Romy de Weert 10 juni 2021, 05:00

CFO’s erkennen belang van duurzaamheid, maar worstelen met de uitvoering: 'Het vereist een gedragsverandering'

96 procent van de Chief Financial Officers (CFO’s) van de 250 grootste Nederlandse bedrijven noemt duurzaamheid een belangrijk vraagstuk voor hun bedrijf. Dat blijkt uit onderzoek van de Universiteit van Amsterdam (UvA), in opdracht van Transformation Forums. Hoewel CFO’s het belang erkennen, worstelt het grootste gedeelte van hen met de praktische uitvoering ervan. Hoe komt dit en hoe kan het beter?

Duurzaam kantoor adobestock CFO’s erkennen belang van duurzaamheid, maar worstelen met de uitvoering. Beeld: Adobe Stock

Duurzaamheid is een steeds belangrijker thema – niet alleen bij overheden, maar ook in het bedrijfsleven, blijkt uit onderzoek van de Universiteit van Amsterdam (UvA). De onderzoekers van de UvA hebben een enquête gehouden onder de CFO’s van de 250 grootste bedrijven in Nederland. Hoewel ze allemaal het belang van duurzaamheidsdoelstellingen erkennen, worstelen ze met de uitvoering ervan.

Duurzaamheidsdoelstellingen ontbreken

Een belangrijke reden hiervoor lijkt het ontbreken van die duurzaamheidsdoelstellingen. Zo’n 75 procent van de 250 bedrijven geeft managers duidelijke financiële doelstellingen mee. Voor duurzaamheidsdoelstellingen is dit slechts 25 procent. “Duurzaamheid is voor CFO’s redelijk nieuw. Met de toenemende regelgeving vanuit Europa en de VN komt het steeds meer op de agenda”, vertelt onderzoeker Frank Verbeeten.

Verbeeten was verrast over de uitkomst: “Al 96 procent van de CFO’s houdt zich bezig met duurzaamheid, dat is al een hele stap. Eerst werd er binnen bedrijven niet veel over gesproken. Nu het thema steeds belangrijker wordt, krijgen bedrijven zó veel vragen dat ze niet meer weten waar en aan wie ze moeten rapporteren.” En daar blijft het steken. Om duurzaamheid daadwerkelijk in praktijk te brengen moet nog veel gebeuren. Volgens de onderzoeker moeten bedrijven zich afvragen: wat is ons doel op het gebied van duurzaamheid?

'Actief het gesprek aangaan helpt doelstellingen behalen'

“Kijk eerst naar de strategie. Bereik je daarmee de gestelde doelen? Heroverweeg die doelen en verzamel data. Ga je targets stellen voor bepaalde doelstellingen en daar op afrekenen, of niet? En neem je het mee in je bonussysteem of niet?”, zegt Verbeeten. Die stappen doe je volgens de onderzoeker niet in een dag; zelfs niet in een jaar. “Het vereist een gedragsverandering binnen de organisatie. Om je hele bedrijf mee te krijgen moet je eerst goed communiceren over de nieuwe strategie.”

Duurzaamheid en winst behalen, die twee moeten bedrijven samenvoegen. "Veel bedrijven hebben het idee dat duurzaamheid geld kost, maar dat hoeft helemaal niet zo te zijn”, zegt Verbeeten. “Wil je iets opgeven van de kortetermijnwinst voor de lange termijn waarde? Dat is een afweging die organisaties moeten maken.” Volgens de onderzoeker zijn maatschappelijke én economische vooruitgang te combineren. “Het probleem zit bij de implementatie van de strategie. Alleen zenden over duurzaamheidsdoelstellingen binnen de organisatie werkt niet, maar actief het gesprek aangaan wel.”

