Teun Schröder
09 april 2020, 15:01

Herman Wijffels: “We naderen een nieuw tijdperk waar we nog geen naam voor hebben”

Nog maar een paar maanden geleden presenteerde Herman Wijffels zijn nieuwe boek ‘De gulden snede’ over de toekomst van ecologie, de economie en de politiek. Hoe beïnvloedt de coronacrisis die toekomst? Daarover vertelt Wijffels in de CrisisCast van DuurzaamBedrijfsleven. “Ieder individu moet nu de verantwoordelijkheid nemen voor het geheel.”

8535502171 9659cf2948 k

Zelf zit Wijffels in deze rare tijden met zijn vrouw teruggetrokken in een huisje midden in de natuur in de periferie van ons land. “Volledige isolatie met de ruimte om te wandelen of af en toe de racefiets te pakken.” Maar voor zowel zijn vrouw als hemzelf gaat het werkende leven gewoon door.

Tijd van bezinning (05:10)

“Wat is de belangrijkste boodschap van deze tijd?”, vraagt CrisisCast presentator Paul van Liempt zich af. “Er zijn er meerdere”, zegt Wijffels. “Maar een belangrijke is dat ieder individu nu toch de verantwoordelijkheid moet nemen voor het geheel. We zien nu dat we onszelf bepaalde beperkingen moeten opleggen. Niet alleen voor onszelf, maar ook voor de gezondheid van anderen. Dit vraagt om een heel belangrijke draai in onze cultuur, waarbij we niet alleen aan onszelf moeten denken.”

Economie na corona (08:48)

Wijffels vindt het logisch dat de overheid ondernemingen ondersteunt die door de corona-maatregelen omzet missen. Wel stelt hij kritische vragen over welke sectoren meegenomen moeten worden naar de toekomst. “Volgens mij is dit, nu de economie grotendeels stil is komen te liggen, niet zozeer het moment om na te denken over restauratie. Veel belangrijker is het om ons af te vragen welke activiteiten we willen meenemen naar de economie van de 21ste eeuw.”

Leiderschap in tijden van crisis (15:45)

Wijffels is van mening dat leiderschap van alle facetten in de samenleving moet voorkomen. “In moeilijke tijden hebben we mensen nodig die houvast bieden. Dit geldt zowel voor het gezin en de onderneming, als voor de overheid.” Wijffels is positief over de beleidsvoering in Nederland, maar kritisch op het optreden van minister Hoekstra in de onderhandelingen met Zuid-Europa. “De Hollandse horken hebben zich teveel op de voorgrond gepresenteerd.”

Lokale economie = circulaire economie (22:50)

Ook haalt Wijffels het belang aan van lokale economieën. “Je ziet dat grote ecologische vraagstukken uiteindelijk worden opgelost door lokale actie. Daar krijgt de circulaire economie vorm. Daar zien we een verschuiving van fossiele energie naar hernieuwbare energie. Daar schakelen we over van een klassieke productie-georiënteerde landbouw naar een gezondheid-georiënteerde landbouw. Dit moet uiteindelijk allemaal gebeuren door ondernemende mensen.”

Systeem verandering (25:00)

Wijffels verwacht dat de grote afhankelijkheid die mensen op dit moment hebben van grote bureaucratieën en technocratieën zal afnemen. “We leven aan het einde van de industriële revolutie en we naderen een tijdperk waar we vooralsnog geen naam voor hebben. Mijn indruk is dat mensen niet gelukkig worden van verhogen van het BNP per hoofd. Hoe willen we het leven in de volgende fase vorm geven? Het is voor mij kraakhelder dat iedereen een bijdrage zal moeten leveren om deze vraag te beantwoorden.”

Bekijk de video voor het volledige gesprek. Of luister als podcast

Interview: Paul van Liempt | Beeld: KENNISLAND, VIA FLICKR CREATIVE COMMONS

Van Liempt over leiderschap: wat maakt iemand een echte leider tijdens de crisis?

In onzekere tijden staan er altijd leiders op die je aandacht van het echte verhaal afleiden. Politici die snel hopen toe te slaan putten zich uit in variaties op een 'gouwe ouwe: 'Stem op Pier, dan krijg je altijd gratis bier.' Aandachtzoekers die in no time influencer willen worden zoeken het vaak in complottheorieën.  In een instructief artikel in The New York Times komt Karen Douglas aan het woord. Ze is sociaal psycholoog aan de University of Kent (UK) en bestudeert het geloof in samenzweringstheorieën. Haar analyse: de Corona-crisis heeft alles in zich voor complotdenken. Het biedt de gemiddelde burger houvast en gevoel van eigenwaarde. Hij weet beter dan een ander hoe het werkelijk zit. En het geeft politiek leiders munitie om de aandacht van de echte problemen af te leiden. Infodemic over coronaVaak zijn het theorieën die hooguit op de lachspieren werken, maar de World Health Organization waarschuwt voor een 'Infodemic.' Vooral als het gaat om geruchten over geheime geneesmiddelen die door argeloze burgers voor waarheid worden aangezien. Van het drinken van verdund bleekwater of veel bananen eten, tot het permanent uitzetten van al je elektronica.  Lees ook: Duurzaam leider zijn is geen truukjeNet zo gevaarlijk zijn de leiders die de crisis aangrijpen om je met oneigenlijke argumenten in hun kamp te krijgen. Als je terug wil naar de verzorgingsstaat, waar de overheid je van de wieg tot het graf verzorgde, ga je nu tekeer tegen ondernemers. 'Zie je wel, vastigheid is veel beter dan al die risico's nemen.'Alsof terugkeer naar een land met ambtenaren die veertig jaar dezelfde baas dienen de remedie is. En ik moet ook glimlachen om de soberheidspredikers die de frustratie ongegeneerd van zich afwerpen. 'Goed zo', meesmuilen ze, 'nu is het gelukkig afgelopen met lang leve de lol. Niet meer naar volle stadions, geen concerten, festivals en cafés meer bezoeken.'  Een andere koersDe Green Leaders die ik spreek varen een andere koers. Vanuit de gedachte dat een koel hoofd en een warm hart tot de beste resultaten leidt. Ik interviewde topeconoom en hoogleraar financiële markten Arnoud Boot die ervoor pleitte in deze tijd vooral te luisteren naar wie de lange termijn, en dus de inhoud, in het vizier houdt. 'Zij zorgen voor de echte verandering, niet de ego's die alleen maar iets roepen om de volgende dag de krant te halen.'Lees ook: Ontstaat na de coronacrisis een nieuwe economie?