Dit land staat model voor het antigroeiverhaal

Als het gaat over veiligheid, lijkt groei de wind mee te hebben. De heersende opvatting is nu dat Rusland de Navo heeft wakker geschud door de ‘grootscheepse Russische agressie tegen Oekraïne’, schrijft de Volkskrant. De verhoudingen in de wereld zijn aan het schuiven en landen als Finland en Zweden kunnen het niet meer alleen bolwerken. Ze zijn dolblij dat ze onder de veilige paraplu van de groeiende Navo mogen schuilen.

In een scherp en verhelderend interview in NRC schetst de in Bulgarije geboren directeur van het ‘Austrian Institute for European and Security Policy’ Velina Tchakarova waarom we ons in slaap hebben laten sussen: ‘We hebben de afgelopen drie decennia in een soort interbellum geleefd. Een interbellum tussen twee Koude Oorlogen. De Russische invasie in Oekraïne luidt het einde in van deze tussenperiode, die begon met de val van de Muur in 1989. Die invasie was president Poetins startschot van de Tweede Koude Oorlog. Daarom komt er in Oekraïne voorlopig geen vrede, vrees ik, omdat Poetins plannen met Oekraïne niet alleen maar om Oekraïne draaien, maar deel uitmaken van een veel grotere, geopolitieke strategie van het Kremlin.’

Veroveraars

Tchakarova plaatst Poetin in dezelfde traditie als Ivan de Verschrikkelijke, Catharina de Grote en Peer de Grote. ‘Veroveraars, allemaal.’ Ze vindt dat Europa mentaal nog te veel vastzit in de post-Koude-Oorlogfase, van na de val van de Muur. ‘We waren global players. Het ging ons goed. Maar dat blijkt een overgangsfase. Ze eindigt in Oekraïne. Dat is de boodschap van deze oorlog. Dat dringt nog niet goed door in Europa.’ Volgens haar doen we er verstandig aan onze Europese defensie en veiligheid serieus te nemen, omdat Amerika, met mogelijk een Republikeinse president over twee jaar aan het roer, zich nog weinig aan Europa gelegen zal laten. Vol inzetten dus op groei van onze defensie.

Als het gaat over duurzaamheid en klimaat is de verdeeldheid veel groter. Waar veel economen blijven benadrukken hoe belangrijk groei is om de ruggengraat van onze samenleving, onderwijs, zorg en rechtspraak, te kunnen betalen, neemt de roep om minder toe. Auteur van Gebroken Kringlopen (2018) Ronald Rovers krijgt drie pagina’s in NRC, waarin zijn evangelie wordt verkondigd: ‘we zullen allemaal met minder genoegen moeten nemen.’ Zijn betoog komt er op neer dat er maar één weg is om de planeet te redden: minder kopen, minder reizen, minder groei. En groene groei bestaat in zijn ogen niet.

Gefronsde wenkbrauwen

Om zijn betoog kracht bij te zetten begint hij zijn voorwoord met een apocalyptische alinea waarin alle rampen voorbijkomen: van ‘De wereld staat in brand’, tot zinnen als: ‘Voedselprijzen schieten omhoog, biodiversiteit daalt schrikbarend, oceanen plastificeren (…) migrantenstromen groeien, de economie van de geïndustrialiseerde wereld is een puinhoop.’ In zijn boek provoceert hij er scherp op los en greenwashers worden op hun plek gezet. Maar bij zijn oplossing gaan mijn wenkbrauwen fronsen. Om binnen de grenzen van de planeet te leven moeten we terug naar de leefwijze van de jaren zestig. ‘Is dat erg? Ach, ik heb een heel gelukkige jeugd gehad’, zegt hij pedant.

Ondanks zijn talloze argumenten in het boek en het artikel die aan het denken zetten, heb ik altijd een intuïtieve afkeer van dit soort onheilsprofeten gehad. In een recensie op Sargasso bevestigt Marcel Hulspas mijn vermoedens. Cuba is Rovers’ voorbeeldland. De warhoofdige ‘politieke denker’ en schrijver Harry Mulisch heeft navolging gekregen. Cubanen zijn arm, maar ze hebben wel gratis onderwijs en gezondheidszorg, zegt Rovers. En ‘een rustig geweten, want ze dragen nauwelijks bij aan klimaatverandering en uitputting van grondstoffen.’ En, oh ja, ze zijn ook ‘redelijk gelukkig, zeer sociaal en muzikaal.’ Het antigroeisprookje is met zulke ambassadeurs wel heel eenvoudig door te prikken.