Rianne Lachmeijer 30 juni 2021, 16:34

Fossiele beleggers lopen meer risico dan ze denken

Beleggers op de beurs onderschatten de risico’s van beleggen in vervuilende bedrijven. Een wereldwijde CO2-prijs van 75 dollar per ton kan een daling van 4 tot 20 procent van de aandelenkoersen veroorzaken. Nu meer inzetten op klimaatpositieve investeringen kan daarentegen juist extra rendement opleveren. Dat blijkt uit een analyse van Van Lanschot Kempen.

Adobestock 119488519 fossiele beleggers lopen meer risico Een CO2-prijs van 75 dollar kan de aandelenwaarde met 20 procent doen zakken. Afbeelding: Adobe Stock.

In haar analyse berekende Van Lanschot Kempen hoe sterk de aandelenkoersen wereldwijd zouden kunnen dalen in reactie op een stijging van de CO2-prijs. Daaruit blijkt dat een wereldwijde CO2-prijs van 75 dollar per ton CO2-equivalent een daling van 4 tot 20 procent van de aandelenkoersen kan veroorzaken, afhankelijk van hoe streng de beprijzing is.

Als het gaat om een prijs voor de directe uitstoot van een bedrijf (scope 1) en de indirecte uitstoot als gevolg van de opwekking van ingekochte energie (scope 2) komt het verlies uit op een daling van 4 procent. Als alle indirecte uitstoot binnen de waardeketen van de onderneming meetelt (scope 3) in de prijs dan kan de aandelenwaarde zelfs 20 procent dalen.

De ene markt is de andere niet

De invloed van hogere CO2-prijzen varieert van markt tot markt. Zo zouden aandelen in de Verenigde Staten het hardst worden getroffen met een waardedaling van 27 procent, terwijl de waarde van Amerikaanse aandelen in een index met daarin op ESG-criteria getoetste aandelen ‘slechts’ 16 zou dalen.

Lees ook: Rechter bepaalt dat Shell per direct zijn absolute uitstoot van broeikasgassen moet terugdringen. Dat geldt zowel voor de uitstoot die het bedrijf zelf veroorzaakt met de productie, maar ook voor die van zijn toeleveranciers en afnemers (scope 1, 2 en 3).

CO2-prijs boven de 100 dollar

De keuze voor een CO2-prijs van 75 dollar is niet toevallig. Dat is namelijk het bedrag dat volgens het Internationaal Monetair Fonds (IMF) nodig is om de CO2-uitstoot terug te brengen tot een niveau dat in overeenstemming is met de doelstelling om onder de 2 graden klimaatopwarming te blijven. Maar Van Lanschot acht het ook aannemelijk dat de prijs nog verder oploopt doordat de aarde sneller opwarmt. Daarom heeft de financiële instelling ook het effect van een CO2-prijs van 150 dollar berekent. Dan kan de waarde van aandelen zelfs met 41 procent dalen.

Lees ook: Hoeveel invloed heeft een duurzame belegging? Deze investeerder weet het

Kansen voor duurzame beleggers

Uit de analyse van Van Lanschot Kempen blijkt ook dat een klimaatpositieve portefeuille in de komende tien jaar juist 20 procent extra rendement kan opleveren. Denk aan het verruilen van de bestaande aandelenbelangen voor aandelen in ondernemingen die zich richten op een lage CO2-uitstoot of op de klimaattransitie. Dat kan door meer te focussen op thema’s als schone energie, schoon water en duurzame voedselvoorziening. De financiële instelling adviseert langetermijnfondsen, zoals pensioenfondsen, om aanpassingen te doen in hun beleggingen zodat ze beter bestand zijn tegen veranderingen in CO2-beprijzing en regelgeving.

Van Lanschot Kempen past deze kennis ook zelf toe. Zo besloot het vorig jaar al om de CO2-prijs als risico-indicator toe te voegen aan het beleggingsrisico-framework voor bepaalde klanten.

Studenten en universiteitsmedewerkers protesteerden in juni om pensioenfonds ABP te overtuigen strenger te zijn voor fossiele bedrijven en er misschien zelfs helemaal uit te stappen. Werkt dat?

Wat is het emissiehandelssysteem ETS? En hoe werkt het?

