Paul van Liempt 16 juni 2023, 11:00

Liever samenwerken dan klimaatoorlog voeren

Omdat de energietransitie en de bijbehorende ‘grote verbouwing’ veel hectiek gaat opleveren in deze toch al complexe tijden, is het meer dan ooit van belang om dilemma’s te schetsen. Je toont daarmee begrip voor andere standpunten en het kan zelfs tot constructieve samenwerkingen leiden. Alles beter dan in de emotie van het eigen gelijk blijven hangen, zoals we bij het debat over de natuurherstelwet weer meemaken.

Liempt Elke week schrijft Paul van Liempt een column over leiderschap

Kort voor de stemming van de milieucommissie van het Europees Parlement over de natuurherstelwet afgelopen week, werden de messen weer eens ouderwets geslepen. Fractieleider Manfred Weber van de EVP (christendemocraten) haalde uit in de Volkskrant: ‘Wat denkt Timmermans wel niet?’ Opening van het grote interview: ‘Het is oorlog tussen de Europese christendemocraten en Frans Timmermans. Een openlijk uitgevochten machtsstrijd tussen de grootste fractie in het Europees Parlement en de Europees commissaris voor de Green Deal.’

De Telegraaf deed er op dezelfde dag niet voor onder: ‘Europarlementariërs zijn woest op voormalig PvdA-leider Diederik Samsom. De rechterhand van eurocommissaris Frans Timmermans gaat volgens meerdere politici te ver in zijn gepassioneerde strijd om steun te vergaren voor de omstreden natuurherstelwet.’ Volksvertegenwoordiger Erik Poulsen (Europarlementariër van de liberale partij Venstre) zegt: ‘ik hou er niet van dat iemand zo’n slecht voorstel probeert door te drukken. En het verbaast me dat een ongekozen officemanager die rol speelt.’

Het is weer ‘hunnie tegen zunnie’, waarbij de ene partij het verwijt krijgt van ‘drammerige gelijkhebber ‘en de andere partij van ‘onverantwoorde populist.’ Het dilemma gaat over bezorgdheid over droogte en overstromingen versus zorgen over hoge rekeningen en de baan. Dat vergt een andere opstelling. Terwijl de roep om veerkracht, aanpassingsvermogen, jezelf opnieuw uitvinden en constructief samenwerken steeds luider doorklinkt om je voor te bereiden op nieuwe tijden, blijven media en politiek eendrachtig hangen in oude mechanismen en reflexen. Vanuit de zelden hardop uitgesproken gedachte: ‘Fear Sells.’ Het levert stemmen, abonnees en ‘clicks’ op. Maar effectief en oplossingsgericht is het zelden omdat het handelingsperspectief ontbreekt.

Dat perspectief bereik je vooral door samen te werken, liefst zo creatief mogelijk, dus ook in onvermoede coalities. Zoals meer dan zestig bedrijven waaronder Spar, Unilever, Nestlé, Salesforce, Danone, Arup en H&M deden door zich in een gezamenlijke verklaring uit te spreken voor de natuurherstelwet, volgens hen ‘een essentieel middel om onze klimaat- en biodiversiteitscrises aan te pakken.’ Of zoals Ikea en Plasticrecyclingsfabriek Morssinkhof deden, door een langdurige samenwerking aan te gaan op het gebied van recycling. Plasticfolie van Ikea wordt teruggestuurd naar Morssinkhof, daar wordt het verwerkt tot granulaat en vervolgens als grondstof opgenomen in nieuwe Ikea-producten, zoals deurmatten of plantenspuiten.

Ook de samenwerking tussen Coca-Cola en Natuurmonumenten biedt daadwerkelijk perspectief. Frisdrank bestaat voor negentig procent uit water en een derde van de bottelarijen van Coca-Cola is actief in gebieden met waterschaarste. Samen met Natuurmonumenten wil het bedrijf 100 procent van het water dat het gebruikt in die regio’s teruggeven aan de natuur, wat leidt tot herstel van visvijvers en versterking van biodiversiteit.

Natuurlijk kun je schamperende opmerkingen maken over deze bedrijven en als ze aan greenwashing doen verdienen ze dat ook. Maar ze zetten vooral stappen in de goede richting, doen in de praktijk wat ze uitspreken. En uiteraard zijn ze nog niet honderd procent donkergroen, maar het glas begint in ieder geval steeds meer half vol te raken, voor wie het wil zien. Een iets opwekkender boodschap dan voortdurende donderpreken over het naderende einde der tijden. Dat verkoopt nu nog het beste, maar in snel veranderende tijden kan ook die oude zekerheid zomaar verdwijnen.

