Willemijn van Benthem 21 maart 2021, 17:07

Rob van Tulder over duurzaam ondernemerschap: “Het gaat om het brede welvaartsbegrip”

Hoogleraar Rob van Tulder aan de Erasmus Universiteit weet dat de Decade of Action is aangebroken in het kader van de Sustainable Development Goals, en is zelf ook vol actie. En realistisch-optimisme. “Het gaat om ondernemerschap, om daadkrachtige en positieve beslissingen die leiden tot duurzaamheid op de lange termijn.” Een blik op de week van de professor die wars is van paradoxen. “Alles wijst erop dat het nu tijd is voor de switch.”

Rob april 2015 Adobe/Erasmus Universiteit

Wat is uw belangrijkste agendapunt voor komende week?

“Deze week ronden we de opstart af van een ‘SDG trainee’ pilot, georganiseerd door SDG House en de Rockgroup. In de komende maanden gaan zo’n 120 jonge professionals en 25 ondernemingen, gemeenten, maatschappelijke organisaties uit heel Nederland concreet aan de slag met de SDG’s. Vorig jaar werd al geconstateerd dat het te langzaam gaat met het realiseren van de Sustainable Development Goals die in 2030 moeten worden behaald. De VN riep daarom ook de Decade of Action uit en doet daarbij vooral een beroep op bedrijven.”

De SDG’s zijn zulke mooie en belangrijke doelstellingen, je kunt ze toch moeilijk niet omarmen?

“De langzame vooruitgang heeft weinig te maken met het enthousiasme hiervoor: wereldwijd heeft negentig procent van de grote bedrijven de SDG’s omarmd, net zoals de Vereniging Nederlandse Gemeenten, de Nederlandse overheid en kennisinstellingen zoals de Erasmus Universiteit en bijna alle HBOs in Nederland. Maar wat blijkt: de SDGs worden vaak te oppervlakkig gezien als filantropie en geïnspireerd vanuit doemscenario’s. Filantropie is niet core business voor bedrijven, en doemscenario’s blijken nauwelijks te werken om stappen in de juiste richting en het gewenste tempo te maken. Er is dus nog een enorm gat te dichten, ook omdat onderzoek laat zien dat de SDG-agenda juist kansen biedt voor ondernemers. Het SDG-traineeship project probeert een deel van dit gat te dichten: we koppelen als het ware vraag en aanbod aan elkaar. Door inzichten en businessmodellen te ontwikkelen en uit te proberen, hopen we ondernemers te helpen die extra stap te zetten.”

Dat is een mooie en intensieve ambitie voor deze week…!

“Ik ben nog niet klaar. We leggen daarnaast de komende week de laatste hand aan een groot internationaal evenement dat we eind mei gaan organiseren: ‘Driving Systems change. Corporate leadership for the SDGs’ Daar gaan we laten zien hoe we als Erasmus Universiteit met ondernemingen, overheden en maatschappelijke organisaties tools en onderwijsmodules hebben ontwikkeld om die Decade of Action ook daadwerkelijk te voeden met praktische inzichten vanuit de wetenschap. We lanceren een boek, maar zullen ook de resultaten laten zien van een samenwerkingsproject met Change Inc.: de Better Business Scan. Inmiddels hebben meer dan 1.200 managers die scan ontdekt. In mei gaan we uitleggen hoe we met een aantal consultants ondernemingen verder gaan ondersteunen om hun duurzaamheidsambities beter en sneller waar te maken.”

Want als er economische voordelen zijn, gaan duurzame stappen sneller?

“Het gaat er in deze projecten juist om dat we het belang van ondernemerschap en leiderschap benadrukken. Dat we zien dat daadkrachtige en positieve beslissingen niet alleen leiden tot meer duurzaamheid, maar ook tot écht toekomstbestendig ondernemen. We willen laten zien dat het niet alleen mogelijk, maar ook noodzákelijk is om meer ‘proactief’ te staan ten opzicht van duurzaamheidsuitdagingen.”

En waar zit de uitdaging in?

