Het voorschot op Prinsjesdag was niet al te best voor het kabinet-Jetten. Het Planbureau voor de Leefomgeving gaf maandag in zijn jaarlijkse analyse over de Nederlandse emissies van broeikasgassen een duidelijke waarschuwing: de kans is zeer klein dat Nederland de klimaatdoelen voor 2030 gaat halen.
Met het huidige beleid stimuleert het kabinet vooral de groei van het vermogen van windenergie op zee en investeringen in de afvang en opslag van CO2. De totale emissiereductie blijft waarschijnlijk steken op 46 tot 53 procent in 2030, lager dan de doelstelling van 55 procent reductie.
Het Planbureau noemt vooral de vertraging van de uitbreiding van het elektriciteitsnet een groot risico, omdat dit essentieel is om stappen te kunnen zetten met de energietransitie.
De Raad van State viel het PBL dinsdag bij in het advies over de Miljoenennota. Het adviesorgaan van de regering deed een oproep aan het kabinet om de inspanningen op het gebied van klimaat en energie te versnellen. Met als belangrijkste argument dat ieder jaar uitstel nu, grotere schade meebrengt voor toekomstige generaties.
Wat heeft de regeringsploeg van Jetten, met D66-minister Stientje van Veldhoven voor Klimaat en Groene Groei, daar tegenover te stellen? Change Inc. geeft een overzicht van de belangrijkste maatregelen uit de Miljoenennota op het gebied van klimaat en verduurzaming.
Duurzame maatregelen voor 2027
Het kabinet trekt in 2027 in totaal 6 miljard euro uit voor subsidies die te maken hebben met verduurzaming en energiezekerheid.
Zo kan de energie-intensieve industrie een beroep doen op de IKC ETS-regeling (574 miljoen euro) en de VEKI-regeling (77 miljoen euro).
Huishoudens kunnen putten uit een pot van 499 miljoen euro via de Investeringssubsidie Duurzame Energie (ISDE-regeling). Dit betreft onder meer subsidies voor de aanschaf van warmtepompen en isolatiemaatregelen.
Verder is er vanaf 2027 in totaal 1,3 miljard euro vrijgemaakt voor het Aramis-project voor de opslag van CO2 op zee. Cruciaal hierbij is dat er voldoende industriële klanten komen die CO2 willen afvangen en opslaan onder de Noordzee.
Het extra geld moet het risico van voldoende vraag naar CO2-opslag afdekken, op het moment dat de oplevering van Aramis verdere vertraging oploopt. Het kabinet stelt bijvoorbeeld een lastenverzwaring voor afvalverbranders uit om installaties voor CO2-afvang voor deze sector betaalbaar te houden.
In 2027 wil het kabinet verdere stappen zetten met de uitbreiding van windenergie op zee en daarvoor is subsidiebudget gereserveerd. Dit zal in 2027 voor het eerst worden geregeld via zogenoemde contracts-for-difference, waarvoor in totaal een budget van 750 miljoen euro is opgesteld voor wind- en zonne-energie.
Voor verduurzamingsprojecten van bedrijven met warmte, hernieuwbaar gas en CO2-afvang blijft de SDE++ regeling beschikbaar met een budget van 7,25 miljard euro.
Lange termijn: Klimaatfonds van bijna 37 miljard euro
Uit de Miljoenennota 2027 blijkt verder dat het kabinet-Jetten tot en met 2035 in totaal 36,6 miljard heeft geoormerkt voor het Klimaatfonds. Maar daarvan is 19,4 miljard nog niet definitief toegekend aan departementale begrotingen. Voor 2027 bedraagt de reservering uit het klimaatfonds 772 miljoen euro.
Voor kernenergie is op de lange termijn in principe 13,3 miljard euro beschikbaar voor opschaling, waarvan het grootste deel is bestemd voor bouwactiviteiten vanaf 2030.
De ontwikkeling van waterstof heeft een voorlopig budget van 2,7 miljard euro, waaronder 1,3 miljard euro voor productiesubsidies van waterstof via elektrolyse.
