Thijs ten Brinck 28 mei 2015, 09:51

Waterkrachtsector op zoek naar robuuste turbines

Energiebedrijven, universiteiten en turbineleveranciers slaan de handen in een om waterkrachtcentrales beter te laten aansluiten op andere duurzame energiebronnen.

ZERO ENERGY FURNITURE

Waterkrachtturbines leveren al decennialang goedkope hernieuwbare stroom. Met de introductie van variërende elektriciteitsprijzen en de opmars van andere duurzame bronnen als zonne- en windenergie hebben de stuwmeren ook een belangrijke balansfunctie gekregen. Dat leidt echter soms tot slijtage.

“Zeker vijf energiecentrales in Noorwegen hebben de afgelopen jaren problemen gehad met de turbines”, zegt Ole Gunnar Dahlhaug, professor aan de Noorse Teknisk-naturvitenskapelige Universitet. “Bij een stuwmeer in Noorwegen leidde een defecte turbine er toe dat de centrale een half jaar geen stroom kon produceren.”

Resonantie

Waterkrachtcentrales die in de jaren 60 en 70 van de vorige eeuw zijn geplaatst, zijn ontworpen voor continu gebruik. Nu de energiebedrijven steeds meer inspelen op de prijzen op de energiemarkt, gaan de turbines soms wel tien keer per dag aan en uit. Dat veroorzaakt onvoorziene trillingen en sommige turbines krijgen daardoor last van metaalmoeheid.

Om kostbare stilleggingen van elektriciteitscentrales in de toekomst te voorkomen is een groot onderzoek gestart. Statkraft, andere Europese energiebedrijven, turbineleveranciers en kennisinstellingen werken samen om de oorzaken van de slijtage in kaart te brengen. Met de kennis hopen de betrokken partijen de operatie van bestaande installaties te optimaliseren en nieuwe turbines beter te ontwerpen.

“Het is voor zover ik weet de eerste keer dat een hele industrie als team samenkomt om fundamenteel onderzoek te doen”, zegt Dahlhaug. “Het gaat om een technisch probleem waarmee iedereen te maken heeft of kan krijgen.”

Bron: Phys.org | Foto: Bjoern Schwarz, via Flickr Creative Commons (Cropped by Duurzaambedrijfsleven)

"Sleutel voor duurzame slagkracht ligt in samenwerking"

