Paul van Liempt 09 juli 2021, 11:17

Krachtige koers typeert de beste leider

Lidl ontwikkelt zich tot de duurzaamste supermarkt van Nederland en opende deze week de naar eigen zeggen duurzaamste super van Nederland in Almere Oosterwold. Tegelijk staat de van oorsprong Duitse discounter in het moederland onder druk door een machtsstrijd aan de top. Hoe erg is dat?

Banner paul van liempt2

In Nederland steekt Lidl de groene vlag uit. Het filiaal met energie die wordt opgewekt met zonnepanelen op het pand, op de carports en naast de winkel is de duurzame trots van het concern in Oosterwold, de groene wijk van Almere. Het pand is CO2-neutraal en heeft geen energierekening. De winkel wil ook uitsluitend elektrisch gaan bevoorraden, zegt bouwmanager van Lidl Marcel Ganzeboom tegen omroep Flevoland. De zogenaamde Lidl Zero moet de nieuwe standaard voor de toekomst worden.

Bijna een half jaar geleden opende Lidl al een andere 'duurzaamste winkel van Nederland', nu in Eersel. Het lijkt een slim concept. Over een half jaar open je er eentje in het Zuiden van het land en die noem je ook weer de duurzaamste van het land. Maar dan nog: de super in Eersel is Breeam-gecerticifeerd, een warmtepomp zorgt ervoor dat er geen aardgas nodig is en bij het sloop-, ontwerp- en bouwproces was ecoloog Martin van den Hoorn van het Eonw (Ecologisch Onderzoek Natuurwetgeving) betrokken.

Stropdassen verplicht, en niet tutoyeren

Ook het assortiment heeft een transitie ondergaan: duurzame vis, melk van weidekoeien, plofkipvrije kip en Kipster-eieren. Wat is er gebeurd met de voormalige dozenschuiver, die jarenlang vooral in Duitsland hiërarchisch en gesloten was? Waar in de strakke bedrijfscultuur stropdassen verplicht waren, tutoyeren niet mocht, het concern in kleine stukjes werd opgedeeld, om oprichting van ondernemingsraden te voorkomen en detectives in het geheim het personeel controleerden op pauzetijd en duur van toiletbezoek? Maar vooral: zit de gemiddeld minder kapitaalkrachtige klant op de vergroening te wachten? In de Volkskrant geeft inkoopdirecteur Peter de Roos toe dat prestige ook een rol speelt. Marcel Ganzeboom is nog duidelijker door te stellen dat duurzaamheid een toekomstbestendig verdienmodel is, met dierenwelzijn, biodiversiteit en klimaat vol op de agenda voor de komende jaren.

Modernisering en digitalisering is ook de agenda van CEO Klaus Gehrig (73) in Duitsland. Maar Manager Magazine, online krant Heilbronnerstimme.de én tijdschrift Der Spiegel storten zich gretig op de machtsstrijd die in volle gang is. Oprichter Dieter Schwarz (81) heeft Gehrig gewipt, ofwel 'beurlaubt.' Miljardair Schwarz is al jaren te vinden in de top 3 van rijkste Duitsers (privévermogen volgens Forbes: 16 miljard). Hij geeft nooit interviews, recente foto's van hem zijn er niet en hij staat alleen bekend om zijn zeer zuinige, lees krenterige, levensstijl. Zijn opvolger Gehring (Der Killerwal) wilde nog twee jaar doorgaan.  Hij zette de modernisering door en plaatste vrouwelijk talent op topposities.   

Uitstijgen boven de ego-clash

Zijn belangrijkste troef was de 30-jarige Melanie Köhler, voorbestemd het van hem over te nemen, in plaats van de kandidaat van Schwartz (Gerd Chrzanowski). Köhler behoorde al jaren tot de innercircle van het bedrijf, maar ze besloot deze week op te stappen. Duitsland smult van de verhalen, met ingrediënten te over voor een goede Netflix-original, maar het goede nieuws is dat alle kemphanen 'het toekomstbestendig verdienmodel' delen. Ook twee andere door Gehrig op hoge posities geplaatste jonge vrouwen (27 en 36) hebben dezelfde visie en werken er nog steeds. Die koers stijgt uit boven de ego-clash tussen de bejaarde heren. Een zekere mate van inwisselbaarheid aan de top van dit soort bedrijven is met het vizier op de lange termijn zo gek nog niet.