“De belangrijkste uitdaging is niet om (maak)industrie uit Nederland te bannen – Nederland is als ‘pret’economie alleen gericht op diensten – maar juist om de innovatieve sectoren meer concurrerend te maken door ze snel te verduurzamen. Dat vergt een andere strategische blik: laten we het eens omdraaien en kijken hoe we dat kunnen bereiken. Dat heet backcasting, Waar wil je uitkomen en hoe kom je daar als je terugrekent en terugredeneert, en met wie moet je dat dan waarmaken? De SDG-agenda is daar momenteel het beste kader voor, niet in de laatste plaats omdat wereldwijd alle instellingen ook hun best doen om relevante indicatoren te ontwikkelen en te meten.”

 Dat klinkt logisch, zou je denken?

“Eigenlijk heeft een bedrijf als Philips dat altijd geprobeerd te doen. Zorgen voor de medewerkers, voor de economie en de sociale omgeving in Eindhoven en de rest van de wereld. En dat doet Philips nog steeds, ondanks een zeer turbulente omgeving. Het bedrijf heeft bijvoorbeeld expliciet voor 2025 de doelstelling omarmd om drie miljard mensen toegang te bieden tot betere gezondheidszorg. Dat is best een uitdaging, en Philips doet dat dan ook in samenwerking met een groot aantal partners over de hele wereld. En niet zozeer vanuit filantropische motieven. Gezondheid is voor Philips een logische groeimarkt, die voor een deel zogezegd ‘gecreëerd’ moet worden omdat arme mensen nu eenmaal weinig koopkracht hebben. Ecologie, sociaal en economie komen bij elkaar in slimme business- en partnerschapsmodellen. Die vertaalslag maken we samen met een steeds groter aantal ondernemende leiders in de wereld. Dat is ook voor de wetenschap een heel stimulerende omgeving.”

Die weg kunnen bedrijven toch niet weigeren in te slaan?

“Sterker, ze moeten wel. Het oude systeem stort in elkaar. We komen op een kantelpunt. Bedrijven moeten nadenken over hoe ze de switch willen maken. Het is tijd. En bedrijven die denken, ik ga niet wachten, ik ga het nu doen, zijn de echte ondernemers die uit die massale, goedkope en snelle, industrie willen stappen. Wij ondersteunen en stimuleren dat met onze Masterstudie Global Business & Sustainability. Inmiddels werken daar meer dan veertig professionals en volgen momenteel ruim 220 gemotiveerde studenten uit de hele wereld die master. We maken onderdeel uit van een intellectuele beweging. Daar ken ik de kandidaat die je vorige week hebt geïnterviewd ook van, Werner Schouten. En samen met ondernemers, NGO’s, politici en wetenschappers gaan we businessmodellen ontwikkelen die duurzaam zijn, waarmee we de SDG’s gaan behalen. Het leeft nu.”

Kortom, u heeft een drukke week voor de boeg.

“Ik heb vannacht ook maar kort geslapen. Maar gelukkig heb ik een goed team waarmee ik dit samen doe.”

En u bent hoopvol voor een duurzame toekomst.

“Wist je dat inmiddels 60 procent van de jongeren alleen maar willen werken bij een purpose driven onderneming? En niet bij een onderneming die alleen voor de winst gaat? Purpose driven bedrijven blijken weerbaar en overleven op de lange termijn. Zo bekeken is het gewoon goede bedrijfskunde, dat weten jonge mensen ook. Ingrid Thijssen, voorzitter van VNO–NCW, zegt hetzelfde: ‘het gaat om het brede welvaartsbegrip’. Dat vind ik een hoopvolle ontwikkeling.”

En aan wie wilt u het stokje volgende week doorgeven?

“Sander Tideman, hij is coach en expert in duurzaam leiderschap, werkt onder andere samen met de Dalai Lama en ondersteunt topmanagers met intrigerende inzichten. Welke?  Dat moet je hem maar vragen!”