Verduurzaming van de industrie staat voor 2,4 miljard euro in de boeken van het Klimaatfonds. Van 2027 tot en met 2029 komt in ieder geval jaarlijks 500 miljoen euro beschikbaar. Hierbij gaat het onder andere om maatwerkafspraken met grote uitstoters zoals Tata Steel.
Aanpak stikstofcrisis en verduurzaming landbouw
Voor het stikstofdossier is voor de komende tien jaar een budget van 20 miljard euro opgesteld. Daarbij wordt onder meer een half miljard euro ingezet in zeven ‘prioritaire gebieden’ om de druk op Natura 2000-gebieden te verlagen en vergunningverlening voor onder meer bouwprojecten vlot te trekken.
Ook wil het kabinet met een pot van 750 miljoen euro veehouders stimuleren om vrijwillig te stoppen, en is er eenmalig 220 miljoen euro vrijgemaakt voor direct natuurherstel.
De komende jaren komt er ook 43 miljoen euro beschikbaar voor de bevordering van de biologische landbouw, onder meer om de vraag aan te jagen en ketenontwikkeling te stimuleren.
Het afschaffen van de CO2-heffing voor de glastuinbouw wordt een jaar uitgesteld naar 2028. Dan loopt dit gelijk met de invoering van het Europese ETS2-stelsel, waarmee CO2-uitstoot in de gebouwde omgeving wordt beprijsd.
Tuinders krijgen in 2027 een tijdelijk verlaging van de energiebelasting ter compensatie van de bijmengverplichting voor groen gas.
Investeringen in elektriciteitsnet vallen hoger uit
Het kabinet constateert in de Miljoenennota op basis van nieuwe prognoses dat de totale investeringen voor uitbreiding van het elektriciteitsnet fors hoger uitvallen. Voor de periode tussen 2026 en 2040 ligt de raming nu op 212 miljard euro. Hierbij wordt uitgegaan van een capaciteit van 30 gigawatt voor wind op zee in 2040.
De totale verwachte kosten liggen 17 miljard euro hoger dan eerder geraamd. Dat komt door de sterke prijsstijgingen van grondstoffen en arbeidskosten en het naar voren halen van projecten voor nieuwe klantaansluitingen.
De investeringen worden gefinancierd door netbeheerders en doorberekend aan huishoudens en bedrijven via de netwerktarieven. Ondanks de hogere investeringen is de verwachting dat tariefstijgingen voor huishoudens op langere termijn beperkt kunnen worden tot 4,7 procent per jaar. Dit heeft te maken met de invoering van een nieuw tariefstelsel dat gebaseerd is op tijdsafhankelijk verbruik van netcapaciteit.
De beperkte gemiddelde langetermijnkostenstijging staat overigens in schril contrast met de verhoging van nettarieven met gemiddeld 20 procent voor 2027, die netbeheerders afgelopen maandag aankondigden.
Overige fiscale maatregelen: greentimerregeling en vliegtaks
Vanaf 2029 komt er een ‘greentimerregeling’ met een verlaagd fiscaal bijtellingstarief van 14 procent voor elektrische occasions van vijf tot acht jaar oud. Dit moet de markt voor tweedehands elektrische auto’s stimuleren. De lage bijtelling geldt telkens voor drie jaar en 2032 is het laatste startjaar van de regeling.
De Energie-investeringsaftrek (EIA-regeling) voor investeringen van bedrijven in energiebesparende en/of duurzame bedrijfsmiddelen wordt verhoogd. In 2027 is 45,5 procent van dergelijke investeringen aftrekbaar van de fiscale winst, tegen een huidig aftrektarief van 40 procent.
Vanaf 2027 komt er een vliegbelasting die onderscheid maakt naar afstand. In de Miljoenennota wordt het tarief voor langeafstandsvluchten (meer dan 5.500 kilometer) beperkt tot het niveau van Duitsland, te weten 59,43 euro per vlucht. Eerder was het plan om een tarief van 70,86 euro te hanteren.
Voor korte vluchten (tot 2.000 kilometer) is het beoogde tarief 30,25 euro en voor middellange vluchten (tot 5.500 kilometer) 47,24 euro.