Dordrecht claimt eerste gasloze warmtenet van Nederland

Om klimaatverandering tegen te gaan moet Nederland massaal van het gas af. Omdat gebouwen 37 procent van alle energie gebruiken en 15 procent van alle CO2 uitstoten (CBS), moeten huizen anders verwarmd gaan worden. In 2050 zullen alle woningen van het aardgas af zijn. In het programma Versnelling verduurzaming Gebouwde Omgeving is als doel gesteld dat in 2030 al een half miljoen bestaande woningen op een warmtenet aangesloten moeten zijn. Daarna moet dit aantal groeien tot 2,6 miljoen in 2050. Reuzenwaterkoker Dordrecht is al in 2014 gestart met de aanleg van een warmtenet – ook wel stadsverwarming genoemd. Zo’n net bestaat uit kilometers lange buizen en leidingen waardoor warm water stroomt, dat aangesloten huizen en bedrijven via een warmtewisselaar in de meterkast verwarmt. Tot nu toe werd het water in de Dordtse buizen alleen verwarmd met restwarmte uit de afvalverbrandingsovens van HVC. Als het ’s winters te koud werd, of bij een storing, sprong voorheen een gasgestookte back-upcentrale bij. Die centrale is nu vervangen door een elektrische boiler, die met groene stroom water verwarmt. Een soort reuzenwaterkoker. Die dient ook als buffer om overschotten aan groene stroom uit zon en wind op te slaan in een enorme watertank. Warmte uit rioolslib Daarnaast vangt HVC nu ook warmte van zijn slibverbrandingsinstallatie op. De warmte die bij het drogen van rioolslib vrijkwam, werd voorheen door ventilatoren naar buiten geblazen. Het bedrijf heeft een manier gevonden om die warmte toch te gebruiken. Daar kunnen 7.000 woningen van verwarmd worden. Door de twee nieuwe bronnen wordt het net minder afhankelijk van afvalverbranding. Omdat Nederlanders hun huisvuil beter moeten scheiden en recyclen, zal er in de toekomst namelijk steeds minder afval worden verbrand. Daarom zoekt HVC ook naar andere bronnen, zoals aardwarmte uit diepe bodemlagen (geothermie) en warmte uit rivierwater (aquathermie). Die moeten in de toekomst het net verwarmen. Zoeken naar nieuwe bronnen Diederik Samsom, de rechterhand van eurocommissaris Frans Timmermans, feliciteert de regio met de primeur van het eerste gasloze warmtenet van Nederland. “De Drechtsteden hebben een koploperspositie in de warmtetransitie”, zegt hij. Het Dordtse warmtenet is nu 32 kilometer lang en verwarmt omgerekend zo’n 7.500 huizen. Uiteindelijk kan het net nog 20.000 woningen extra verwarmen en zullen alle gemeenten in de Drechtsteden erop aangesloten worden. Omdat de regio wordt doorkruist door rivieren, moet HVC gaan boren om het hoofdnet ook naar andere gemeenten te kunnen uitbreiden. Begin 2024 gaat het daarom een leiding onder de Beneden-Merwede door boren naar buurgemeente Sliedrecht.Vooral warmte uit afval en biomassa Nederland telt inmiddels zo’n 400 warmtenetten, die Stichting Warmtenetwerk in een overzicht bijhoudt. Volgens de laatste Monitor Verduurzaming Gebouwde Omgeving van RVO zijn er al 430.000 woningen op aangesloten. De warmte die de netten leveren is op dit moment slechts voor 38,5 procent duurzaam, heeft het Expertise Centrum Warmte berekend. Die duurzame warmte wordt voornamelijk geproduceerd in afvalverbrandingsovens en in biomassacentrales. De afvalverbrandingsovens en slibverbrandingsinstallatie van HVC in Dordrecht staan naast een zonneparkHuiseigenaren over de streep trekken Tot nu toe verliep de aanleg van het warmtenet in Dordrecht relatief soepel. De gemeente heeft verordonneerd dat alle nieuwbouwwoningen er standaard op worden aangesloten. Ook zullen 6.000 huurwoningen van de regionale corporaties de komende vijf jaar aangesloten worden. Het probleem in de toekomst zit in de aansluiting van particulieren. Als in een straat niet genoeg huiseigenaren aangesloten willen worden, is het financieel niet haalbaar om daar een warmtenet aan te leggen. Om hen over de streep te trekken, moeten gemeenten duidelijk aangeven wanneer welke wijken een aansluiting kunnen krijgen. Anders gaan huiseigenaren zelf aan de slag met warmtepompen en andere duurzame oplossingen. “Dat kunnen we”, zegt de Dordtse wethouder Tanja de Jonge. “Binnen twee jaar moet duidelijk zijn in welke wijken we aan de slag gaan.” Lees ook: Tweede Kamer en branche luiden noodklok over stilvallen aanleg warmtenetten‘Miljarden energiecompensatie beter inzetten voor warmtenetten’Hoge gasprijs lokt glastuinders naar warmtenet WestlandHoe bedrijven ondanks dreigende onteigening warmtenetten kunnen aanleggen