Meer weten over duurzaamheid binnen het bedrijfsleven? Schrijf je in voor onze nieuwsbrief

Energietransitie in gevaar door gebrek aan grondstoffen voor elektrolyse

De energietransitie komt nog maar net op stoom of een dreigend probleem doemt op aan de horizon. Want voor alle zonneparken, windmolenparken en waterstoffabrieken die we plannen en bouwen zijn materialen nodig. En sommigen daarvan zijn schaars of zelfs zeldzaam.Dit probleem was al bekend voor zonnepanelen, windmolens en batterijen waar het gaat om grondstoffen zoals lithium, kobalt, grafiet en zeldzame aardmetalen. Maar uit onderzoek van TNO blijkt dat dit ook geldt voor de productie van waterstof. En deze energiedrager is, naast de ontwikkeling van zonne- en windenergie, cruciaal voor het halen van de klimaatdoelen.Waterstof belangrijke schakelfunctieWaterstof is van zichzelf geen energiebron maar kan met behulp van een elektrolyser gemaakt worden uit groene elektriciteit en water. Vervolgens kan het met behulp van een brandstofcel weer omgezet worden in elektriciteit. Op die manier kan het een belangrijke schakelfunctie vervullen in het toekomstige energiesysteem. Want onze energieproductie gaat van een vrij centraal georganiseerd en voorspelbaar systeem naar een lappendeken van productiemethodes en -locaties. En die moeten allemaal op elkaar aansluiten.Met behulp van waterstof kan duurzame stroom van bijvoorbeeld een windpark op momenten dat er een overschot is opgeslagen worden voor later. Ook kan het een oplossing zijn op plekken waar het elektriciteitsnet te licht is om grote hoeveelheden groene stroom te vervoeren. In vloeibare vorm kan het groene energie transporteren via pijpleidingen of schepen van productielocaties naar afnemers over de hele wereld. Daarnaast kan het als brandstof dienen voor zwaar transport en als vervanger voor aardgas in de industrie.EU waterstofstrategie als onderdeel van de Green DealEen onmisbaar bestanddeel voor het slagen van de energietransitie dus. De EU heeft dan ook ambitieuze doelstellingen als het gaat om waterstof. In de vorig jaar gepubliceerde waterstofstrategie die onderdeel uitmaakt van de Green Deal staat dat de EU in 2030 tien miljoen ton duurzame waterstof wil produceren. Volgens de strategie moet waterstof in 2050 een volwassen techniek zijn die bedrijven standaard toepassen en gebruiken.Maar voor het maken van waterstof is elektrolyse nodig. Dat gebeurt met behulp van een elektrolyzer. En in het hart van een elektrolyzer zitten zeldzame materialen zoal iridium en platinum. En die zijn schaars. TNO rekende uit dat als we de strategie van de EU volgen we 122 procent meer iridium nodig hebben dan nu jaarlijks wereldwijd uit de grond gehaald wordt.Platinum en IridiumEn die iridium is dus al in gebruik. Bijvoorbeeld bij de fabricage van LCD en touchscreen schermen van tv’s, laptops en iPhones. Maar ook voor lagers van vliegtuigmotoren en in diepzeepijpleidingen. Om te voorkomen dat we moeten kiezen tussen het maken van vliegtuigmotoren of elektrolyzers moet dus nu al gezocht worden naar oplossingen.Het probleem is nu nog niet zichtbaar omdat de waterstofproductie nog in de kinderschoenen staat. Maar als we alle plannen voor groene waterstofproductie in de EU willen uitvoeren met de huidige technieken aan elektrolyse dan hebben we rond 2030 al een serieus tekort, verwacht TNO. Tegen die tijd zijn de elektrolyzers die nu nog het formaat van een zeecontainer hebben, uitgegroeid tot serieuze waterstoffabrieken.Meer iridium en platinum uit de grond halen is niet eenvoudig. De afgelopen tien jaar is de vraag naar aardmetalen fors toegenomen, maar dit heeft niet geleid tot een stijging van de delving van de grondstoffen. Ook is er groeiende weerstand tegen mijnbouw. Als we de klimaatdoelen willen halen zullen we dus moeten zoeken naar waterstofproductie waarin we minder van de zeldzame grondstoffen nodig hebben.Ook voor andere toepassingen dreigt een tekort aan grondstoffen. Is recycling de oplossing?