Rianne Lachmeijer 04 april 2020, 15:18

Jan Rotmans over de coronacrisis: "We hebben dit soort crises nodig”

De coronacrisis heeft een grote impact op de maatschappij. Het leven van veel mensen staat op zijn kop. Zonder dit leed te vergeten, biedt de huidige crisis ook kansen voor verandering. Als er iemand is die daar een visie op heeft, dan is het Jan Rotmans, hoogleraar transitiekunde aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. “Je kan niet vijf maanden blijven hangen in de emotie van deze crisis. We moeten juist door”, zegt hij in de CrisisCast met Paul van Liempt.

Jan rotmans 3

De afgelopen weken deelde Jan Rotmans juist nog niet veel over de coronacrisis. Hij moest het eerst een plek geven. “Ik ken ook een paar mensen die het coronavirus hebben. Dat geeft het een gezicht.” Ook is veel van zijn werk stil komen te liggen. Daar moest hij ook even aan wennen. Inmiddels heeft hij zich erbij neergelegd en probeert te reflecteren op wat er gaande is. Het boek over de impact van samenlevingen op crises waar hij deze zomer vol aan wilde werken, gaat hij nu al schrijven.  "Mijn idee was om daarvoor als aangrijpingspunt de aankomende economische crisis en de klimaatcrisis te nemen. Deze crisis had ik niet voorzien."

Herwaardering van publieke sector door coronacrisis

Rotmans verwacht dat de huidige crisis zorgt voor een herwaardering van de publieke sector. Ook de rol van de overheid gaat veranderen, denkt hij. “In tijden van crisis moet die toch de regie nemen. We worden nu aan de hand genomen door de overheid en door wetenschappers. Dat is wel een unicum”, zegt hij op minuut 08:36 van het interview. 

Impact op klimaat en duurzaamheid

De hoogleraar transitiekunde benadrukt dat we tijdens de coronacrisis het klimaat niet moeten vergeten. Anders hebben we over tien jaar een klimaatcrisis. “Als we hier van leren betekent dat, dat we nog meer middelen moeten stoppen in het aanpakken van het klimaatprobleem. Anders hollen we van de ene crisis naar de andere”, zegt hij op minuut 15:40 van het interview.

Leiderschap en transitie

In tijden van crisis wordt vaak veel geld gepompt om de huidige economie overeind te houden. Dat geld kan dan niet in de nieuwe, groene, duurzame economie worden gestopt. Dat komt de transitie niet ten goede. "Als je al het geld aan de gevestigde orde geeft, weet je vrijwel zeker dat er geen doorbraken komen”, aldus Rotmans. Hij praat daarover vanaf minuut 27:57.

Tegelijkertijd bieden crises mogelijkheden voor verandering. Hij kreeg al berichten van mensen die die kans nu willen pakken. Maar Rotmans pleit voor geduld. "Leiderschap heeft ook te maken met timing", zegt hij op minuut 18:03.

De hoogleraar transitiekunde verwacht dat er over een aantal weken meer ruimte komt voor reflectie. “We hangen nu nog in onze emotie, en dat is volslagen begrijpelijk. Maar we moeten binnen een paar maanden toch uit die emotie stappen en zeggen: ‘Jongens, als we nou willen voorkomen dat we elke vijf jaar in zo'n crisis komen, dan moeten we nu gaan doorpakken.’”

Lieveren luisteren? Beluister dan het gesprek als podcast:

Interview: Paul van Liempt | Hoofdafbeelding: Drift 

Directeur Greenchoice: "Coronacrisis laat zien dat polderen niet altijd nodig is"

