‘Waar vind je nou een bedrijf dat zegt: ik doe iets waar ik goed geld mee verdien, maar dat schadelijk is voor de wereld. Dus ik stop ermee.’ Hein Brekelmans stelt de vraag enigszins retorisch, maar het onderliggende punt is serieus. De afbouw van economische activiteiten die schadelijk zijn voor klimaat en maatschappij is vele malen lastiger dan het lanceren van een nieuw bedrijf met een duurzame missie.
Brekelmans kan erover meepraten. Ruim elf jaar werkte hij als bankier bij ABN Amro mee aan de financiering van onder meer duurzame startups en grotere projecten voor bijvoorbeeld windenergie. ‘Dat was heel leuk werk. Ik kon elk jaar wel naar een prijsuitreiking waar duurzame bedrijven in het zonnetje werden gezet. Maar terugkijkend denk ik: eigenlijk zou er ook een prijs moeten zijn voor ondernemingen die durf tonen door vrijwillig te stoppen met een niet-duurzame activiteit.’
Lobbyist voor een beter financieel systeem
Afgelopen februari maakte Brekelmans de overstap naar Triodos Bank, waar hij zich als advocacy manager op strategisch niveau inzet voor structurele duurzame verandering in de financiële sector, ondersteund door het economische researchteam van de bank. ‘Simpel gezegd ben ik nu lobbyist. Niet zozeer voor de bank, maar voor een beter financieel systeem.’
Zo spant Brekelmans zich in om wetgeving rond biodiversiteit in Nederland beter verankerd te krijgen. ‘In het VK is wettelijk vastgelegd dat je bij ruimtelijke projecten vooraf hard moet kunnen maken dat er sprake is van een netto winst op het gebied van biodiversiteit. Die moet er per saldo minstens 10 procent op vooruit gaan. We zijn nu met Kamerleden in contact om dat op de politieke agenda te krijgen in Den Haag. Dat doen we niet alleen als Triodos, maar ook met andere partijen, waaronder ingenieursbureau Arcadis, energiebedrijf Eneco en bouwbedrijf BAM.’
Integrale kijk op duurzaamheid
Geloof in een brede benadering van duurzaamheid ligt ook aan de basis van Brekelmans’ keuze om over te stappen naar de relatief kleine Triodos Bank. ‘Lang heb ik gedacht dat je de meeste impact kunt maken als je een grote bank zoals ABN Amro een beetje kunt veranderen. Maar voor mij was de nieuwe strategische visie, die in het najaar van 2025 werd gepresenteerd, wel een kantelpunt.’
Die nieuwe strategie legde andere accenten met een nauwere focus wat betreft de aandacht voor duurzaamheid en klimaat. Brekelmans: ‘Dat vormde voor mij een natuurlijk moment om de balans op te maken. Na elf jaar wilde ik graag verder met de vragen die me het meest bezighouden, en die liggen bij de bredere agenda: systemische vraagstukken, natuur, circulariteit en afbouw. Dat vind ik bij Triodos.’
Voor Brekelmans zelf is een integrale kijk op duurzaamheid dus steeds belangrijker geworden. ‘Daar horen wat mij betreft ook de lastige discussies bij over schadelijke activiteiten waar je afscheid van neemt.’ De bank uit Driebergen maakt op dit vlak heldere keuzes. Zo financiert Triodos Bank geen investeringen in olie- en gasprojecten, terwijl de rest van de bancaire wereld daar nog flink mee worstelt.
Minder fossiele energie
In de primaire energieconsumptie hebben olie, kolen en gas wereldwijd nog altijd een aandeel van meer dan 80 procent. ‘Hernieuwbare energie groeit hard, maar zorgt op mondiaal niveau nog niet voor daadwerkelijke verdringing van fossiele energie’, zegt Brekelmans. ‘Dat is wel essentieel om de opwarming van de aarde af te remmen. Anders blijft duurzaamheid salade naast de patat.’
Geld is hierbij geen neutrale factor, stelt Brekelmans: ‘Elke euro die je investeert in olie of gas, kun je niet steken in het versnellen van de transitie naar een duurzamer energiesysteem.’
Een kleinere bank als Triodos kan hierbij een voortrekkersrol vervullen, maar om echt systeemverandering te bewerkstelligen is veel meer nodig. Brekelmans erkent dat dat allesbehalve eenvoudig is. ‘De financiering van verduurzaming kampt niet met een tekort aan kapitaal, maar met een direction gap. Te veel investeringen gaan nog de verkeerde kant op.’
