Paul van Liempt 12 mei 2023, 11:00

Transitie op alle fronten, maar hoe zit het met de politiek en de media?

Het CBS kwam met het verheugende nieuws dat we de medemens steeds meer waarderen. Een flinke opsteker in complexe tijden, waarin oorlog, klimaat, inflatie, toenemende ongelijkheid en migratie voor veel onrust zorgen. Het slechte nieuws van het CBS was dat het vertrouwen in de politiek achteruit holt én dat de meeste media dit als voornaamste punt eruit lichtten. Wanneer gaan politiek en journalistiek in transitie?

Liempt Elke week schrijft Paul van Liempt een column over leiderschap

Heel veel start-ups ontwikkelen plannen en ideeën die het enthousiasme voor de klimaat- en energietransitie aanwakkeren. Media besteden er willekeurig en mondjesmaat aandacht aan, want problemen en schandalen nemen sinds jaar en dag veel meer ruimte in. Het leidt hoe dan ook niet tot meer vertrouwen in de journalistiek, wel tot meer lezers, luisteraars en kijkers die nieuws-moe of nieuws-mijdend worden. Want van alleen maar verhalen over dreigende droogtes, nooit eindigende oorlogen en migratie-impasses waar veel landen onder lijden word je ook niet vrolijker en je komt er geen stap verder mee. En nieuwe inzichten worden te weinig aangedragen.

Nu helpt de politiek ook niet mee de zinnen te verzetten. Volgens het jaarlijkse vertrouwensonderzoek van het CBS heeft nog maar 25 procent vertrouwen in de Tweede Kamer, vooral vanwege een aaneenschakeling van crises: corona, stikstof, gaswinning en toeslagenaffaire. Er lijkt weinig kans op verbetering voor volgend jaar, want op de dag dat het CBS deze cijfers publiceerde, kwam er een stortvloed aan kritiek voorbij over de ‘migratie-impasse die ons land beschadigt’, zoals De Telegraaf schreef. Het politieke spel dat gespeeld wordt, maakt het cynisme jegens de politiek alleen maar groter, schreef de krant: ‘In kabinetskringen wordt de houdbaarheidsdatum van Rutte IV wel eens gekoppeld aan de besluitvorming over het migratiebeleid. Maar gezien de belabberde staat van de coalitie in de peilingen zal het waarschijnlijk bij het uiten van de welbekende stoere taal blijven, zonder écht ingrijpen. Een kabinetsval nu betekent immers het einde van veel coalitie-carrières.’

Uitgerekend een paar mastodonten van een deerniswekkende generatie die ooit de Fine Fleur vertegenwoordigden, proberen de politiek een ander aanzicht te geven door met constructieve voorstellen te komen. Johan Remkes wilde het slepende stikstofverhaal uit de impasse halen en een aanzet voor perspectief bieden met zijn rapport ‘Wat wel kan.’ Ed Nijpels, kwartiermaker van de klimaattafel, wil nu Bonaire vooruit helpen door klimaatbeleid gelijk op te laten gaan met bestrijding van armoede. In NRC zegt hij: ‘Het ontbreekt de bijzondere gemeenten in Caribisch Nederland aan personeel, financiële middelen én de kennis om klimaatbeleid goed op te zetten. Het Rijk moet zijn verantwoordelijkheid nemen om Bonaire, Sint Eustatius en Saba klimaatbestendig te maken.’

Zijn advies heeft een al even opbeurende naam als Remkes voor de stikstofaanpak bedacht: ‘Het is nooit te laat.’ De Klimaattafel moet nú met een concreet klimaatakkoord voor Bonaire komen, bepleit hij, met een onafhankelijke voorzitter. In NRC: ‘Als je dat niet volledig onafhankelijk van alle politieke belangen én het bestuursapparaat in Nederland organiseert, krijg je het niet voor elkaar. Want als je onderdeel wordt van het politieke spel, gebeurt wat met alle plannen gebeurt: ze worden niet uitgevoerd.’

Het wachten is op de nieuwe generatie politici die dit soort inzichten nu al in de praktijk gaat brengen en bereid is een stap verder te gaan. Die een echte transitie wil inzetten en het politieke spel zoveel mogelijk wil breken, op weg naar een nieuwe orde. Daarin zal ook de journalistiek, een zeer conservatieve beroepsgroep, grote sprongen moeten maken. Aanzetten daartoe zullen in deze columns een plaats krijgen.

