Van water als wapen in Somalië tot de noodzaak van energie-autonomie op het slagveld. ‘We moeten niet alleen de planeet redden, we moeten onze samenleving schokbestendig maken,’ zegt de voormalig Commandant der Strijdkrachten.
Vijftien jaar geleden zag Tom Middendorp in Afghanistan al wat we nu wereldwijd op grote schaal meemaken: extreme droogte die leidt tot mislukte oogsten en onrust om de laatste waterbronnen. Wat destijds een lokaal conflict leek, is inmiddels op veel meer plekken uitgegroeid tot fundamenteel veiligheidsrisico’s.
Gamechanger in veiligheidsbeleid
In een wereld die steeds complexer wordt, fungeert klimaatverandering als een katalysator voor instabiliteit. Droogte en waterschaarste in regio’s als Somalië en Irak drijven miljoenen mensen naar overvolle steden. Daar, zonder werk of perspectief, slaat de vlam in de pan. Ineens wordt water een strategisch wapen voor extremistische groeperingen.
Het besef dat klimaat en veiligheid onlosmakelijk verbonden zijn, dringt volgens Middendop inmiddels door tot de hoogste niveaus. Zo heeft de NAVO een Center of Excellence opgericht en Middendorp leidt zelf een internationaal netwerk van experts uit meer dan veertig landen. De conclusie is helder: we kunnen veiligheid niet meer los zien van de staat van onze planeet.
Wat leiders kunnen leren van de krijgsmacht
Voor veel ondernemers en leiders voelt de huidige wereld onvoorspelbaar. Geopolitieke fragmentatie, schaarste aan grondstoffen en klimaatshocks volgen elkaar in hoog tempo op. ‘Traditioneel micromanagement werkt niet meer,’ waarschuwt Middendorp. ‘In de militaire wereld is onvoorspelbaarheid de norm. Daar leer je anticiperen in plaats van alleen reageren.’
Middendorp trekt duidelijke lessen voor de klimaattransitie uit de principes van defensie. Net zoals defensie streeft naar operationele autonomie, moeten bedrijven ten eerste hun afhankelijkheid van bijvoorbeeld Chinese grondstoffen afbouwen via circulariteit en innovatie. Een tweede les is scenario-denken: oefen ‘droog’ voor onverwachte situaties en onderzoek hoe je keten reageert op een plotselinge klimaatonderbreking of een geopolitiek conflict.
Middendorp raadt aan om buffers in te bouwen. Efficiëntie is jarenlang het toverwoord geweest, maar in een onzekere wereld is resilience (veerkracht) belangrijker. Veiligheidskleppen en voorraden zijn geen luxe, maar noodzaak.
Benieuwd naar de hele podcast? Luister die dan hieronder:
Middendorp op Transition2026
Op 23 juni aanstaande komt de top van het Nederlandse bedrijfsleven en de expertwereld samen op Transition2026. Tom Middendorp en andere kopstukken delen hun visie over navigeren in een onzekere wereld. Erbij zijn? Koop een ticket.
