Romy de Weert 31 januari 2023, 15:00

Groene stroom is goedkoper in VS: Is het einde van kolencentrales in zicht?

In de Verenigde Staten is het nu goedkoper om nieuwe zonne- en windprojecten op het energienet aan te sluiten dan kolencentrales te laten draaien. In 99 procent van de gevallen is een kolencentrale economisch niet rendabel. Dat blijkt uit een nieuw onderzoek van Energy Innovation.

Adobe Stock 115777419 Is het einde van kolencentrales in zicht? | Credits: Adobe Stock

In de Verenigde Staten is de opwekking van elektriciteit op basis van steenkool aan het afnemen. Twintig jaar geleden was steenkool goed voor meer dan 50 procent van de energievoorziening. Vandaag de dag is dat 20 procent.

Prijzen voor schone energie dalen

De daling komt in eerste instantie door de concurrentie met aardgas. Bovendien is de efficiëntie enorm verbeterd, waardoor er minder elektriciteit nodig was en de vraag afnam. Daarnaast wordt de economische achteruitgang van steenkool nu versneld door de snel dalende prijzen voor schone energie en slim overheidsbeleid, staat in de studie.

De analyse toont aan dat de nieuwe Amerikaanse wetgeving – de IRA, de versnelling in gang zet. De IRA (Inflation Reduction Act) zorgt ervoor dat ondernemers belastingkortingen kunnen toepassen op nieuwe energietechnologieën. Denk aan zonne- en windenergie of de productie van waterstof.

Investeren in duurzaam is aantrekkelijker

Door de IRA wordt investeren in duurzame energie dus een stuk goedkoper. Zo goedkoop zelfs, dat dat het runnen van een kolencentrale duurder is dan nieuwe zonne- en windinstallaties te plaatsen. In de VS zijn 209 van de 210 kolencentrales duurder in gebruik in vergelijking met vervanging door nieuwe, goedkopere wind- of zonne-energie.

Gemiddeld zijn de kosten voor de kolencentrale zo’n 36 dollar per megawattuur. Voor zonne-energie is dat 24 dollar per megawattuur, dat is bijna een derde goedkoper.

De impact van steenkool

Steenkool is verantwoordelijk voor 60 procent van de CO2-uitstoot door elektriciteitsopwekking. Ooit was de brandstof de ruggengraat van het Amerikaanse elektriciteitsnet. In 2007 werd er zoveel elektriciteit opgewekt met steenkool dat het 186 miljoen huizen kon verlichten. In 2021 was dat al met 50 procent gedaald. Ook de banen in de mijnsector zijn gehalveerd. Tegelijkertijd neemt het onderhoud in de verouderde centrales toe, waardoor de energie steeds duurder wordt.

James Stock, een econoom aan de Harvard University die niet betrokken was bij het Energy Innovation-rapport, zei tegen de Britse krant The Guardian dat de analyse klopt en dat steenkool niet langer economisch concurrerend is.

“We kunnen niet al deze fabrieken morgen sluiten, we moeten het op een ordelijke manier doen om de betrouwbaarheid van het net te ondersteunen, maar we zouden het in redelijk snelle volgorde moeten kunnen doen,” zei hij. “Steenkool is door de economie op een natuurlijke manier achteruitgegaan en die economie zal doorgaan, dit is een overgang die gewoon gaat gebeuren.”

Meer lezen over duurzame energie?

Komt 's werelds eerste kweekvleesboerderij in Nederland?