Circulaire innovatie-versneller Tekkoo vergroot slagkracht door fusie met Outside Inc.

Hoe kwam de fusie tot stand? Wat bracht Outside Inc. en Tekkoo samen? Mathijs Koper: "In 2012 ben ik begonnen met Outside Inc., een bureau gericht op het aanjagen en versnellen van innovatie bij bestaande organisaties. We waren actief in hetzelfde werkveld als Tekkoo, elk met een eigen profiel. Al in 2018 hebben we eens de wens uitgesproken om elkaar te spreken over een eventuele samenwerking, maar dat heeft dus nog even geduurd. Timing en toeval zijn wonderlijke elementen bij zo’n samenwerking." Lindy Hensen: "Daar moeten de sterren blijkbaar goed voor staan! We kenden elkaar dus al langer, en hadden via onze compagnons inderdaad al eens contact gehad. Ik zie deze fusie vooral als een samensmelting van gelijkgestemden. Ik ben oprichter van Tekkoo, dat in 2015 begonnen is vanuit frustratie over het feit dat er ontzettend veel gepraat werd over innovatie, zonder dat er veel gebeurde. We zaten allemaal wel enorm met elkaar te bomen over hoe je op de beste manier kan innoveren, maar ik wilde wat dóen. Met Tekkoo werken we voor grote organisaties die willen vernieuwen, maar ook voor ambitieuze start-ups met een missie." Koper: "Het doel van de fusie, waarbij we de naam Tekkoo hebben behouden, is relevanter zijn en meer impact maken. Als je om je heen kijkt in deze markt, dan zie je dat er veel kleine spelers zijn die allemaal een vergelijkbare missie hebben, maar die vaak slagkracht, continuïteit en uithoudingsvermogen missen." Hensen: "Een grotere schaal betekent ook: meer mensen die de mouwen opstropen en die de competenties en ervaring hebben om ideeën tot wasdom te brengen. Het gaat niet om praten over innovatie, maar om daadwerkelijk resultaat en vervolgens impact." Koper: "Precies, en met een grotere groep mensen kun je meer van elkaar leren, dat is ook belangrijk. Als we bij klanten meer verschil willen maken, moeten we grotere projecten aanpakken en ons daar voor een langere termijn aan committeren. Daar heb je een robuust team voor nodig met slagkracht. Want innovatie is veel meer dan brainstormen en mooie pilots draaien — als je echt een duurzame missie hebt en resultaten wilt boeken, dan is het belangrijk een lange adem te hebben. En dan moet je ook duurzame relaties aangaan. Voor grote transities zijn er geen quick fixes; het is geen laaghangend fruit." Hensen: "Innovatie is meer dan een workshop doen en wat nieuwe ideeën bedenken met elkaar. Het is keuzes maken en ook gewoon doorzetten." Heeft de fusie iets veranderd aan de doelstellingen van Tekkoo? Hensen: "We hebben dezelfde doelen, maar wel een duidelijke focus aangebracht. We willen werken voor klanten die onderdeel van de oplossing willen zijn als je het hebt over de grote transities. Energie, biobased materialen, circulariteit, agrifood, dat zijn de onderwerpen waar we energie van krijgen en ons op richten. Bovendien moeten daar natuurlijk ook de grootste duurzaamheidsslagen gemaakt worden. Hier wordt al genoeg over gepraat, maar nog lang niet altijd genoeg gedaan." Koper: "En juist in deze sectoren is ook veel nieuwe economie te creëren. Er moeten bijvoorbeeld alternatieven komen voor fossiele energie, of voor de bio-industrie. Het is één ding om de bio-industrie niet meer te stimuleren, maar de volgende, belangrijkste stap is om met oplossingen te komen. Er moet dan op een andere manier gewerkt worden aan gezond voedsel. Of neem circulariteit: als we niet meer ons afval willen verbranden, dan moeten we op een andere manier met onze reststromen omgaan. Dat betekent dat er nieuwe kansen liggen voor ondernemers of ondernemingen om toegevoegde waarde te realiseren, op een manier die niet ten koste gaat van de maatschappij of ons milieu." Hensen: "Als je over zulke alternatieven gaat praten, dan kom je al heel snel in een filosofische discussie terecht over hoe de wereld eruit zou moeten zien. Dat kan verlammend werken, omdat het complex is, en omdat het ideaal zo ver afstaat van de huidige status quo. De kunst is dan om het af te pellen