Of maakt hij een pas op de plaats? Den Boer: "Geen pas op de plaats. Dat zou betekenen dat we het van nu af aan heel rustig aan gaan doen. We blijven ambitieus en we blijven vooruit kijken, maar gezondheid en veiligheid staan voorop. Het is nu niet de tijd om de eigenzinnige leider uit te hangen. In dit land hebben we zeventien miljoen virologen, iedereen heeft een mening. Wij maken een duidelijke keus en volgen de richtlijnen van de RIVM en de Rijksoverheid."Het kabinet neemt voorlopig geen extra maatregelen om de CO2-uitstoot te verlagen. Het Urgenda-vonnis, waarin staat dat Nederland eind dit jaar de CO2-uitstoot met 25 procent moet verlagen ten opzichte van 1990, is even niet strikt leidend. "We hebben andere dingen te doen", zei minister van Economische Zaken en Klimaat Eric Wiebes.Ben je het daarmee eens? "Laat ik zeggen dat ik er begrip voor heb. Het kabinet kan niet anders dan op korte termijn prioriteiten stellen. Het Urgenda-vonnis heeft daarbij geen voorrang. Ik zou het niet begrijpen als de urgentie van de Klimaat aanpak na de Corona-crisis zou verwateren, maar dat kan ik me ook niet voorstellen. Ik verwacht zelfs dat het nog sneller kan gaan straks."Waarom? "Als er iets ergs gebeurt, als de nood aan de man komt, kunnen we snel reageren. Dan zijn we in staat grote stappen te zetten, zonder eindeloos te praten en te polderen. Dat leert deze crisis. Zo'n reactie als nu is zo meteen ook nodig voor klimaatverandering. Ik noem maar een voorbeeld: we bleven gewoon vliegen tussen Amsterdam en Parijs, we bleven er ondanks alle kritiek over doorpraten. Nu we het ontwend zijn, kunnen we er blijvend mee ophouden. Het klimaatverhaal moet sowieso weer snel hoog op de agenda staan. Als we het niet doen keert de wal het schip."Hoe gaat het met Greenchoice? "We komen hier wel doorheen. We hebben snel geschakeld en ervoor gezorgd dat iedereen thuis kan werken. We hebben als energiebedrijf natuurlijk ook het geluk dat onze business gewoon doorgaat. We moeten immers energie blijven leveren. Financieel gaat het ook goed. Particuliere klanten gebruiken nu wellicht wat meer energie, bedrijven minder, voor ons is het een zero sum."Maar er zullen minder zonnepanelen op de daken worden gelegd."Dat is waar, de meeste mensen willen nu geen installateurs in huis. De bouw van grote zonneparken gaat wel door, maar ook daar moeten maatregelen worden genomen. Er werken normaal gesproken veel mensen dicht bij elkaar aan de installatie van zo'n park. Daar moet je iets op verzinnen."Lees ook: Neemt de vraag naar duurzame stroom af tijdens de coronacrisis?De ambitie was om 400.000 zonnepanelen neer te leggen, veel ook op zonneparken. Haal je dat?  "Nee, die ambitie stellen we naar beneden bij, maar niet veel. Ik denk dat we altijd nog tachtig tot negentig procent kunnen halen."Je bent trots op het mooie Ufo-achtige pand van Greenchoice in Rotterdam. Zestienhoekig, met glas rondom, je zei eerder dat het je een James Bond-gevoel gaf. Staat het pand nu leeg? "We hadden intern al langer een discussie over de vraag of we niet meer thuis moesten gaan werken. Het antwoord op die vraag is door de omstandigheden versneld. Bijna al onze vijfhonderd medewerkers werken vanuit huis, er zijn er hooguit nog tien tot twintig op kantoor.De flexibiliteit bij ons en bij veel andere grote organisaties valt me op. Het aanpassingsvermogen is groot. Het bedrijf draait door en we weten opeens hoe we met Zoom en Teams moeten werken. Hoewel de gemiddelde leeftijd bij ons laag ligt, 32 jaar, hadden we ons voorbereid op een ziekteverzuim van 25 procent. Maar er is nu een laagterecord aan zieken bij ons. En gelukkig is er nog bij niemand corona vastgesteld."Waar bestaat je Green Leader-schap in deze tijd vooral uit? "Ik moet nu mijn bedrijf door deze fase loodsen. Daar ligt mijn prioriteit. Hoe gaat het met de medewerkers? Hebben we voldoende cash, kunnen we de rekeningen betalen, houden we voldoende klanten? Daar ligt de focus, terug naar de kern van het bedrijf. Ik kan er goed over nadenken, want de agenda is schoongeveegd. Nu even geen congressen, events en netwerkbijeenkomsten, alles is afgezegd."Lees hier ons profiel van Evert den BoerBeeld: Greenchoice/Adobe Stock