Tekeningen met potlood van stallen en tractoren laten het beeld van een traditionele boerderij zien. Wat ontbreekt, zijn grote hoeveelheden dieren. Op de kweekvleesboerderij vormen enkele dieren in combinatie met bioreactoren en plantaardige voedingsstoffen een nieuw, houdbaar en efficiënt verdienmodel voor de boer, ziet RespectFarms.RespectFarms bestaat uit een groep onderzoekers en bedrijven die zich hebben verenigd om de eerste kweekvleesboerderij van Nederland te bouwen. Bedrijven als Mosa Meat, Kipster, technologiebedrijven en bedrijven uit de agrarische sector doen mee aan het consortium. Ze haalden onlangs zo’n 900.000 euro op om een haalbaarheidsstudie uit te voeren en het ontwerp te maken. “Dat dit in Nederland gebeurt, is echt uniek”, zegt Ira van Eelen. Kweekvleesgrondlegger Van Eelen is medeoprichter van RespectFarms, voorzitter van de Invitro Meat Foundation en lid van de adviesraad van Eat JUST, een Amerikaanse start-up die in 2020 de eerste commercieel toegestane kipnuggets van kweekvlees presenteerde in Singapore.Nieuw verdienmodel voor boeren Het eten van vlees zorgt voor veel CO2-uitstoot. De Nederlandse veehouderij is verantwoordelijk voor 3,9 miljoen ton CO2-uitstoot per jaar. Bovendien stoten de dieren ook nog eens methaan uit, dat een 28 keer sterker broeikasgas dan CO2 is. Naast de klimaatimpact vindt er in de veehouderij ook veel dierenleed plaats. Kan dat niet anders?Dat dachten de oprichters van RespectFarms ook. Hoewel er wereldwijd zo’n 150 tot 175 start-ups werken aan de productie van kweekvlees, gebeurt dat vooral met de focus op fabrieken. “De rol van de boer komt helemaal niet in het plaatje voor”, zegt Van Eelen.Dat was voor Van Eelen heel eigenaardig. “Naar mijn idee is het een no-brainer om de productie van kweekvlees naar de agrarische sector te brengen. Op die manier kunnen we de sector, die nu afhankelijk is van intensieve veehouderij, helpen om ze een ander en toekomstbestendig groei- en verdienmodel te geven.”Vlees kweken doe je zo Kweekvlees wordt gemaakt met behulp van stamcellen uit dieren. Die stamcellen worden door middel van een biopt afgenomen. “Dat moet pijnloos gebeuren”, zegt Van Eelen. Het stukje weefsel bestaat uit cellen en die cellen groeien alleen in omstandigheden die voor die cellen fijn zijn. “Denk daarbij aan de juiste temperatuur en de juiste voeding”, zegt Van Eelen. Die voeding komt van plantaardige grondstoffen, zoals de voeding die dieren ook krijgen. Uit een weefselbiopt ter grote van een peperkorrel kun je binnen zes weken 10.000 kilo vlees maken of 80.000 flinke hamburgers. "En het is een exponentieel proces dus met twee dagen extra kunnen we dat al verdubbelen", zegt Van Eelen.Vlees van de boerderij Van Eelen ziet dat vlees niet per se uit een fabriek moet komen, maar ook van een boerderij. “De huidige techniek past gemakkelijk in een stal van een boerderij. Op deze schaal kunnen we de techniek ook snel kopiëren naar de volgende stal. In plaats van groeien in grootte, groei je in de breedte.” Van Eelen weet uit gesprekken met heel veel boeren dat daar interesse voor is. “Veel boeren staan open voor nieuwe en houdbare verdienmodellen. Ze stellen praktische vragen en geven aan dat wanneer wij die vragen kunnen beantwoorden, ze openstaan om te veranderen. Het is namelijk in feite een efficiëntere manier van vlees maken.” Daarmee doelt Van Eelen op het feit dat bij de productie van vlees een groot deel van het dier niet gebruikt wordt. De 'voedselconversie' is slechts 50 procent. “De efficiëntie van kweekvlees is 95 tot 98 procent. Je kweekt namelijk precies wat je nodig hebt. En er hoeft geen dier voor geslacht te worden.” Rol voor Nederland Volgens Van Eelen moet de vleesproductie aangepast worden. “Als we op de huidige voet doorgaan en wereldwijd net zoveel vlees blijven consumeren als dat we nu doen, dan hebben we in de toekomst vier planeten nodig. Als we vlees willen blijven eten is de huidige productiemethode niet houdbaar.” Voor een land als Nederland ziet Van Eelen enorm veel kansen. “We kunnen de techniek produceren en verkopen aan andere landen. Net zoals we enorm veel kennis en materialen exporteren uit onze agrarische sector, kunnen we dat ook doen met kweekvleesboerderijen en slimme kassen”, zegt ze. Bovendien zou een kweekvleesboerderij enorm veel land, water en energie besparen, wat weer ten goede komt voor de leefbaarheid. Zo is er voor kweekvlees 78 procent minder water nodig, en maar liefst 95 procent minder land. Uit onderzoeken blijkt dat een stukje gekweekt rundvlees voor 93 procent minder vervuiling zorgt dan écht rundvlees. Uitdagingen Het kweken en consumeren van dit vlees is in Europa nog niet toegestaan. Singapore is tot nu toe het enige land ter wereld dat de verkoop toestaat. “Wet- en regelgeving is een grote uitdaging voor nu, maar die past zich vaak aan zodra het bedrijfsleven kan laten zien dat iets werkt.” Daar is volgens Van Eelen de juiste communicatie voor nodig. “We willen dat het verhaal zo compleet mogelijk wordt doorverteld”, zegt Van Eelen. Dat doet ze ook als medeoprichter van Kind Earth Tech (KET). “Op die manier verspreiden we de kennis en geven we dit verhaal een podium in Amsterdam, Singapore en in Amerika.” Toekomstmuziek? Als het aan Van Eelen ligt, wordt het proeven en eten van kweekvlees vandaag nog goedgekeurd in Nederland. De realiteit laat zien dat het een geleidelijk proces zal zijn. “Kweekvleesboerderijen staan er niet van de één op de andere dag. Dat kost tijd maar we moeten wel nu beginnen want tegen de tijd dat er fabrieken staan en we niets voor de agrariërs hebben ontworpen is het te laat.” Benieuwd naar hoe een kweekvleesboerderij eruit kan zien in de toekomst? Bekijk deze video. Meer lezen over duurzame landbouw? Wat is kweekvlees en hoe wordt het gemaakt?’s Werelds eerste duurzame gin komt van Utrechtse bodem en is gemaakt van 2.500 kilo restfruitEetbare insecten zijn uitgelezen bron van veevoeder