en te zeggen: ondanks dat we het nog niet allemaal precies weten, zetten we toch de eerste stap. En daarna zetten we de volgende, en daarna de volgende. Waardoor je weg beweegt uit het filosoferen — of vanuit idealen praten over waar de wereld naartoe moet — naar iets wat je pragmatisch idealisme kan noemen. Ik denk dat dat precies is waar Tekkoo goed in is." Koper: "Met alleen praten en protesteren verandert er nog niets. Wij willen gewoon zelf een bijdrage leveren aan die transitie. En we werken met ondernemers en bedrijven die er ook zo instaan." Hoe gaat dat in de praktijk? Op welke manieren draagt Tekkoo bij? Hensen: "Voor de dingen die we doen, hebben we drie noemers: execute, learn en co-create. Het eerste, het uitvoeren, doen we vooral bij grote bedrijven, waar we als interim innovatie-projectmanager of business developer een project sneller verder kunnen trekken. Dat deden we bijvoorbeeld bij Cosun Beet Company. Ik ben zelf projectleider geweest van een project waarbij Cosun samen met Avantium uit suikerbieten biobased chemicaliën maakt. Het doel is dat het niet bij korte interventies blijft, maar er echt iets wordt opgebouwd. Bij Cosun Beet Company is dat heel concreet: een duurzame fabriek." Koper: "Een voorbeeld van “learn” en “co-create” is het Energie uit de Wijk-programma, dat we hebben ontwikkeld voor de gemeente Den Haag in samenwerking met WorldStartup. De vraag daarbij was hoe we bewoners konden activeren om mee te doen met de energietransitie en hoe we toepassingen van innovatieve oplossingen konden vergroten. Daarmee hebben we in de afgelopen drie jaar al tientallen bewonersgroepen en -initiatieven, maar ook energiecorporaties ondersteund bij het realiseren van hun missie. Vaak leidde het simpelweg ook tot een beter betaalbare energierekening.’ Hensen: "Daarnaast zetten we programma’s op om innovatieve start-ups te begeleiden. Een voorbeeld is Circular Factory. Dit doen we samen met BlueCity uit Rotterdam en een aantal strategische partners zoals Renewi. We richten ons hierbij op circulaire start-ups die een eerste echte schaalstap willen gaan maken. Tekkoo en de andere betrokken partners kunnen de kennis en ervaring bieden die zij nodig hebben, maar ze bijvoorbeeld ook in contact brengen met potentiële klanten en investeerders. We hebben daarnaast als Tekkoo ook een impact-investeringsfonds voor seed funding waarmee we investeren en participeren in start-ups. Hiermee laten we ook ons commitment zien en helpen we vroegefase start-ups bij het ophalen van een eerste investering.’ Koper: "Dat we zelf investeren in start-ups en projecten waar we in geloven, zoals PeelPioneers en ook met WorldStartup waar ik medeoprichter van ben, maakt dat we iets extra’s te bieden hebben. We hebben inmiddels wel bewezen dat duurzaamheid ook een sterke business case kan zijn. Het is niet alleen idealistisch, het kan zich ook uitbetalen." Duurzaamheid heeft bij jullie dus een dubbele betekenis? Tekkoo is niet van het kortetermijndenken, maar van het realiseren van blijvende oplossingen? Koper: "En daarmee komen we ook weer terug bij de redenen voor onze fusie. Dat we samen groter zijn, helpt ons zelf ook om een aantrekkelijke werkgever te zijn en blijven. De opgave van de transities waar we voor staan zijn zo groot, daarvoor is heel veel talent, inspiratie en energie nodig. De mensen die bij ons werken, kunnen daar een directe bijdrage aan leveren." Hensen: "Ons doel is om door te groeien in ondernemerschap, en dat bedoel ik in de breedste zin van het woord. Zowel bij onze klanten als bij onze werknemers willen we ondernemerschap stimuleren, want ik ben ervan overtuigd dat dat gaat helpen om de wereld te verduurzamen. Voor mij heeft het te maken met: durf je het te doen? Als je ideeën hebt, ga je ze dan ook uitvoeren?" Koper: "Je kunt somber worden van alle uitdagingen waar we voor staan, maar je kunt ook denken: laat ik er alles aan doen om hier een positieve bijdrage aan te leveren. Dit zorgt voor betekenisvol werk, en ondanks dat het soms veel inzet vraagt, vooral veel werkplezier."