‘Bij de energietransitie loop je het risico dat partijen naar elkaar gaan zitten wijzen bij het aanpakken van de grote uitdagingen, waardoor je vertraging krijgt. Met dit nieuwe model willen we een gemeenschappelijke basis creëren, zodat je een open gesprek kunt voeren.’
Met ‘dit model’ verwijst voorzitter Medy van der Laan van de Nederlandse Vereniging van Banken (NVB) naar het resultaat van bijna twee jaar sleutelen aan een data- en analysetool om de dilemma’s en keuzes van de financiering van de energietransitie inzichtelijk te maken. Het model werd donderdag officieel gepresenteerd tijdens Springtij Forum.
Het financieringsmodel voor de energietransitie bouwt voort op energiescenario’s voor Nederland in de periode tot 2050. Netbeheerders en andere partijen publiceren jaarlijks diverse opties voor de route naar klimaatneutraliteit. In het ene geval met bijvoorbeeld relatief veel eigen productie van hernieuwbare elektriciteit van eigen bodem, in het andere met meer import van onder meer groene waterstof.
De energietransitie financieren
In de praktijk blijven de consequenties van technologische en maatschappelijke keuzes voor de financieringsopgave onderbelicht. Die leemte heeft de NVB willen opvullen met het Financieringstransitiemodel (FTM). ‘Het uiteindelijke doel is beleidsimpact’, geeft ESG-consultant Sander van Wijk van CPI Grant Thornton aan. Hij is een van de architecten van het datamodel voor financiering van de energietransitie.
‘Waar je naartoe wilt, is dat de risicobereidheid van de financiële sector om de energietransitie te financieren verbetert en dat de investeringsbereidheid van bedrijven versnelt. Dit betekent ook dat de betrouwbaarheid en voorspelbaarheid van het overheidsbeleid moeten toenemen. Daarvoor is een gezamenlijk perspectief op de financieringsopgave hard nodig.’
Focus op gebouwde omgeving, industrie en mobiliteit
Het datamodel is opgebouwd uit publieke data en maakt in eerste instantie gebruik van vier scenario’s voor de energietransitie van Netbeheer Nederland. Maar gebruikers kunnen daar eigen scenario’s aan toevoegen. De NVB streeft ernaar om het model na een pilotfase in de loop van 2027 helemaal publiek toegankelijk te maken.
Op basis van een gegeven scenario laat het model zien wat dit voor specifieke technologieën en oplossingen betekent qua financiering voor drie sectoren: de gebouwde omgeving, mobiliteit en industrie. Dan gaat het onder meer om de benodigde investeringen, de huidige investeringsbereidheid en opties voor financiering vanuit de overheid en private sector.
Knelpunten benoemen én gezamenlijk aanpakken
Van Wijk laat zien hoe dit werkt met als voorbeeld de rol van de warmtepomp in verduurzamingsscenario’s. In een stroomschema duikt daarbij al snel een ‘rood blokje’ op bij de investeringsbereidheid. ‘Je ziet hier dat, hoewel de overheid subsidies verstrekt, de investeringsbereidheid bij huishoudens en bedrijven nog te laag is. Dit betekent dat er meer moet gebeuren om de gewenste groei van warmtepompen in de gebouwde omgeving te bereiken.’
NVB-voorzitter Van der Laan voegt toe: ‘Het model laat zien wat de energietransitie vraagt van overheid, bedrijven, banken en andere financiële instellingen. Dat helpt om de noodzakelijke stappen ook daadwerkelijk te zetten.’
Doel van de bankenkoepel is om het model door een breed scala van sectoren en organisaties te laten omarmen, zodat discussie kan plaatsvinden op grond van een ‘gedeelde feitenbasis’. Daarvoor zijn in eerste instantie partnerschappen aangegaan met partijen zoals Energie Nederland, het Verbond van Verzekeraars, Bouwend Nederland, Urgenda en VNO-NCW.