Om dat patroon te doorbreken is regelgeving cruciaal. Brekelmans: ‘Een aantal Europese landen, waaronder Nederland, heeft een wettelijk verbod op het financieren van de productie, verkoop of distributie van clustermunitie. Op die manier zou je ook restricties kunnen opleggen voor fossiele financiering. Dat lijkt misschien nog ver weg, maar zoiets is niet ondenkbaar.’
Rendement voor aandeelhouders versus maatschappelijke waarde
Misschien nog wel uitdagender is het afdwingen van een koerswijziging bij grote olie- en gasbedrijven zelf. Shell heeft onder topman Wael Sawan een beleid ingezet waarbij afscheid wordt genomen van investeringen in duurzame energie, terwijl het bedrijf fossiele bezittingen bijkoopt. ‘Op zich neem ik het een bedrijf als Shell niet kwalijk dat ze doen wat ze doen’, zegt Brekelmans. ‘De onderneming is in handen van aandeelhouders die de directie als opdracht hebben gegeven om zoveel mogelijk geld te verdienen. Daar handelt het bedrijf naar.’
Triodos laat volgens Brekelmans zien dat het wel mogelijk is om met een beursnotering maatschappelijke impact op één te zetten en tegelijkertijd een eerlijk rendement te behalen. ‘Toch zie je bij veel bedrijven een eenzijdige focus op aandeelhoudersrendement.’ Dat heeft mede te maken met het al dan niet verankeren van maatschappelijke doelen in de juridische structuur van een onderneming.
Praktisch gezien lijkt het niet erg realistisch om van bestaande bedrijven te eisen dat ze hun juridische structuur aanpassen om maatschappelijk welzijn beter te borgen, erkent Brekelmans. ‘Dat zou heel ver gaan. Maar je kunt ook vanuit de andere kant redeneren. Als het voor nieuwe bedrijven de standaard wordt om maatschappelijke doelen centraal te stellen, kan er extra druk ontstaan op bestaande bedrijven die dat niet doen. Zeker als ze klanten dreigen te verliezen, wanneer ze op de oude voet blijven doorgaan.’
Consument helpen om andere keuzes te maken
Het zou daarbij ook helpen als consumenten sterker worden geprikkeld om duurzame keuzes te maken. ‘Je kunt van een gezin met een modaal inkomen op dit moment niet verlangen dat ze niet meer naar Barcelona vliegen – met vliegtickets die drie keer zo goedkoop zijn als de trein en een twee keer snellere reistijd’, vindt Brekelmans.
Het feit dat kerosine onbelast is, werkt als een enorme verkapte subsidie voor de luchtvaart. ‘Dus als we willen dat mensen minder vliegen, zou je op z’n minst vliegtickets duurder kunnen maken door kerosine te belasten. Aan de andere kant kun je treintickets goedkoper maken en zwaarder investeren in snelle treinverbindingen. Dat moet dan wel Europees gebeuren, zodat je geen concurrentie houdt van goedkopere vluchten net over de grens.’
Klimaatschade voor de economie: komt de politiek in actie?
Mogelijkheden genoeg dus om beleid duurzamer in te richten, maar vooralsnog lijkt er niet heel veel te veranderen in het politieke momentum. Zelfs na een zomer van hittegolven en droogte in Europa.
Zo poseerde minister-president Rob Jetten deze maand in een Shell-overall bij een nieuwe fabriek voor groene waterstof in Rotterdam, maar liet hij na om in een nationale persconferentie de klimaaturgentie uit te lichten.
Economen van Triodos Bank grepen de gelegenheid wel aan en publiceerden in augustus een speciaal rapport over de economische gevolgen van de hitte. De conclusie: ‘De keuze die we hebben is om ons te blijven abonneren op steeds kostbaardere zomers, door onze inspanningen om klimaatverandering te beperken te blijven uitstellen, of om klimaatverandering te gaan behandelen als de letterlijk brandende noodsituatie die zij vormt voor ons welzijn en onze economieën.’
Brekelmans put hoop uit het feit dat de economische schade van extreem weer bedrijven en hun aandeelhouders steeds directer raakt. ‘Marktpartijen voelen de financiële pijn zelf. Het zou mooi zijn als er vanuit die hoek meer druk komt op de politiek om de oorzaken van klimaatverandering aan te pakken.’
‘Adaptatiemaatregelen blijven nodig, maar daarmee los je de kern van het probleem niet op. Daarvoor is echt mitigatie nodig. Het is dus voor iedereen nog steeds belangrijk om in actie te komen, of het nu gaat om het aanschrijven van Kamerleden, het tekenen van een petitie of meedoen met een klimaatmars.’