Lees ook het interview met Werner Schouten: "Grote veranderingen beginnen altijd door het samen te doen"

En zie lees hier voor meer informatie over de Better Business Scan

Tante Pachamama en Moeder Maas, de natuur als rechtspersoon

Eind februari werd in Canada de beslissing genomen om de Magpie River de status van een ware rechtspersoon te geven. Een bericht dat aan de borreltafel tot hilariteit zou kunnen leiden, of in ieder geval een goed gesprek, maar het is echt waar. Wie de rivier iets wil aandoen wat tot vergankelijkheid of verandering leidt, mag zich melden in de rechtszaal. Volgens VN expert en Meester in de Rechten Jessica den Outer is dat helemaal zo gek nog niet. Sterker nog, Den Outer is bezig om hetzelfde in gang te zetten voor de Nederlandse rivier de Maas. En ook gaan er stemmen op voor de Noordzee en wat eerder al voor het Waddengebied.  Lees ook: 'Vrouwen, de klimaatoplossing waar we het over moeten hebben'Metaniveau van denkenDat dit een onderwerp van gesprek is, heeft voornamelijk te maken met een omslag in het op metaniveau denken over de aarde. Eigenlijk, zegt Den Outer, zijn we zo langzamerhand in een ander tijdperk beland. Waar we miljoenen jaren ons al in het Holoceen bevonden, bevinden we ons nu in het zogeheten Antropoceen, het tijdperk van de mens. Een voorbeeld hiervan is de stijgende zeespiegel als gevolg van de acties van de mens. De natuur is niet meer een middel, maar vaker onderdeel en zelfs slachtoffer van de acties van het menselijk handelen. Vandaar de stap om de natuur een actieve rol in het debat te geven.  In 1972, bijna vijftig jaar geleden, werd de grond al goed aangestampt voor deze stap, dankzij schrijver Christopher Stone van Should Trees Have Standing. Hebben bomen rechten? En waarom eigenlijk niet? Het punt dat natuur (bomen, zee, grond) niet kan praten is geen goed argument. Embryo’s, bedrijven, ook dat zijn “entiteiten” zonder eigen en hoorbare stem. Daar spreken anderen voor, in hun belang, zo beredeneert Den Outer. “Het toekennen van dit recht is de afgelopen decennia al enkele keren gedaan.” Lees ook: Gasunie trekt 7 miljard uit voor energietransitieIn Ecuador heeft de natuur ook rechtenZo zijn in 2008 in Ecuador de rechten van Pachamama (de natuur) in de grondwet erkend en kan iedereen vanuit Pachamama de aarde verdedigen als er besluiten tegen die natuur worden genomen. Een ander voorbeeld is de rechtszaak over de rivier Vilabamba in ook Ecuador. Den Outer: “Deze rivier werd vervuild door mijnbouw waardoor de rivier echt anders ging stromen. De rechter bepaalde dat de rivier het recht heeft op herstel, dus is het nodig om de rechten van de rivier ook daadwerkelijk te waarborgen. En te zorgen dat plannen gewijzigd worden die daartegenin druisen.”  En zou dit echt een stap in de goede richting zijn om aan het klimaatherstel te werken? Den Outer: “Praktisch gezien juist wel. Ik zet nu een campagne op voor het Nederlandse deel van de Maas. Als die een rechtsstatus heeft, dan zullen ernstige vervuilers wel twee keer nadenken voordat ze afval in de rivier lozen.” En dat het zo ondenkbaar nog niet is, bewijst volgens Den Outer de rechtspersonen die in de laatste decennia een stem hebben gekregen. “Zoals vrouwen! Voordat vrouwen handelingsbekwaam werden geacht, was dat ook ondenkbaar. Natuurlijk zijn deze acties om de natuur tot rechtspersoon te verheffen symbolisch van waarde, maar het is zeker ook concreet. Het kan het besef over de natuur wezenlijk veranderen, en tegelijkertijd ook praktisch een verschil maken. Alleen al doordat op deze manier de natuur minstens zulke goede advocaten kan krijgen als bedrijven of personen die het recht van de natuur met voeten treden. Daar gaat de verandering er toe doen.”  Lees ook: Hoe groen is de financiële sector? Binnenkort weten we het