De oude batterijen uit je elektrische auto kunnen straks naar de Rotterdamse haven voor recycling

Het is de eerste plek in Nederland waar lithiumbatterijen gerecycled worden. TES had al een locatie in Frankrijk en opende er in maart 2021 eentje in Singapore. Daarvoor recyclede het bedijf vooral alkaline-batterijen.De markt voor afgedankte lithiumbatterijen groeit, en zal de komende jaren exponentieel toenemen. Dat komt vooral door elektrische auto’s, die gigantische batterijpakketten bevatten die na een aantal jaar ‘op’ zijn. Hoewel deze batterijen dan nog goed doorkunnen als energieopslag (zoals bijvoorbeeld gebeurt bij de Johan Cruyff Arena in Amsterdam), komt er een punt dat ze niet meer bruikbaar zijn.Lithium uit gevaarlijke mijnenDan ontstaan er problemen, want batterijen bevatten allerlei gevaarlijke materialen die in het milieu terecht kunnen komen als ze niet zorgvuldig worden verwerkt bij een afvalstation. Bovendien zitten er veel kostbare metalen in (zoals lithium), die de komende jaren alleen maar meer geld waard worden. Daarbij stellen milieuorganisaties geregeld vragen over de onethsiche en milieuonvriendelijke wijze waarop sommige metalen gewonnen worden. Reden genoeg dus om te proberen het lithium en andere materialen terug te winnen uit de batterijen.Dat is wat TES doet in haar fabrieken. De batterijen gaan straks, in de Rottedamse fabriek, eerst een verhakselaar in. Daar worden ze in kleine stukjes gehakt. Die kleine stukjes worden via allerlei verschillende machines gescheiden, tot er aan het einde twee producten overblijven: de metalen koper en aluminium en iets dat TES ‘black mass’ noemt. Die black mass gaat vervolgens een checmisch proces in, waar het door filters heen wordt geperst en er materialen zoals grafeen en lithium (verbonden aan koolstof, als lithiumcarbonaat) uit wordt gewonnen.De wetenschap is al langer bezig met recycling van batterijen. Bijvoorbeeld door het lithium 'op te frissen'.99 procent puur metaalTES claimt dat dit proces heel goed werkt: 90 procent van het gewicht van een batterij is zo herbruikbaar, en het lithium is 99 procent puur. De batterij-industrie kan dit metaal weer gebruiken, en zo is het cirkeltje rond.De Rotterdamse fabriek kan straks 10 ton batterijen per jaar verwerken - dat komt overeen met de batterijen uit 200.000 smartphones. Wat voor batterijen de fabriek krijgt, is nog onbekend; het kunnen zowel autobatterijen als stroomvoorzieningen uit telefoons, laptops en andere elektronica zijn.Het tekort aan zeldzame metalen is een dreigend probleem voor de energietransitie. Daarom roepen organisaties op tot mondiale actie. Urban miningVoor TES is de fabriek een investering in de toekomst. In 2030 zullen er veertien keer zoveel lithiumbatterijen in omloop zijn als in 2018. De Europese Unie wil bovendien een centrum worden voor het maken van batterijen. Die ambitie past bij de wens om zo snel mogelijk het wagenpark elektrisch te maken. Maar al die batterijfabrieken zullen grondstoffen nodig hebben, die voor een deel uit ‘urban mining’-faciliteiten zoals de Rotterdamse fabriek moeten komen. En zelfs als de vraag in Europa achterblijft, lijkt Rotterdam een goede plek; je kunt de materialen immers eenvoudig via de haven verschepen naar Azië, waar veel batterijfabrieken zitten.