Marc Seijlhouwer 14 juli 2020, 16:34

Overheid steunt fossiele sector ondanks beloften nog met miljarden euro’s

De overheid stopt jaarlijks € 8,3 mld in de fossiele sector. Dat doet het door belastingvoordeel op brandstof, subsidies op biomassa, maar ook via investeringen van staatsbedrijven zoals ABN Amro. Dit terwijl de regering al in 2013 beloofde de staatssteun af te bouwen. Een rapport vanuit de regering wordt deze zomer verwacht.

Adobestock schoorstenen haven rotterdam vervuiling

Milieudefensie voerde de studie uit samen met het klimaatbureau Oil Change International. Elke euro die naar een bedrijf ging dat fossiele brandstof produceert of grootschalig verbruikt, telt mee in het rapport. Van directe subsidies, tot belastingvoordelen en investeringen van bedrijven die voor een belangrijk deel in handen zijn van de staat.

Daarmee komt het bedrag ook hoger uit dan anderen tot nu toe becijferden. Toch is het bedrag al jaren hetzelfde, ondanks eerdere beloften om te stoppen met ‘subsidies’ voor fossiele brandstof. Milieudefensie wil met het rapport laten zien dat het nu echt tijd is om iets te veranderen.

Lees ook: SER komt met nieuw advies voor gebruik van biomassa

Luchtvaart is grootste subsidieslurper

Verreweg de grootste hoeveelheid ‘staatssteun’ (42 procent) gaat naar de lucht- en scheepvaartsectoren. Vliegtickets zijn belastingvrij, en over de kerosine die vliegtuigen gebruiken betalen luchtvaartmaatschappijen geen BTW. Ook stookolie, waar veel schepen op varen, is BTW-vrij. De tweede plek is voor de elektriciteitssector. Energiebedrijven betalen geen energiebelasting zoals andere bedrijven. Ook krijgen kolencentrales subsidie om biomassa te verstoken in plaats van kolen, of om kolencentrales te sluiten. In totaal omvatten deze subsidies, zoals Milieudefensie ze noemt, € 4,9 mld.

Als al deze subsidies in één keer vervallen, en de regering het vrijgekomen geld in duurzame initiatieven steekt zoals windmolenparken en energiebesparing, valt er veel klimaatwinst te halen. De uitstoot zou in 2025 dan bijna 8 procent dalen ten opzichte van nu. Dat brengt de klimaatdoelen voor 2030 ook een stuk dichterbij.

Economische gevolgen

Milieudefensie realiseert zich dat er ecomische gevolgen zijn van het stopzetten van de fossiele subsidies. Als Nederland als enige land BTW gaat heffen op kerosine, zal KLM bijvoorbeeld snel ter ziele zijn – zelfs met miljarden staatssteun door corona. “Maar Nederland kan wel harder lobbyen voor Europese afschaffing, of een vliegtaks voor veelvliegers invoeren”, vertelt Saskia Gaster, woordvoerder bij Milieudefensie. “En het kabinet kan stoppen met voordelen voor grote vervuilers via de energiebelasting; het MKB en huishoudens moeten verhoudingsgewijs veel meer betalen.”

Bovendien, vult woordvoerder Energie Freek Bersch aan, is de economische schade van het in stand houden van dit systeem nog veel groter. “Hoe langer we ermee doorgaan hoe groter de klimaatschade, maar ook de gezondheidsschade door de luchtvervuiling. En sommige dingen kunnen meteen gebeuren: de steun voor gaswinning in de Noordzee kan in principe morgen stopgezet worden.”

Lees ook: Er komt meer subsidie voor duurzame groene stroom

Bron: Milieudefensie | Beeld: Adobe Stock

Oostblok kan sneller overstappen van kolencentrales op duurzame stroom

Dat blijkt uit een nieuwe analyse van Bloomberg Finance, gemaakt in opdracht van het EU-platform voor steenkoolregio’s in transitie. De analyse schetst nieuwe opties voor vier landen: Polen, Roemenië, Bulgarije en Tjechië. Alle landen leunen voor het overgrote deel op steenkool als belangrijkste energiebron. Omdat het EU-landen zijn, zullen ze de klimaatdoelen van Parijs moeten halen. De plannen van deze landen in het voormalig Oostblok zijn onvoldoende om in 2030 de gestelde doelen te halen.Meer investeringen in zon- en windenergie, zowel van de overheid, de EU als private investeerders, kunnen zorgen voor grote groei van banen en kapitaal in de energiemarkt. € 54 mld en 45.000 banen in een paar jaar tijd, om precies te zijn. Zulke winsten zijn te halen met minimale kosten voor regering en burger, aldus het rapport.Lees hier het rapportSubsidievrije windparkenBloomberg vergeleek de kosten van een snellere transitie met de kosten van de huidige plannen die de landen hebben. Veel transities blijken sneller te kunnen, zonder dat ze extra geld kosten. Nu wind- en zonneparken steeds vaker subsidievrij uitgevoerd worden, zijn er ook kansen voor landen die tot nu toe niet massaal in duurzamere energie investeerden. Sneller overstappen op groene stroom zorgt er ook voor dat oude kolencentrales (bruin- en steenkool) niet voor miljoenen euro’s gerenoveerd hoeven worden om aan de emissie-eisen te voldoen.Lees ook: Investeren in kool levert minder op dan investeren in duurzaamheidBloomberg is echter wel optimistisch over de bereidheid van de vier landen om over te stappen. Polen zou in 2030 nog maar 31 procent van de stroom uit kolen mogen halen, tegenover 74 procent in 2018. Dat betekent dat talloze kolencentrales moeten sluiten. De medewerkers van die centrales zijn beschermd door de vakbonden, en de conservatieve regering heeft relatief weinig interesse in de energietransitie. “Voor andere landen gelden vergelijkbare problemen." Ook is het maar de vraag of grootschalige windparken op land, zoals het rapport voorstelt, overal geaccepteerd worden. “De discussie over decarbonisatie is uiteindelijk politiek,” aldus het rapport.Investeren in kolen loont nietDe investeringen in duurzame energie zijn volgens Bloomberg economisch gezien rendabeler dan investeringen in kolencentrales. De opstellers van het rapport gingen zoveel mogelijk uit van ongewijzigd Europees beleid, maar de kans is groot dat de EU de regels de komende jaren aanscherpt, bijvoorbeeld door de prijs van CO2-uitstoot te verhogen. In dat geval wordt het nog belangrijker om af te stappen van kolen. Lees ook: De Green Deal moet Europa drastisch maar eerlijk verduurzamenBron: Bloomberg | Beeld: Adobe Stock