Hans Boot, opgeleid als werktuigbouwkundige en procestechnoloog, trad in 2005 toe tot de directie van Cofely Nederland. Als Chief Operating Officer heeft Boot, naast de activiteiten van Cofely in Zuid, de industrie en de infrastructuur, ook de thema’s business development, energietransitie en digitalisering onder zijn hoede. DuurzaamBedrijfsleven sprak de COO over kansen en belemmeringen bij samenwerkingsprojecten rond duurzaamheid.Duurzaamheid is business“We kijken continu wat we met technologie kunnen betekenen voor het verduurzamen van de maatschappij”, zegt Boot. “Technisch is er veel mogelijk, maar het is belangrijk dat bedrijven ook willen veranderen. En dat ze er geld mee besparen of verdienen. Ook duurzaamheid is gewoon business.” "Belangrijk is dat het een rendabele oplossing wordt"Met de transitie naar een energieneutrale, circulaire economie is zeker winst te behalen. Alleen vergt dat vaak meer dan vroeger dat organisaties vruchtbaar samenwerken. Juist daar schort het volgens Boot soms nog aan. “Bij kantoorgebouwen bijvoorbeeld, is het de huurder die profiteert van energiebesparende maatregelen, terwijl de vastgoedeigenaar de investering moet dragen.” Afspraken om de kosten en de winst te delen zijn in dergelijke situaties essentieel. Cofely verlengde voor het hoofdkantoor in Bunnik onlangs het huurcontract. Plannen om het pand te verduurzamen zijn ‘onderdeel van de overeenkomst’. SamenwerkenOok in samenwerkingsverbanden waar partijen niet direct op elkaar aangewezen zijn, maar elkaar op bedrijfsterreinen of in landelijke projecten juist opzoeken op het gebied van duurzaamheid, is het resultaat niet altijd optimaal. “Bedrijven volgen nog vaak een eigen plan, met te veel eigenbelang”, zegt Boot. “Iemand moet de regie nemen, ook om dubbelingen te voorkomen.” Met het laatste doelt de COO op consortia waarbinnen bedrijven onnodig stroef samenwerken, omdat commerciële belangen botsen. "Iemand moet de regie nemen"Op de vraag of de overheidsinstanties in het vormen en leiden van samenwerkingsverbanden het voortouw moeten nemen, antwoordt Boot: “Ik denk het eigenlijk wel”. Er is nog veel te winnen en een onafhankelijke partij die bedrijven bij elkaar brengt en initiatieven stimuleert, kan de verduurzaming volgens hem versnellen. WaterzuiveringJuist wanneer organisaties elkaar echt iets te bieden hebben, zijn slagen te maken. Uit de eigen praktijk noemt Boot de samenwerking tussen het Waterschap De Dommel en bedrijven in de regio Tilburg.Onder andere Coca-Cola, IFF, de aardappelverwerker Agristo en Fujifilm realiseerden hier met Cofely de grootste gezamenlijke industriële waterzuivering van het land.De verontreiniging in het afvalwater van de bedrijven is goed te voorspellen en daarom doeltreffender lokaal te zuiveren. “Vier partijen werkten hier samen aan een mooie oplossing”, zegt Boot. “Zuiveren doen we met membraantechnologie. Het water is na de behandeling schoner dan het water in het Wilhelminakanaal, waarop het gezuiverde water geloosd wordt.”  Voor de betrokken bedrijven dalen de zuiveringskosten, en ook het energieverbruik van het zuiveringsproces ligt lager. Naar de verwerking van het zuiveringsslib wordt nog gekeken. Vergassing is een optie, maar hoogwaardiger hergebruik mogelijk ook. Boot: “Belangrijk is dat het een rendabele oplossing wordt.” LNG-platformEen andere ontwikkeling waar de COO enthousiast over is, is de introductie van vloeibaar aardgas als transportbrandstof. “LNG is een aantrekkelijke brandstof voor vrachtverkeer en ook voor de binnenvaart en veerboten”, zegt Boot. "Motoren op LNG zijn stiller en produceren veel minder fijnstof en stikstofverbindingen." Samen met Gasunie, Shell, Vopak en de havenbedrijven van Rotterdam, Delfszijl en de Eemshaven bundelt Engie de krachten in het Nationaal LNG-platform. Engie, voorheen GDF Suez, is het Franse moederbedrijf van Cofely Nederland."Motoren op LNG produceren minder fijnstof"Engie bouwt aan een landelijk dekkend netwerk van LNG-tankstations voor vrachtwagens. Boot: “Ook Shell is actief met tankstations, en Gasunie werkt aan terminals voor de ontvangst van het vloeibare aardgas.” Boot ziet ondanks de voortgang nog wel een rol voor de overheid. Met LNG in plaats van diesel is veel te winnen op het gebied van milieu-impact en schone lucht.The Green QuestSamen met de FD Mediagroep, Engie Energie Nederland en Suez Environnement (voorheen Sita, ook onderdeel van de Engie-groep) is Cofely actief met The Green Quest. Daarin wordt steeds een bedrijf of organisatie doorgelicht op kansen om te verduurzamen. Onlangs is bij Vanderlande in Veghel alweer de zesde Green Quest-missie uitgevoerd. Eerdere missies bij Friesland Campina en het St. Elisabeth ziekenhuis in Tilburg brachten veel verduurzamingspotentieel aan het licht.Cofely biedt The Green Quest nu ook onder de radar aan. "Niet alle klanten willen er ruchtbaarheid aan geven." Het levert volgens de COO vaak onverwacht veel op als een bedrijf de boeken opengooit en een team van experts vrij laat zoeken naar verduurzamingspotentieel. “Normaal komen klanten bij ons met een gerichte vraag”, zegt Boot. “Met The Green Quest krijgen we de ruimte om in korte tijd veel mogelijkheden in kaart te brengen. Geen fancy dingen, het is echt business.”Foto: Cofely & Hans Dinkelberg, via Flickr Creative Commons (Cropped by Duurzaambedrijfsleven)