadees bos kan alarm slaan als uit satellietdata blijkt dat er een bosbrand is. Zo’n bot kan dan gelijk instanties inlichten en de brandweer inschakelen. Tegelijkertijd kan een ENVAI een interview geven voor de lokale nieuwszender. Het lijkt mij interessant om te zien wat het met mensen doet, als de hulpvraag vanuit iets komt dat doet denken aan een mens.”Aandeelhouders van bedrijven Uiteindelijk ziet Meyberg zelfs een plek voor ENVAI bij aandeelhoudersvergaderingen van grote bedrijven. En dat kan interessant worden als ecosystemen ook daadwerkelijk rechten krijgen, die in wet- en regelgeving worden vastgelegd. Dit zie je nu al voor bepaalde natuurgebieden gebeuren. Voorbeelden zijn een bos in Nieuw-Zeeland en rivieren in Bangladesh. En ook in Colombia werden bossen en rivieren rechtspersonen die bij wet beschermd worden. “We zijn nu bezig met de ontwikkeling van een ENVAI voor oceanen”, zegt Meyberg. “Voor dat ecosysteem gaat het ook vaak over het toekennen van rechten. Ik ben benieuwd wat er gebeurt als ecosystemen zich straks daadwerkelijk kunnen verdedigen. Wat voor juridische waarde hebben die rechten? En wat gebeurt er als we die negeren? Krijgen we straks weer een emancipatiegolf voor rechten voor de natuur, zoals we ook bij het stemrecht voor vrouwen zagen?” Marc Cornelissen Brightlands Award Eerder deze maand won Emissary of GAIA de Marc Cornelissen Brightlands Award, een innovatieprijs ter waarde van 35.000 euro voor duurzaamheidspioniers. De prijs is een eerbetoon aan de gelijknamige avonturier en Noordpoolonderzoeker die in 2015 omkwam bij een expeditie in het Canadees arctisch gebied. “Ter nagedachtenis aan Marc Cornelissen willen we ook een ENVAI voor de Noordpool maken”, zegt Meyberg. “Het is een gebied waar de impact van klimaatverandering direct zichtbaar is.” Gesprek voeren Verder wil Meyberg de gebruikservaring en visualisatie van zijn ENVAI verder doorontwikkelen. “We moeten goed nadenken hoe we ecosystemen verbeelden die mensen accepteren. Daarbij moeten we zorgen dat culturele aspecten goed geïntegreerd worden. Een rivier in India kan natuurlijk niet vertolkt worden door de stem van een witte man.” Voor alle plannen is Meyberg voortdurend op zoek naar partijen die met hem samen willen werken. “Als bedrijven en organisaties het interessant vinden om met ons te pionieren, dan ga ik graag het gesprek met ze aan.” Op de vraag wanneer de eerste ENVAI volledig operationeel is, antwoord Meyberg zonder lang te hoeven nadenken. “Nu al is beperkte interactie met onze demo mogelijk. Een gesprek voeren, zoals jij en ik nu doen? Ik verwacht dat we dat over een half jaar kunnen.” Lees ook: Opmerkelijk: plantaardige micro-robots brengen medicijn naar de juiste plek in je lichaam Nieuwe beelden Hyperloop geven inkijkje in transportsysteem van de toekomst10 procent minder uitstoot dankzij Google Maps groene stoplichtenplan