Wat is het ETS?Het ETS stamt uit 2005. Toen zag de EU al in dat de uitstoot van CO2 op een manier aan banden moest worden gelegd. Daarom kwamen zij met het idee van CO2-certificaten: rechten om een bepaalde hoeveelheid CO2 uit te stoten. Het aantal certificaten is niet onbeperkt. De EU bepaalde voor elke bedrijfstak hoeveel de maximale uitstoot mag zijn. Wil een bedrijf meer uitstoten, dan moet het ergens anders certificaten kopen - bijvoorbeeld van bedrijven die duurzamer zijn geworden, en daardoor een overschot aan emissierechten in handen hebben.De EU gaf aanvankelijk een groot deel van de certificaten gratis weg om het systeem op gang te brengen. In de beginfase bleef de prijs per ton CO2 vrij stabiel rond de dertig euro. Zo’n 40 procent van alle CO2 viel in die tijd onder het emissiehandelssysteem.Welke bedrijven horen bij het ETS?Niet alle vervuilers vallen onder het ETS. De bekende bedrijfstakken, zoals energiecentrales en zware industrie, zitten in het systeem. Maar transport, en in het bijzonder luchtvaart, vallen voor het grootste deel niet onder het systeem: maatschappijen hoeven alleen voor vluchten binnen de EU certificaten te kopen. Ook andere logistiek valt niet onder het ETS, net als de CO2 die individuele EU-burgers uitstoten.Werkt het ETS goed?Het ETS heeft problemen die langzaam worden opgelost nu de EU ook inziet dat er een paar weeffouten in het systeem zitten. Zo was het gratis weggeven van certificaten in het begin een vergissing, omdat het de prijs van CO2 te lang stabiel hield. Veel bedrijven produceerden minder CO2 dan ze maximaal mochten, en hadden certificaten over. Hierdoor werd het uitstoten van broeikasgassen te goedkoop.Toen de economische crisis rond 2008 begon, daalde de productie van bedrijven nog verder. Daardoor was de reserve van CO2-certificaten nog groter en daalde de prijs tot een dieptepunt van minder dan vijf euro per ton.Tussen 2013 en 2020 ging het systeem deels op de schop. Het aantal certificaten in omloop ging omlaag en er kwam een Europa-breed limiet aan de uitstoot. Ook mochten bedrijven niet zomaar alle certificaten die ze van fase 2 (die van 2005 tot 2012 liep) over hadden meebrengen in fase 3. Vanaf 2018 had dit een sterk effect op de prijs van CO2, die steeg tot 30 euro per ton - hetzelfde bedrag als bij de introductie van het ETS.Maar onlangs bleek dat bedrijven uit de energie-intensieve industrie het ETS helemaal niet als een blok aan hun been zagen. Ze verdienen grif geld aan de handel in certificaten, omdat ze nog steeds een overschot hadden en dat slim konden verhandelen op de markt.Wat is de toekomst van het ETSMet alle misstanden, de te lage prijs voor CO2-uitstoot en andere problemen lijkt het ETS na 16 jaar nog steeds niet te werken zoals bij de introductie bedoeld was. In de aankomende fase 4 van het systeem moet dat allemaal veranderen. De hoeveelheid CO2 die bedrijven ieder jaar uit mogen stoten wordt straks bepaald door de hoeveelheid CO2-certificaten die het jaar ervoor in omloop waren, en niet aan de hand van het aantal toegestane certificaten. Daardoor is de onbalans tussen uitstoot en vergunningen straks verleden tijd. Ook zal de hoeveelheid certificaten in omloop sneller afnemen, met 2,2 procent per jaar in plaats van 1,74 procent per jaar. Met deze twee maatregelen moet het ETS een echte stok achter de deur worden om de uitstoot in de EU terug te brengen.Wat betekent het ETS voor mij?De burger zelf is gevrijwaard van CO2-belastingen; alleen zwaar vervuilende bedrijven doen mee. Maar uiteindelijk kan de prijs van CO2 die bedrijven betalen doorberekend worden in de prijs van goederen zoals staal, of in de stroomprijs. Dat is alleen het geval als bedrijven op de oude voet doorgaan. Als ze vergroenen, bijvoorbeeld door over te stappen op duurzame energie, stoten ze minder CO2 uit en hoeven ze dus niet extra te betalen als CO2 uitstoten duurder wordt. Dat is het mechanisme waardoor het ETS uiteindelijk bedrijven duurzamer moet maken via marktwerking.